پس از حملات بامداد جمعه اسرائیل به کارخانههای موشکسازی و فرماندهان نظامی در ایران، موجی از واکنشهای خارجی به این عملیات شکل گرفته است. کشورهای همسایه سعی کردند حملات اسرائیل را محکوم کنند اما کشورهای غربی، مواضع خنثیتری اتخاذ کردند.
از ساعات ابتدایی بامداد جمعه ۲۳ خرداد، مقامات غربی و کشورهای منطقه، مواضع خود را در قبال حمله اسرائیل به نقاط مختلفی در ایران مطرح کردند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، با بیان اینکه اسرائیل «بهطور یکجانبه» دست به اقدام نظامی زده است، گفت: «ما در این حملات نقشی نداریم و اولویت نخست ما حفاظت از نیروهای آمریکایی در منطقه است.»
او تاکید کرد: «اجازه دهید روشن بگویم: ایران نباید منافع یا نیروهای آمریکایی را هدف قرار دهد.»
روسیه- وزارت خارجه روسیه حملات اسرائیل به ایران و تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی را «بیدلیل و ناقض منشور سازمان ملل» دانست.
این وزارتخانه جمعه ۲۳ خرداد در بیانیهای اعلام کرد: «حملات نظامی بیدلیل به کشوری دارای حاکمیت که عضو سازمان ملل متحد است، همچنین به شهروندان، شهرهای غیرنظامی و زیرساختهای انرژی هستهای آن، بهشدت غیرقابل قبول است.»
چین- لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، ضمن ابراز «نگرانی عمیق» در مورد حملات بامداد جمعه، آن را «نقض حاکمیت» جمهوری اسلامی دانست و محکوم کرد.
علاوه بر این، چین برای کاهش تنشها ابراز تمایل کرد.
سخنگوی وزارت خارجه چین گفت پکن از همه طرفها میخواهد برای ارتقای صلح و ثبات منطقهای و جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها، اقدامات بیشتری انجام دهند.
بریتانیا- کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، گزارشها درباره حملات را «نگرانکننده» توصیف کرد و از همه طرفها خواست فورا از تنشها بکاهند.
او گفت: «اکنون زمان خویشتنداری، آرامش و بازگشت به دیپلماسی است.»
آلمان- فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در بیانیهای اعلام کرد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، صبح روز حمله در یک تماس تلفنی، او را از حمله به جمهوریاسلامی مطلع کرده است.
در این بیانیه آمده است که اسرائیل «حق دفاع از خود» را دارد و جمهوریاسلامی نباید به توسعه سلاح هستهای دست یابد. با این حال، مرتس از دو طرف خواست از تشدید تنشها خودداری کنند.
در این بیانیه همچنین آمده است که مرتس جلسهای با کابینه امنیتی برگزار کرده که در آن، تصمیم به اتخاذ تمامی اقدامات احتیاطی لازم برای حفاظت از شهروندان آلمانی در اسرائیل، ایران و سایر نقاط منطقه گرفته شده و همچنین تدابیر امنیتی برای حفاظت از مراکز یهودی و اسرائیلی تقویت شده است.
فرانسه- کاخ الیزه اعلام کرد امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، جمعه نشست ویژه دفاعی برای بررسی حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی برگزار خواهد کرد.
استرالیا- پنی ونگ، وزیر خارجه استرالیا نیز با ابراز نگرانی شدید از تشدید درگیری بین اسرائیل و جمهوری اسلامی، از طرفین خواست از «لفاظیها» و اقدامتی که بر شدت تنش میافزایند خودداری کنند.
ونگ تاکید کرد: «همه ما از تهدیدی که برنامه هستهای و موشکی جمهوری اسلامی متوجه صلح و امنیت بینالمللی میکند، آگاهیم و از طرفها میخواهیم گفتوگو و دیپلماسی را در اولویت قرار دهند.»
ژاپن- تاکشی ایوایا، وزیر خارجه ژاپن، از «استفاده از زور»، در زمانی که تلاشهای دیپلماتیک از جمله مذاکرات میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی برای «حل مسالمتآمیز» پرونده هستهای در جریان بوده است، ابراز تاسف کرد.
او تاکید کرد: «دولت ژاپن این اقدام [حملات شب گذشته اسرائیل] را که موجب تشدید اوضاع شده، قویا محکوم میکند.»
کشورهای منطقه
عمان، میانجی مذاکرات هستهای ایران و آمریکا، حملات بامداد جمعه را تشدیدی خطرناک و بیپروایانه دانست و آن را «نقض آشکار منشور سازمان ملل و اصول حقوق بینالملل» توصیف کرد.
این کشور تاکید کرد که «چنین رفتار تهاجمی و مداومی» غیرقابلقبول است و صلح و امنیت منطقهای را بیش از پیش در معرض تهدید قرار میدهد.
مسقط اعلام کرد: «سلطنت عمان، اسرائیل را مسئول این تشدید تنش و پیامدهای آن میداند.»
عربستان سعودی اعلام کرد این کشور حملات آشکار اسرائیل به جمهوری اسلامی، «کشور اسلامی برادر» را قویا محکوم میکند.
ریاض تاکید کرد این اقدامات حاکمیت و امنیت جمهوری اسلامی را تضعیف کرده و «نقض آشکار قوانین و عرف بینالمللی» محسوب میشود.
ترکیه اعلام حملات بامداد جمعه اسرائیل را «به شدیدترین شکل ممکن» محکوم کرد.
آنکارا اعلام کرد این حمله «ناقض آشکار حقوق بینالملل» و یک اقدام «تحریکآمیز» در راستای «سیاست بیثباتسازی راهبردی اسرائیل» در منطقه است.
دولت ترکیه اعلام کرد همزمانی این حملات با مذاکرات مرتبط با برنامه هستهای جمهوریاسلامی، نشان میدهد که دولت بنیامین نتانیاهو، خواهان حل مسائل از مسیر دیپلماسی نیست.
امارات متحده عربی هم حملات بامداد جمعه را به شدت محکوم و نگرانی عمیق خود را از پیامدهای آن بر امنیت منطقه ابراز کرد.
قطر نیز این حملات را به شدت محکوم کرد و آن را «نقض آشکار» حاکمیت و امنیت جمهوری اسلامی خواند.
بیشتر بخوانید:
این مقام که نخواست نامش فاش شود، جمعه ۲۳ خرداد و پس از حملات اسرائیل به اهداف و مواضعی در ایران، گفت که تهران در صورت داشتن صداقت در مذاکرات با ایالات متحده، میتوانست از حملات اسرائیل جلوگیری کند.
او گفت: «ایران یا باید توافق را امضا کند، یا با حملاتی ادامهدار مواجه خواهد شد که ثبات رژیم حاکم را به خطر میاندازد.»
رسانههای مختلف از جمله روزنامه والاستریت ژورنال، پیش از این از آمادگی اسرائیل برای حمله به ایران خبر داده بودند اما اغلب تاکید داشتند که این حمله احتمالا پس از برگزار شدن دور ششم مذاکرات تهران و واشینگن که پیشتر اعلام شده بود یکشنبه ۲۵ خرداد در عمان برگزار میشود، رخ خواهد داد.
مقام اسرائیلی طرف گفتوگو با ایراناینترنشنال در این باره گفت: «ایران در جریان مذاکرات، ایالات متحده را فریب داد و تلاش کرد با خریدن زمان، غنیسازی اورانیوم را ادامه دهد. اگر ایران با نیت صادقانه وارد مذاکرات میشد، اسرائیل حمله نمیکرد.»
این اظهارات نشانگر موضعگیری سختگیرانهتر اسرائیل در قبال تهران است؛ کشوری که تاکنون تمرکز خود را بیشتر بر مقابله با نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه گذاشته بود و کمتر نشانهای از درگیری مستقیم نظامی با جمهوری اسلامی نشان داده بود.
مقام اسرائیلی به ایراناینترنشنال گفت: «استراتژی در قبال ایران مشابه استراتژیای خواهد بود که در لبنان به کار گرفته شد. نباید اجازه داد تهدید به واقعیت تبدیل شود.»
او افزود حملات اخیر، ساختار نظامی ایران را دچار آشفتگی کرده است: «ایرانیها در حال حاضر در شوک هستند و رهبری نظامی آنها عملا وجود ندارد.»
به گفته این مقام، هنوز «شگفتیهای بیشتری» در راه است.
با وجود شدت درگیریها، این منبع آگاه تاکید کرد اقدامات اسرائیل متوجه ساختار حاکمیتی ایران است، نه مردم آن: «اسرائیل مردم ایران را هدف قرار نمیدهد، بلکه رژیم ایران را هدف گرفته است. ملت ایران با تاریخ پرافتخارش، شایسته رهبریای است که برای آنها برق و آب فراهم کند، نه رژیمی که بودجه کشور را صرف تروریسم جهانی میکند.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ساعاتی پیش از حمله اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در خاک ایران، در پیامی تازه بر تعهد دولت خود به راهحل دیپلماتیک در قبال بحران هستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد.
اکسیوس نیز گزارش داد که ترامپ به اسرائیل گفته در حمله به تاسیسات اتمی ایران بهطور مستقیم مشارکت نخواهد کرد.
قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل پس از آن به رایگیری گذاشته شد که اقدامی مشابه در شورای امنیت سازمان ملل در هفته گذشته با وتو آمریکا ناکام ماند.
مجمع عمومی سازمان ملل با حضور ۱۹۳ کشور عضو، روز پنجشنبه ۲۲ خرداد قطعنامهای را تصویب کرد که در آن بر آزادی گروگانهای در اسارت حماس، بازگرداندن زندانیان فلسطینی از بازداشتگاههای اسرائیل و عقبنشینی کامل نیروهای اسرائیلی از نوار غزه تأکید شده است.
این قطعنامه با ۱۴۹ رأی موافق تصویب شد. ۱۹ کشور به آن رأی ممتنع دادند و ایالات متحده، اسرائیل و ۱۰ کشور دیگر با آن مخالفت کردند.
گرچه قطعنامههای مجمع عمومی جنبه الزامآور ندارند، اما از نظر سیاسی اهمیت زیادی دارند، زیرا دیدگاه جامعه جهانی نسبت به جنگ را منعکس میکنند. با این حال، درخواستهای پیشین این نهاد برای پایان دادن به جنگ میان اسرائیل و حماس تاکنون نادیده گرفته شدهاند. برخلاف شورای امنیت، هیچ کشوری در مجمع عمومی حق وتو ندارد.
در این قطعنامه «استفاده از گرسنگی دادن به غیرنظامیان بهعنوان روشی در جنگ، ممانعت غیرقانونی از دسترسی به کمکهای بشردوستانه و محروم کردن غیرنظامیان از اقلام ضروری برای بقایشان، از جمله ایجاد مانع عمدی بر سر راه ارسال و دریافت کمکها» بهشدت محکوم شده است.
واسیلی نبنزیا، سفیر روسیه در سازمان ملل ضمن اعلام حمایت کشورش از قطعنامه مطرحشده در مجمع عمومی سازمان ملل گفت که در طول ۲۰ ماه درگیری مداوم، جامعه جهانی از تمام واژگان ممکن برای توصیف این «تراژدی غیرانسانی» استفاده کرده است.
او افزود که جامعه جهانی وظیفه دارد هر کاری که لازم است برای توقف خونریزی در غزه و آنچه او آن را «سلاخی» خواند، انجام دهد.
طاهر السُنی، سفیر لیبی در سازمان ملل، پیش از رأیگیری خطاب به اعضای مجمع عمومی گفت: «برای آنهایی که امروز دکمه قرمز را فشار میدهند و علیه این قطعنامه رأی میدهند، این اقدام همچون لکه خونی بر انگشتانشان باقی خواهد ماند.»
ایالات متحده هفته گذشته پیشنویس قطعنامهای در شورای امنیت را که خواستار «آتشبس فوری، بدون قید و شرط و دائمی» و فراهم شدن بدون مانع کمکهای بشردوستانه در غزه بود، وتو کرد. واشینگتن استدلال کرد که این قطعنامه میتواند تلاشهای آمریکا برای میانجیگری در مسیر آتشبس را تضعیف کند.
۱۴ کشور دیگر عضو شورا به این پیشنویس رأی مثبت داده بودند.
سازمان ملل هشدار داده که خطر قحطی در کمین است و پس از پایان محاصره ۱۱ هفتهای اسرائیل در ماه گذشته، کمکهای بشردوستانه تنها بهطور قطرهچکانی وارد شدهاند.
دوروتی شیا، سفیر موقت ایالات متحده در سازمان ملل، پیش از رأیگیری در مجمع عمومی گفت: «این قطعنامه هیچ کمکی به آزادی گروگانها نمیکند، زندگی غیرنظامیان در غزه را بهبود نمیبخشد و ما را به آتشبس نزدیکتر نمیکند؛ بلکه صرفاً اقدامی نمایشی است که اعتبار این نهاد را تضعیف میکند.»
واکنش اسرائیل
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، با اشاره به رنج ادامهدار ۵۳ گروگان اسرائیلی که همچنان در دست نیروهای حماس و دیگر گروهها در غزه نگهداری میشوند، مجمع عمومی سازمان ملل متحد را به بیتفاوتی در قبال این مساله متهم کرد.
او از عدم گنجاندن حتی یک جمله در محکومیت حماس در متن قطعنامه بهشدت انتقاد کرد و گفت: «شما امروز اینجا گرد آمدهاید، نه برای درخواست آزادی گروگانها، نه برای محکومکردن تروریستها. خیر. شما در حال رأیدادن به قطعنامهای هستید که آتشبس را مشروط به آزادی گروگانها نمیکند، قطعنامهای که اسیرکنندگان را محکوم نمیکند، و قطعنامهای که پاداشی است برای تروریستهایی که مسئول این رنجاند.»
دنون افزود این قطعنامه نه صلح را پیش میبرد و نه بازتابدهنده واقعیتهای میدانی است.
چهارمین قطعنامه مجمع عمومی درباره غزه در دو سال گذشته
قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل در حالی تصویب شد که قرار است هفته آینده کنفرانسی با هدف احیای تلاشهای بینالمللی برای راهحل دو کشوری میان اسرائیل و فلسطین برگزار شود. ایالات متحده از کشورها خواسته است در این کنفرانس شرکت نکنند.
پس از شروع جنگ غزه، مجمع عمومی برای نخستین بار در اکتبر ۲۰۲۳ خواستار آتشبس فوری بشردوستانه در غزه شد. آن قطعنامه با ۱۲۰ رأی موافق تصویب شد. در دسامبر ۲۰۲۳، ۱۵۳ کشور به آتشبس فوری بشردوستانه رأی دادند. سپس در دسامبر ۲۰۲۴، مجمع عمومی سازمان ملل برای سومین بار با ۱۵۸ رأی موافق، خواستار آتشبس فوری، بدون قید و شرط و دائمی در غزه شد.
جنگ در غزه از اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد؛ زمانی که نیروهای حماس با حملهای به اسرائیل حدود ۱۲۰۰ نفر را کشتند و نزدیک به ۲۵۰ نفر را به اسارت بردند. طبق آمار اسرائیلی، بسیاری از کشتهشدگان و گروگانها غیرنظامی بودند.
اسرائیل در واکنش، یک کارزار نظامی گسترده را آغاز کرد که به گفته مقامهای بهداشت غزه، تاکنون بیش از ۵۴ هزار فلسطینی را به کام مرگ کشانده است. آنها میگویند بیشتر قربانیان غیرنظامیاند و هزاران جسد هنوز زیر آوار مدفون باقی ماندهاند.
