دستههای عزاداری در برخی از شهرهای ایران بهمناسبت سالروز مرگ امام شیعیان، پنجشنبه چهارم اردیبهشت ماه هم زمان با ۲۵ ماه قمری شوال، به خیابانها رفتند. گسترش دستههای عزاداری در ایران، به جز ایام محرم، از نیمه دوم دهه هفتاد شدت گرفته است.
خبرگزاریهای داخلی تصاویری از برگزاری دستههای سینهزنی بهمناسبت سالروز مرگ امام ششم شیعیان در برخی از شهرها از جمله تهران، قم، مشهد، نوشهر، بجنورد و اراک منتشر کردند.
خبرگزاریهایی نظیر مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی که عموما چنین اخباری را پوشش میدهند، اطلاعات چندانی درباره برگزاری چنین دستههایی تا پیش از سال ۱۴۰۱ ندارند. به نظر میرسد این مراسم مانند دستهروی در ایام موسوم به «فاطمیه» از ابداعات دوران معاصر است.
از سال ۱۳۷۸، دستهروی در سالروز مرگ دختر پیامبر اسلام، موسوم به «فاطمیه» در ایران رواج یافت.
آغازگر این مراسم حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید شیعه ساکن قم، بود. اگرچه برخی وبلاگهای حامی برگزاری این مراسم، تاریخچه آن را به صدها سال قبل نسبت میدهند، اما شواهدی از برگزاری چنین مراسمی تا پیش از دهه هفتاد در دست نیست.
درباره دستهروی در سالروز مرگ امام ششم شیعیان، تقریبا هیچ منبعی حتی در سالهای دهه ۹۰ نیز برگزاری آن به طور گسترده را تایید نمیکند.
اکنون پس از رواج دستهروی در «ایام فاطمیه»، در سالروز مرگ امام ششم و هشتم شیعیان، دستهروی در برخی شهرها رواج یافته است.
چه کسی شهادت دختر پیامبر را وارد تقویم کرد
تا پیش از آغاز به کار دولت اصلاحات در سال ۱۳۷۶، اصولا در تقویم رسمی جمهوری اسلامی چیزی با عنوان «شهادت» دختر پیامبر اسلامی وجود نداشت؛ بلکه دورههایی به عنوان زمان تقریبی «وفات» او در تقویم قرار گرفته بود.
در سال ۱۳۷۸ رسما روز سوم ماه قمری جمادیالثانی با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به ریاست محمد خاتمی تعطیل رسمی اعلام و از سال ۱۳۷۹ اجرایی شد. به این ترتیب از آن سال به بعد مراسم سوگواری از روز ۱۳ ماه قمری جمادی الاول شروع و تا روزهای پس از سوم ماه قمری جمادی الثانی ادامه داشت و «ایام فاطمیه» نامیده شد.
از سوی دیگر، بر اساس نقل قول منابع نزدیک به حوزههای علمیه، از جمله وبسایتی موسوم به «شبکه اجتهاد»، دستهروی در «ایام فاطمیه» از سال ۱۳۷۸ از زمانی آغاز شد که وحید خراسانی و جواد تبریزی، دو تن از مراجع شیعیان، پای برهنه به خیابان رفتند و دستهروی به این مناسبت را آغاز کردند.
از سال ۱۴۰۱ و پس از پایان دوره شیوع کرونا، که مناسبتهای مذهبی سنتی نظیر عزاداریهای محرم را نیز تحت تاثیر قرار داده بود، تعداد اخبار درباره راهاندازی دستههای عزاداری در سالروز مرگ سایر امامان شیعه به طرز تصاعدی افزایش یافته است.
امسال و در ادامه این روند، به طرز بی سابقهای، تصاویر و اخباری از برگزاری «دسته سینهزنی عزاداری امام صادق» منتشر شده است.
واکنشها به پخش یک آیتم کوتاه در برنامه «سیمای خانواده» با وجود بیانیه صداوسیما ادامه دارد. بهدنبال این ماجرا، اعلام شد که دو مدیر شبکه یک اخراج و هشت نفر به مراجع قضایی معرفی شدهاند.
مرکز رسانه قوه قضاییه، کمتر از ۲۴ ساعت پس از انتشار بیانیه صداوسیما، بعدازظهر چهارم اردیبهشت ماه اعلام کرد: «در پی پخش یک برنامه تفرقهافکنانه در برنامه سیمای خانواده شبکه یک سیما، چهار نفر از عوامل اصلی پخش این برنامه با دستور قضایی بازداشت شدند.»
مصطفی محامی، نماینده ولی فقیه در استان سیستان و بلوچستان و منصور بیجار، استاندار اهل سنت سیستان و بلوچستان، پنجشنبه در بیانیهای مشترک ضمن قدردانی از «برخورد سریع و قاطع صداوسیما در عزل و معرفی عوامل خاطی به مراجع قضایی» نوشتند عوامل این برنامه خواسته یا ناخواسته «مزدور دشمنان اسلام» بودند و برخورد شدید با آنها میتواند جلوی بروز موارد مشابه را بگیرد.
ماجرا چیست و آیا بیسابقه است؟
در برنامه «سیمای خانواده» که چهارشنبه سوم اردیبهشت ۱۴۰۴ از شبکه یک صداوسیمای جمهوری اسلامی پخش شد، در یک آیتم ضبط شده، مهمان برنامه عبارتی توهینآمیز نسبت به یکی از خلفای راشدین (ابوبکر) بیان کرد اما این اولین بار نیست که در صداوسیما چنین اتفاقی رخ میدهد.
اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۸، در جریان یک مولودیخوانی که از شبکه پنجم صداوسیما پخش شد، فردی میکروفن را به دست گرفت و خلفای راشدین را لعن کرد.
بعدها مشخص شد آن فرد، احد قدمی، مداح و داماد خواهر محمود احمدینژاد، رییسجمهوری پیشین بوده است.
در آن زمان نیز صداوسیما که ریاست آن را عبدالعلی علیعسکری به عهده داشت، به سرعت واکنش نشان داد، عذرخواهی کرد و خبر داد که جواد رمضاننژاد، مدیر شبکه پنج و همچنین تهیهکننده، ناظر و مدیر برنامهای که در آن به اهل سنت توهین شده، اخراج شدهاند.
سرنوشت توهینکنندگان به اهل سنت
اکنون شش سال از آن زمان گذشته است و رمضاننژاد که در آن زمان وعده اخراج او داده شده بود، دوم اردیبهشت ۱۴۰۴، یک روز پیش از پخش برنامه اخیر سیمای خانواده، با حکم پیمان جبلی، رییس سازمان صداوسیما، به عنوان رییس جدید سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی (ساترا) منصوب شد.
او پیشتر و در اسفند ماه سال ۱۴۰۱، حدود سه سال پس از وعده اخراجش از صدا و سیما، به عنوان رییس بسیج این سازمان منصوب شده بود.
بیانیه صداوسیما و نوشته پیمان جبلی
سوم اردیبهشت ماه، صداوسیما در بیانیهای رسمی ضمن عذرخواهی از اهل سنت اعلام کرد پخش آن برنامه «خطای نابخشودنی و مشکوک» بوده است و تاکید کرد این سازمان بلافاصله پس از پخش این برنامه، هشت نفر را به قوه قضاییه معرفی کرده است.
در ادامه این بیانیه آمده است مدیر گروه تولید مربوطه و مدیر پخش شبکه یک سیما از سمت خود عزل شدند. همچنین با دستور رییس سازمان صداوسیما، کمیتهای به فوریت برای بررسی و پیگیری این موضوع تشکیل شده است.
در همین رابطه بخوانید: حاشیههای یک برنامه؛ چرا پخش طنز علیه سعودیها دردسرساز شد؟
علاوه بر این بیانیه، جبلی در نوشتهای به موضوع واکنش نشان داد و آن را «فتنهافکنی» و «جهله افراطی نابخشودنی» نامید.
اگرچه تعداد زیادی از حامیان اصلاحطلب دولت و اصولگرایان به موضوع اخیر واکنش نشان دادند و رسانهها خبر توبیخ و برکناری برخی دستاندرکاران را پوشش دادند اما به نظر میرسد سطح واکنش بسیار ضعیفتر از سال ۱۳۹۸ است که در آن مدیر شبکه پنج برکنار شد.
همچنین بازگشت عوامل به صداوسیما با وجود اعلام خبر اخراج، نظیر رمضاننژاد، نشان میدهد صداوسیما (احتمالا همچون تجربه قبلی)، پس از آرام شدن فضا، دوباره نیروهای دخیل را به سازمان بازمیگرداند.
فترمن در گفتوگو با واشینگتن فری بیکن که شامگاه چهارشنبه منتشر شد، گفت: «شما هرگز نمیتوانید با چنین حکومتی که دهههاست منطقه را بیثبات کرده، وارد مذاکره شوید، و من معتقدم اکنون فرصت فوقالعادهای برای انجام این کار، هدف قرار دادن و نابود کردن تاسیسات هستهای ایران، داریم.»
او با انتقاد از کارشناسان سیاست خارجی که هشدار میدهند حمله نظامی به ایران میتواند به جنگی منطقهای منجر شود گفت: «یادتان باشد، همه این کارشناسان بهاصطلاح خبره، اشتباه میکردند.»
او با اشاره به گروههای نیابتی جمهوری اسلامی افزود: «در نهایت دیدیم که نیروهای نیابتی ایران، حتی توان جنگیدن هم ندارند. حماس که واقعا فقط یک مشت موشدزد تونلنشین با موشکهای قراضه در پشت یک وانت تویوتا هستند. حوثیها هم عملا بیاثر شدهاند. پس چه مانده؟ ایران مانده با تاسیسات هستهای که کاملا برای تولید سلاح طراحی شدهاند.»
اظهارات فترمن در حالی بیان میشود که دولت ترامپ با وجود اعلام سیاست فشار حداکثری و خروج از برجام در دوره نخست خود، در ماههای اخیر بهدنبال راهی برای توافقی جدید با تهران بوده و مذاکراتی غیرمستقیم با جمهوری اسلامی داشته است.
این مذاکرات با پیامهای متناقض از سوی مقامات دولت همراه بوده است؛ از جمله اظهارات فرستاده دولت در امور خاورمیانه، استیو ویتکاف، درباره احتمال حفظ سطح محدودی از غنیسازی توسط ایران که بلافاصله پس گرفته شد.
فترمن با انتقاد شدید از این رویکرد گفت: «سالها پیش کاملا میفهمیدم چرا ترامپ از توافق اوباما خارج شد. اما امروز نمیفهمم چرا او با این رژیم بیمار مذاکره میکند. تنها مذاکرهای که باید با آنها داشت، با بمبهای ۳۰هزار پوندی و ارتش اسرائیل است.» او تیم مذاکرهکننده دولت را «غیربرجسته و کاملا گیج» توصیف کرد.
دفاع وزیر خارجه آمریکا از مذاکرات هستهای
در مقابل، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از این گفتوگوها دفاع کرده و گفته است: «ایرانیها نشان دادهاند مایل به گفتوگو هستند. ما هم با آنها صحبت میکنیم. اگر امکان توافق باشد، ما هر تلاشی برای رسیدن به راهحل صلحآمیز انجام میدهیم.»
روبیو همچنین تلاش کرده ابهامات درباره موضع آمریکا در قبال غنیسازی را برطرف کند و گفته «منظور از اجازه غنیسازی، صرفا واردات اورانیوم غنیشده برای برنامه داخلی صلحآمیز است.»
رویکرد تندتر نسبت به ایران، از سوی برخی جناحهای انزواطلب در حزب ترامپ نیز با انتقاد مواجه شده و آنها نسبت به احتمال وقوع جنگ آشکار با ایران هشدار دادهاند.
با این حال، فترمن با رد این نگرانیها گفت: «این قرار نیست تبدیل به جنگ جهانی سوم شود، بلکه پذیرش این واقعیت است که ما هیچگاه فرصت بهتری نخواهیم داشت.»
هفته گذشته نیز نیویورک تایمز گزارش داد که اسرائیل از ترامپ خواسته در حمله به تاسیسات هستهای ایران با آنها همکاری کند.