عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با ابراز خوشوقتی از میزبانی از امیر قطر در تهران، از «تبادل نظرهای ثمربخش» در زمینه روابط دوجانبه و موضوعات منطقهای با او خبر داد و در پستی در حساب شبکه ایکس خود تاکید کرد همسایگان ایران، برای جمهوری اسلامی در اولویت هستند.
شیخ تمیم بن حمد بن خلیفه آلثانی، امیر قطر، ظهر چهارشنبه اول اسفند، در سفری رسمی و به منظور دیدار و رایزنی با علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مسعود پزشکیان، رییسجمهوری و سایر مقامات ایرانی، وارد تهران شد.
خامنهای در دیدار با امیر قطر، این کشور را «یک کشور دوست و برادر» خواند و در عین حال گفت: «همچنان مسائل مبهم و حل نشدهای همچون بازگرداندن مطالبات ایران که از کره جنوبی به قطر منتقل شد، باقی است و هم اینکه میدانیم مانع اصلی عملی شدن توافقی که در این زمینه انجام شده بود، آمریکا است.»
اواخر شهریور ۱۴۰۲، پس از هشت دور مذاکرات هیاتهای جمهوری اسلامی و آمریکا در دوحه که در هتلهای جداگانه و از طریق میانجی موسوم به «دیپلماسی شاتل» انجام گرفت، مقرر شد شش میلیارد دلار پولهای بلوکه شده جمهوری اسلامی در کره جنوبی آزاد شود.
این مبلغ در ازای آزادی پنج زندانی آمریکایی، از کره جنوبی به بانکهای قطری منتقل شد. با وجود این، پس از آزادی زندانیان آمریکایی از ایران، مشخص شد جمهوری اسلامی نمیتواند به شش میلیارد دلار دارایی خود در قطر دسترسی داشته باشد.
خامنهای در دیدار با امیر قطر که پزشکیان نیز در آن حضور داشت، افزود: «ما اگر جای قطر بودیم، به فشارهای آمریکا اعتنا نمیکردیم و مطالبات طرف مقابل را بازمیگرداندیم و همچنان انتظار چنین اقدامی را از جانب قطر داریم.»
۳۰ بهمن ماه و یک روز پیش از سفر تمیم بن حمد به تهران، عراقچی گفت که امیر قطر حامل پیامی از سوی آمریکا نیست.
اردیبهشت ۱۴۰۱، امیر قطر در سفری به تهران با ابراهیم رئیسی، رییسجمهوری وقت، دیدار و گفتوگو کرد.
این دیدار پس از آن انجام شد که رئیسی، پس از ۱۱ سال به قطر سفر کرد.
همان زمان، رسانهها گمانهزنیهایی درباره میانجیگری امیر قطر در مذاکرات احیای برجام منتشر کردند.
با وجود این و در نهایت، توافق آزادی زندانیان آمریکایی در ازای پولهای بلوکه شده، به نتیجه دلخواه جمهوری اسلامی منتج نشد تا اکنون خامنهای در دیدار با تمیم بن حمد، از این موضوع ابراز ناخرسندی کند.
ویدیوهای منتشر شده نشان میدهند زنانی بدون حجاب اجباری مورد قبول جمهوری اسلامی، در این اتاق، پس از مشاهده تصاویر کشتهشدگان که جمهوری اسلامی آنان را «شهید» مینامد، گریه میکنند.
شبکه شرق چهارشنبه اول اسفند در خبری به این موضوع پرداخته است.
در ویدیویی که به تازگی در همین زمینه در فضای مجازی منتشر شده، یک زن جلوی دوربین میآید که پس از مواجهه با تصاویر این اشخاص، گریه میکند. سپس یکی از مسئولان حجاب در مترو به او روسری هدیه میدهد و از او میخواهد که بعد از این، روسریاش عقب نرود.
شهرداری تهران سابقه انجام دادن چنین اقداماتی را که ربطی به ماموریت آن ندارد، در کارنامه خود دارد.
آبان ماه ۱۴۰۲، همزمان با سالگرد خیزش «زن، زندگی، آزادی»، تصاویری از حضور گسترده نیروهای حجاببان در ورودی متروهای تهران به ویژه ایستگاه تئاتر شهر منتشر شد که علاوه بر کاربران شبکههای اجتماعی، برخی رسانهها و چهرههای جریان نزدیک به راس حکومت و مشهور به اصولگرا نیز از این اقدام انتقاد کردند.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران، در آن زمان گفت که حضور این نیروها ربطی به شهرداری نداشته و به صورت خودجوش انجام شده است اما نمایندگان شورای شهر، اظهارات او را «به نوعی فرافکنی» تعبیر کردند.
دفن «شهدای گمنام» در دانشگاهها، اماکن تفریحی و پارکها، تاسیس مسجد در پارکها و مواردی از این دست، از جمله دیگر اقدامات شهرداری تهران در طول سالهای گذشته و از جمله در زمان تصدی زاکانی بوده که مورد انتقاد گسترده قرار گرفته است.
شهرداری تهران در سال ۱۴۰۳، بودجه ۱۵۱ هزار میلیارد تومانی در اختیار داشته است. سال ۱۴۰۲، بودجه این نهاد ۷۶ هزار میلیارد تومان بود.
زاکانی با گنجاندن ردیفهایی در بودجه تحت عنوان فعالیت فرهنگی در راستای ایدئولوژی جمهوری اسلامی، اقدامات خود را در چارچوب رفتار حکومت و مشروع جلوه میدهد.
با وجود این، ولخرجیهای شهردار تهران در بخشش املاک و پرداخت ارقام میلیاردی به مدیران شهرداری تحت عنوان حق مسکن، بارها حاشیهساز شده است.
بنا بر گزارشها، قرار است دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، در این کنفرانس سخنرانی کند.
یکی از سلاحهای مرگبار مورد استفاد در جنگ اوکراین، پهپادهای انتحاری شاهد است که نیروهای مسلح روسیه به صورت گروهی روانه اهداف اوکراینی میکنند.
پهپادهایی که بنا به گزارش رسانههای اوکراینی، بیش از نیروهای نظامی این کشور، بیمارستانها، مدارس و ساختمانهای مسکونی اوکراین را هدف گرفتهاند.
به گزارش والاستریت ژورنال، این پهپاد که یکی از موارد اثباتی نقش مستقیم ایران در جنگ اوکراین است، سهشنبه با یک هواپیمای سی-۱۳۰ نیروی هوایی لهستان، به پایگاه نظامی اندروز در مریلند رسید.
بر اساس این گزارش، پهپاد شاهد ۱۳۶ پرکاربردترین پهپاد نظامی در جهان محسوب میشود که در صنایع نظامی ایران تحت نظارت سپاه پاسداران تولید میشود. سپاه پاسداران در ایالات متحده به عنوان سازمان تروریستی شناخته میشود.
پهپادی که ۱۶ بهمن به پناهگاه مهار تابش اشعه در نیروگاه اتمی مخروبه چرنوبیل ضربه زد، یک پهپاد گرنان-۲ بود که نام روسی پهپاد شاهد ۱۳۶ ایران است.
یک نمونه از همین پهپاد شاهد را نیروهای حشد شعبی وابسته به جمهوری اسلامی در ۸ بهمن ۱۴۰۲ در حملهای به یک پایگاه کوچک آمریکایی به نام «برج ۲۲» در شمال شرقی اردن استفاده کردند که درنتیجه آن سه پرسنل نظامی ایالات متحده کشته شدند.
پهپاد شاهد که این هفته به آمریکا رسیده و اکنون در منطقه کوئینز در نیویورک است را نیروهای ویژه اوکراینی و لهستانی به همراه سازمان غیرانتفاعی آمریکایی «اتحاد علیه ایران هستهای» از منطقه خارج کرده و به آمریکا آوردهاند.
این پهپاد دارای بالی به شکل دلتا و بینی برجستهای است که محل استقرار کلاهک جنگی آن است و به خاطر رنگ زغالی آن، هنگام پرواز در شب به دشواری قابل تشخیص است.
پرههای موتور این پهپاد، هنگامی که نیروهای اوکراینی توانستند آن را سرنگون کنند، آسیب دیدند، اما بقیه پهپاد کامل سالم مانده است.
اوکراینیها این پهپاد را غیر فعال کرده و کلاهک جنگی آن را تخلیه کردند و لهستانیها نیز پیش از آنکه آن را به ایالات متحده منتقل کنند، دوبار بازرسی کردند.
مارک والاس، رییس سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای»، که در دوران ریاست جمهوری جورج دبلیو بوش به عنوان سفیر ایالات متحده در سازمان ملل خدمت کرده است، به والاستریت ژورنال گفت این پهپاد در طول شب با کامیون به واشنگتن منتقل شده و در کنفرانس اقدام سیاسی محافظهکار در این آخر هفته به نمایش گذاشته خواهد شد.
والاس گفت هدف او از نمایش این پهپاد این است که سیاستگذاران را وادار کند «پهپاد شاهد ایرانی را به عنوان پرکاربردترین سلاح تروریستی کشتار جمعی به رسمیت بشناسند.»
او در گفتگو با والاستریت ژورنال این پهپاد را به بمب بدون سرنشین وییک تشبیه کرد، همان پهپادی که نازیها در جریان جنگ جهانی دوم به سمت لندن پرتاب میکردند.
این پهپاد ۳ متر و ۳۵ سانتیمتر طول و عرض آن ۲ متر و ۴۴ سانتیمتر است و بُرد آن حداکثر ۲۵۷۵ کیلومتر است که بسیار بیشتر از برد وییک است.
کلاهک جنگی آن بار مجهزی معادل ۵۰ کیلوگرم تیانتی دارد و قیمت آن ۸ هزار دلار است.
به نوشته والاستریت ژورنال، ایالات متحده دلیل موجهی برای نگرانی در مورد این پهپاد دارد.
نورمن رول، که ۳۴ سال در سازمان سیا کار کرده و سپس مدتی هم مسئول پرونده ایران در دفتر مدیر اطلاعات ملی بوده و اکنون مشاور ارشد «اتحاد علیه ایران هستهای» است به والاستریت ژورنال گفت ایران از طریق نیروهای نیابتیاش «قدرت صادر میکند.»
او گفت: «روسیه نیز در این مورد به عنوان نیابتی جمهوری اسلامی عمل میکند، زیرا نفوذ ایران را گسترش داده و به کشور اجازه داده در صحنه جهانی عمل کند.»
این مقام امنیتی پیشین ایالاتمتحده به والاستریت ژورنال گفت «دنیا پیش از این، هرگز شاهد موردی همانند ایران که به طور منظم موشکها و پهپادهایی را برای استفاده علیه اهداف غیرنظامی تولید و صادر کند.»
والاس به والاستریت ژورنال گفت تهیه این پهپاد نتیجه درخواست او و توماس کاپلان، تاجر آمریکایی از رادک سیکورسکی، وزیر خارجه لهستان است. درخواستی که او پس از تماس با همنای اوکراینی خود توانست اجابت کند.
سیکورسکی در گفتگوی تلفنی به والاستریت ژورنال گفت: «یک محور تجاوز بین ایران و روسیه وجود دارد. جمهوری اسلامی در همه جهتها مرگ و ویرانی میفرستد و ما باید به صورت مشترک و مستقیم با این تهدید روبرو شده و آن را برطرف کنیم.»
او در توضیح شیوه مواجهه نیروهای اوکراینی با پهپادهای شاهد به والاستریت ژورنال گفت نیروهای اوکراین دارای «یک سیستم واقعا درخشان برای تشخیص پهپادها بر اساس صدا هستند، با هزاران گوشی هوشمند که به خطوط ارتباطی سلولی متصل شدهاند، صدای پهپادهای ورودی را تشخیص میدهند. و به همین روش مسیر آنها در آسمان اوکراین را ردیابی کرده و با واحدهای سیار خود آنها را هدف قرار داده و سرنگون میکنند.»
اما بهرغم نبوغ اوکراینیها در شکار این پهپادها، پهپاد شاهد (یا گرنان) ویرانگری میکند و نیروهای روسیه از آغاز جنگ با هزاران پهپاد به اوکراین حمله کردهاند.
این پهپاد چگونه به ایالات متحده منتقل شد؟
والاس با اشاره به دشواری امنیتی خروج امن از اوکراین به والاستریت ژورنال گفت: «ایرانیها سالها تلاش کردهاند تا نقش این سلاح کشتار جمعی تروریستی را پنهان کنند. بنابراین، باید با حیله و حقه، آن را در تاریکی شب از اوکراین عبور داده میشد.»
او همچنین با اشاره به ممنوعیت ورود آن به آمریکا به عنوان محصولی ایرانی به دلیل تحریمها، گفت سوابق سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای» در همکاری با دفتر کنترل داراییهای خارجی از جمله در مساله «کشتیهای ارواح که نفت قاچاق میکنند»، موجب شد مجوز واردات این پهپاد در ۱۰ روز صادر شود.
رول که از کهنهکاران جامعه اطلاعاتی آمریکاست به والاستریت ژورنال گفت: «از بسیاری جهات، جمهوری اسلامی ایران را میتوان به عنوان آتشزن زنجیرهای توصیف کرد که به طور آشکار دیگر آتشزنانی را که در کشورهای منطقه فعالیت میکنند، پرورش میدهد.»
او در توضیح این شیوه عملکرد گفت: «تهران بازیگرانی را انتخاب میکند که ایدئولوژی او را به اشتراک میگذارند. آنها را محافظت میکند و از نظر سیاسی، فنی و مالی به آنها قدرت میدهد و سپس کنار مینشیند و میبیند آنها علیه دشمنان ایران عمل میکنند.»
بنا بر این گزارش، این تحول پس از آن رخ داد که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور اوکراین، هفته گذشته پیشنهاد مفصل ایالات متحده را رد کرد.
پیشنهادی که در صورت پذیرش، موجب میشد ایالات متحده کنترل ۵۰ درصد از مواد معدنی حیاتی اوکراین، از جمله گرافیت، اورانیوم، تیتانیوم و لیتیوم که عنصری کلیدی در باتریهای خودروهای برقی است را در دست بگیرد.
منابع رویترز گفتهاند این ماجرا نشان میدهد رسیدن به توافق کامل زمانبر خواهد برد، اما رییسجمهور ایالات متحده میخواهد قبل از تصویب احتمالی حمایتهای نظامی بیشتر از کییف یا پیشبرد تلاش برای میانجیگری در مذاکرات صلح رسمی بین اوکراین و روسیه، با اوکراین پیمان ببندد.
کیت کللاگ، فرستاده ترامپ برای اوکراین، این هفته در کییف خواهد بود تا در مورد ابعاد توافق بازنگریشده و نیازهای اوکراین در ازای امضا آ» مذاکره کند.
زلنسکی اعلام کرد که پنجشنبه با کللاگ ملاقات خواهد کرد و افزود: «برای ما بسیار حیاتی است که این دیدار و همکاری کلی با آمریکا سازنده باشد.»
یکی از مشاوران ترامپ که به شرط ناشناس بودن صحبت کرده، در پاسخ به پرسش رویترز درباره اینکه آیا مقامات ایالات متحده به دنبال ادامه مذاکره برای توافق خواهند بود، گفت: «کاملا، ما باید زلنسکی را سر عقل بیاوریم.»
تلاش برای دستیابی به توافق علیرغم گسترش اختلاف میان ترامپ و زلنسکی ادامه دارد. پس از آنکه زلنسکی در واکنش به اینکه ترامپ اوکراین را آغازکننده جنگ دانست، گفت رییسجمهور آمریکا در حباب اطلاعات نادرست روسی گرفتار شده است، ترامپ، همتای اوکراینی خود را به «دیکتاتوری بدون انتخابات» متهم کرد.
ایالات متحده در سه سال گذشته دهها میلیارد دلار کمک نظامی به اوکراین ارائه داده است و ترامپ اظهار داشته است که سرمایهگذاری ایالات متحده در مواد معدنی اوکراین میتواند تضمین کند «که به نوعی این پول به دست ما بازخواهد گشت.»
ترامپ در تلاش است تا کییف امتیازات معدنی به ارزش ۵۰۰ میلیارد دلار را به عنوان قدردانی از کمکهای واشنگتن به این کشور اعطا کند.
کمتر «خودخواهانه»
مشخص نیست تا چه حد پیشنهاد اولیه ایالات متحده به عنوان جبران خسارت بابت ارسال سلاحهای گذشته یا به عنوان پرداختی برای اقساط آینده تنظیم شده بود. اما زلنسکی گفت که آن پیشنهاد بیش از حد بر منافع ایالات متحده تمرکز داشته و فاقد تضمینهای امنیتی برای کییف بوده است.
او چهارشنبه به خبرنگاران گفت «من نمیتوانم کشورمان را بفروشم.»
یک منبع سوم که با موضوع آشناست، به رویترز گفت اوکراین مایل به انعقاد توافقی با دولت ترامپ است. منبع دیگری نیز به رویترز گفت کییف آماده انعقاد توافق است اما نباید به گونهای باشد که به نظر برسد ترتیبی که ایالات متحده در ابتدا پیشنهاد داده است، «خودخواهانه» بوده است.
جزئیات مذاکرات ایالات متحده درباره توافق احتمالی مواد معدنی، از جمله اینکه چه کسانی در داخل دولت ترامپ به تدوین پیشنهاد اولیه کمک کردهاند، مشخص نیست.
رویکرد بازنگریشده تنها یکی از چندین روشی است که در کاخ سفید برای نهایی کردن توافق با کییف در هفتههای آینده مورد بحث قرار گرفته است، زمانبندی غیرمعمول سریعی برای حوزهای پیچیده که در آن توافقات معمولا با مشارکت شرکتهای خصوصی و نهادهای دولتی منعقد میشود نه دو دولت.
ترامپ چهارشنبه بار دیگر از اینکه اکثر کمکهای ایالات متحده به شکل کمکهای بلاعوض ارائه میشود در حالی که اروپا عمدتا وام میدهد، اظهار نارضایتی کرد: «در حالی که ایالات متحده هیچ چیز دریافت نمیکند، آنها پولشان را پس میگیرند.»
او همچنین رد تقسیم ۵۰-۵۰ منابع از سوی زلنسکی را مورد انتقاد قرار داد و آن را نقض توافقی دانست که کییف پذیرفته بود، هرچند هیچ مدرک یا شواهدی دال بر موافقت واقعی کییف با آن وجود ندارد. ترامپ گفت: «ما توافقی برای عناصر کمیاب و دیگر موارد داشتیم، اما آن توافق را نقض کردند … دو روز پیش آن را شکستند.»
«ابزار چینی آزمایش شده و امتحان شده»
پیشنویس بازنگریشده و سادهشده توافق میتواند به ایالات متحده کمک کند تا از موانع حقوقی و لجستیکی متعدد عبور کند و زمان لازم برای مذاکره در مورد جزئیات آن، از جمله تقسیم درآمد، را در آینده داشته باشد.
گراسِلین باسکاران، مدیر برنامه امنیت مواد معدنی حیاتی در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، به رویترز گفت: «ایالات متحده به طور تاریخی از مبادله منابع طبیعی در قبال کمک استفاده نکرده است، اما این ابزاری آزمایش شده و امتحان شده در کتاب بازی مواد معدنی چین است.»
تایسون بارکر، معاون ویژه سابق ایالات متحده برای بهبود اقتصادی اوکراین، هم به رویترز گفت اوکراین علاقهمند به ایجاد رابطه اقتصادی و امنیتی عمیقتر با ایالات متحده و یافتن راهی برای شناسایی سرمایهگذاری قابل توجه ایالات متحده در آینده اوکراین است.
او گفت: «اوکراینیها بیش از آنکه حاضر باشند امتیازات اضافی به ایالات متحده اعطا کنند، مایل هستند برای قدردانی از میلیاردها دلاری که مالیاتدهندگان آمریکایی در اوکراین سرمایهگذاری کردهاند، به آمریکا دسترسی تسهیلاتی ویژه به منابع معدنی حیاتی خود بدهند.»
بارکر افزود که شرایط مشابهی باید به کشورهای دیگری که در طول جنگ به اوکراین کمکهای سنگینی کردهاند، از جمله کانادا، بریتانیا، ژاپن و اتحادیه اروپا هم پیشنهاد شود.
اما روسیه نیز به منابع طبیعی اوکراین طمع دارد و نیروهای روسی که پیش از این یک پنجم اوکراین، از جمله ذخایر عناصر کمیاب آن را تصرف کردهاند، اکنون تنها کمی بیش از ۶ کیلومتر از یک معدن عظیم لیتیوم فاصله دارند.
زلنسکی گفته است ضرورت دارد اوکراین و ایالات متحده سرنوشت ذخایر معدنی در مناطقی که روسیه تصرف کرده را مورد بحث قرار دهند و پرسیده است آیا آمریکا میداند مواد معدنی موجود در آن مناطق به ولادیمیر پوتین و شرکای او در ایران، کره شمالی و چین واگذار خواهد شد.
به گزارش رویترز، این روش سرکوب یادآور روش سرکوبی است که بهطور گسترده در اتحاد جماهیر شوروی به کار میرفت و به «روانپزشکی تنبیهی» معروف بود، هرچند مقیاس کنونی به مراتب کمتر از آنچه از اواخر دهه ۱۹۶۰ تا اوایل دهه ۱۹۸۰ مشاهده میشد، میباشد.
برای این گزارش، رویترز دادههایی از یک کارشناس بینالمللی و دو گروه حقوق بشر روسی را تحلیل کرد، با سه وکیل مصاحبه نمود و مدارک پروندههای دو فعال زن را که به دستور دادگاه جهت ارزیابیهای روانپزشکی در یک بیمارستان سیبری منتقل شده بودند، مورد بررسی قرار داد.
یکاترینا فتیانووا، ۳۷ ساله، ۲۸ آوریل سال گذشته پس از آنکه به تضعیف اعتبار نیروهای مسلح روسیه از طریق انتشار مقالهای در یک روزنامه کوچک مخالف که او اداره میکرد متهم شد، در بیمارستان روانپزشکی بستری شد.
پس از آنکه پزشکان در سندی که رویترز مشاهده کرده، اعلام کردند که او هیچ اختلال یا بیماری روانی ندارد یک ماه بعد در ۲۷ مه از بیمارستان مرخص شد.
او به رویترز گفت: «من معتقدم هدف واقعی بستری کردن من مجازات من بود تا من را با سرکوب اخلاقی و انزوا از جامعه جدا کنند.»
رابرت ون وورن، استاد هلندی و فعال حقوق بشر که دهههاست به مطالعه آنچه که او آن را سواستفاده سیاسی از روانپزشکی در روسیه مینامد، گفت که از سال ۲۰۲۲، زمانی که حمله روسیه به اوکراین آغاز شد، سالانه حدود ۲۳ مورد از این قبیل را مستند کرده است، در حالیکه میانگین سالانه چنین ارجاعهایی به مراکز روانپزشکی بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱، تقریبا ۵ نفر بود.
تجربه مشابه سرکوب درمانی مخالفان سیاسی در ایران
کارزار «شکنجه دارویی، قتل عمد خاموش دولتی» درباره شکنجه دارویی در زندانهای ایران که ۲۵ آذر ۱۴۰۲ منتشر شد، نشان میدهد این شیوه از سرکوب در جمهوریاسلامی هم رایج است.
در این گزارش، به شکنجه دارویی زندانیان در طول سالهای اخیر پرداخته شده که بیانگر سیستماتیک بودن این نوع از شکنجه در ایران است. یافتههای این گزارش برگرفته از شهادت بازداشتشدگان اعتراضات سال گذشته و زندانیان سیاسی سابق است.
بر اساس این گزارش، استفاده از شکنجه دارویی نه یک استثنا، بلکه روشی رایج و فراگیر در زندانهای جمهوری اسلامی است. کمیته مبارزه برای آزادی زندانیان سیاسی،از جامعه بینالمللی خواست اقداماتی فوری و قاطع برای بررسی این نوع شکنجهها و مرگهای متعاقب آن انجام دهد و جمهوری اسلامی را در برابر جنایاتش علیه زندانیان سیاسی پاسخگو کند.
برخی زندانیان سیاسی مانند سهیل عربی، هاشم خواستار و کیانوش سنجری پیشتر درباره این شکنجهها اطلاعرسانی کردهاند.
بر اساس این گزارش، در چهار دهه گذشته، جمهوری اسلامی به داروهای روانگردان و آرامبخشها بهعنوان ابزاری برای تنظیم و کنترل شرایط داخل زندانها متکی بوده است.
استفاده از این داروها گاهی به درخواست زندانیان بوده است اما به دلیل شرایط غیرقابل تحمل حاکم بر شکنجه دارویی، عمدتا زندانیان سیاسی شناخته شده را هدف قرار داده و در برخی موارد منجر به مرگ زندانی شده است.
پیش از این سازمان عفو بینالملل از مرگ چند زندانی سیاسی حین بازداشت در سال ۲۰۱۸ خبر داده بود و سازمان رهایی از شکنجه در گزارش سال ۲۰۱۷ خود گفته بود ۱۰ درصد از بیماران، شکنجه دارویی را در زندانهای ایران تجربه کردهاند.
مقیاس «نگرانکننده» سرکوب روانپزشکی در روسیه
در دوران شوروی، بر اساس این فرض که تنها فردی با اختلال روانی میتواند با دولت کمونیستی مخالفت کند هزاران مخالف به دلایل سیاسی بستری میشدند. از جمله شناختهشدهترین پروندهها در آن دوره میتوان به موارد مخالف ولادیمیر بوکوفسکی و شاعر نوبلدار جوزف برودسکی اشاره کرد.
وان وورن در مصاحبهای گفت اگرچه مقیاس کنونی به مراتب پایینتر از آن دوران است، روند فعلی همچنان «نگرانکننده» است.
گروه حقوق بشری روسی «مموریال»، ۴۸ نفری را شناسایی کرده است که در حال حاضر تحت چنین درمانهایی در پروندههای سیاسی قرار دارند. از میان این افراد، ۴۶ نفر بیمار بستری روانپزشکی هستند و دو نفر نیز در حالی که در زندان هستند، درمانهای سرپایی دریافت میکنند.
به گفته این گروه، متداولترین اتهامات علیه آنان مربوط به انتقاد از جنگ بوده است و ۱۳ نفر از آنها بر اساس قوانین سانسوری که کمی پس از حمله روسیه تصویب شد، به دادگاه کشیده شدهاند.
بر اساس گزارش «مموریال»، جوانترین فردی که به دلیل اعتراض به جنگ تحت درمان اجباری روانپزشکی قرار گرفت، هفته گذشته در بیمارستان ۲۰ ساله شد. او در سال ۲۰۲۳ بهعنوان یک نوجوان، به دلیل درخواست اجازه برای سازماندهی تجمع ضد جنگ مورد تحقیق قرار گرفت و یک دادگاه در فوریه ۲۰۲۴ دستور بستری شدن او را صادر کرد.
بستری شدنها تنها بخش کوچکی از دستگیریها و زندانی شدنهای کلی در جرایم سیاسی، از جمله اظهار نظر علیه جنگ، را تشکیل میدهد. بر اساس گزارش اوویدی، یکی از گروههای حقوق بشری روسی، کمی بیش از ۲۰ هزار نفر از زمان آغاز حمله روسیه به اوکراین، به خاطر ابراز موضع ضد جنگ دستگیر شدهاند و نزدیک به ۱۱۵۰ نفر بهصورت کیفری متهم شدهاند.
وان وورن به رویتز گفت برای افرادی که به عنوان بیماران روانپزشکی بستری شدهاند، فشار اضافی ناشی از نامحدود بودن مدت بازداشت و این واقعیت که سلامت روانی آنها زیر سوال رفته، وجود دارد: «این موضوع ارزش آنچه فکر میکنید را به چالش میکشد زیرا به عنوان بیماری روانی تلقی میشود و این تاثیری بسیار مخرب دارد.»
به گزارش گروه حقوقبشری «مموریال»، فردی که بیشترین مدت زمان بستری در یک پرونده سیاسی داشته است، یک زندانی سیاسی به نام آلبرت گوردجیان است که از سال ۲۰۱۷ پس از آنکه متهم شد در فضای آنلاین نوشته مقامات قضایی روسیه یک گروه مافیایی هستند و اینکه خوب میشود «یخت» یک تاجر نزدیک به ولادیمیر پوتین منفجر شود، در بیمارستان نگهداری میشود.
«روانپزشکی تنبیهی»
فتیانووا، روزنامهنگار کراسنویارسک، در روایت خود از آنچه بر سرش آمده است، نوشته گاهی به بیماران اجازه پیادهروی روزانه داده نمیشد، نان کپکخورده به آنها داده میشد و آنها بهطور مکرر با جیغهای زنانه از طبقهای دیگر ساختمان اذیت میشدند.
او افزود در دسامبر ۲۰۲۴، به خاطر مقالهای که در نشریه او منتشر شد، به دو سال کار اجباری محکوم شد، شکلی از مجازات که در آن محکومان مجبور به زندگی در خوابگاه بوده و عمدتا کارهای بدون مهارت مانند جمعآوری زباله یا پاکسازی برف را انجام میدهند.
الگا سوووروا، ۵۶ ساله، فعال برجسته در زمینههای اجتماعی و محیط زیست هم در بیمارستان روانپزشکی تحت آزمایشهای تهاجمی و غیرضروری قرار گرفته است.
مدارک پرونده نشان میدهد بستری شدن سوووروا ناشی از یک تحقیق کیفری بوده است که در آن او یک افسر پلیس را در اکتبر ۲۰۲۳ به تعرض متهم کرده بود.
سوووروا به دستور یک بازپرس برای دو ارزیابی روانپزشکی سرپایی فرستاده شد. در گزارشی، یک پزشک اظهار داشت که او علائم «اختلال شخصیت مختلط»، از جمله رفتار تکانشی و «تمرکز بیش از حد بر تمایل به کمک به دیگران» را نشان میدهد.
مدارکی که رویترز بررسی کرده است، نشان میدهد که به منظور تحقیقات بیشتر، در ماه مه یک دادگاه، سوووروا را به عنوان بیمار بستری به بیمارستان روانپزشکی فرستاد. سوووروا گفت که تنها پس از شکایت از شرایط درمانش، پس از سه هفته از بیمارستان مرخص شد و سند پزشکی تایید کرد که هیچ اختلال روانی در او تشخیص داده نشده است.
حقوق کودکان بیسرپرست
اینگوار گورلانوف، ۲۶ ساله از سیبری که در کودکی والدینش را از دست داده بود، نخستین بار در سال ۲۰۱۹ به یک موسسه روانپزشکی ارسال شد، زمانی که بیرون از اداره ریاست جمهوری در مسکو به تنهایی اعتصاب کرد و خواستار دیداری با پوتین درباره حقوق کودکان بیسرپرست شد.
پلیس گورلانوف را بازداشت کرد و به بیمارستان برد و چند روز بعد، دادگاهی حکم داد او باید تحت درمان اجباری قرار گیرد.
وکیل گورلانوف به رویترز گفت موکل او پس از دستگیریهای مکرر به دو بیمارستان روانپزشکی دیگر منتقل شده است. او در یک لیست فدرال به عنوان «تروریست و افراطی» قرار دارد و به جرمهایی از جمله تحریک به نفرت و توهین به یک افسر پلیس متهم شده است.
او گفت موکلش فردی عادی با «احساس قوی عدالت» است که برای خودش یا دیگران خطری ندارد و به جای بستری شدن و مصرف داروهای ضد روانپریشی، باید تحت مشاوره قرار گیرد.
رویترز از طریق پیامک با گورلانوف ارتباط برقرار کرده است. او گفت در یک مرکز روانپزشکی بستری شده و آخر هفتهها تنها به مدت ۱۰ دقیقه اجازه دارد به تلفن خود دسترسی داشته باشد.
گورلانوف وقتی رویترز از او پرسید چه چیزی او را به ادامه اعتراض تشویق میکند، پاسخ داد: «فرصتی برای کمک به تغییر سیاستهای کشور به سمت بهبود.»