قانونگذاران آمریکایی در قطعنامهای جدید خواستار بازگرداندن تحریمهای شدید سازمان ملل علیه جمهوری شدند و از بریتانیا، فرانسه و آلمان خواستند که هر چه زودتر مکانیسم ماشه را فعال سازند.
در این قطعنامه که نمایندگانی از هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه آن را امضا کردهاند، جمهوری اسلامی به نقض مکرر توافق هستهای ۲۰۱۵ موسوم به برجام، متهم شده و از سه کشور اروپایی امضاکننده این توافق خواسته شده که به پیروی از سیاست فشار حداکثری دولت دونالد ترامپ، ایران را بهدلیل فعالیتهای هستهایاش منزوی سازند.
دونالد ترامپ، هفته پیش با امضای یک دستورالعمل سختگیرانه از شروع دوباره سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی خبر داد و تاکید کرد که صادرات نفت ایران از سوی جمهوری اسلامی باید به صفر برسد.
او در این فرمان اجرایی همچنین به نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد دستور داد که با متحدان اروپایی برای فعال کردن مکانیسم ماشه و بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل متحد از نزدیک همکاری کند.
سناتور پیت ریکتس، عضو ارشد جمهوریخواه در کمیته روابط خارجی سنا و حامی اصلی این قطعنامه، گفت:«حکومت ایران بزرگترین حامی دولتی تروریسم است و اقداماتش منجر به قتل نیروهای آمریکایی شده است.»
او افزود: «دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای امنیت ما و متحدانمان را تهدید خواهد کرد. فعال کردن مکانیسم ماشه و بازگرداندن همه تحریمهای سازمان ملل متحد کلید موفقیت کارزار فشار حداکثری رییسجمهوری ایالات متحده است.»
۱۱ سناتور دیگر نیز از این قطعنامه حمایت کردهاند.
در مجلس نمایندگان نیز کلودیا تنی، نماینده جمهوریخواه نیویورک، و جاش گات هامر، نماینده دموکرات نیوجرسی، قطعنامه مشابهی ارائه دادهاند.
بر اساس توافق هستهای ۲۰۱۵ موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، جمهوری اسلامی در ازای لغو تحریمهای سازمان ملل، آمریکا و اتحادیه اروپا، متعهد شد که بهدنبال ساخت سلاح هستهای نباشد و در همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سوالات مطرح پاسخ دهد.
براساس مکانیسم ماشه در توافق هستهای، جمهوری اسلامی پذیرفت در صورت نقض تعهدات خود،هر یک از طرفهای مقابل - چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا، آمریکا و آلمان- خواستار احیای تحریمهای سازمان ملل شوند که بهدلیل این توافق به حالت تعلیق درآمدهاند.
دونالد ترامپ در دور اول ریاست جمهوری خود آمریکا را از برجام خارج کرد و سیاست فشار حداکثری را در قبال جمهوری اسلامی در پیش گرفت، اما دولت بایدن با اعطای برخی معافیتهای تحریمی، کوشید برجام را احیا کند ولی در نهایت به نتیجه نرسید.
کلودیا تنی از کشورهای اروپایی خواست پیش از پایان مهلت قانونی که در اکتبر ۲۰۲۵ فرامیرسد، مکانیسم ماشه را فعال کنند.
او گفت: «مکانیسم ماشه تمام تحریمهای سازمان ملل را که از سوی دولت اوباما به تعلیق درآمده بود، بازمیگرداند.»
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران میزان غنیسازی اورانیوم را به ۶۰ درصد افزایش داده است که اندکی کمتر از سطح ۹۰ درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای است، اما کشورهای غربی تاکید دارند که اورانیوم با چنین غلظتی هیچ کاربرد غیرنظامی ندارد.
بریتانیا، فرانسه و آلمان در ماه دسامبر به شورای امنیت اعلام کردند که در صورت لزوم، آماده فعال کردن مکانیسم ماشه هستند.
ترامپ پس از صدور فرمان اجرایی برای ازسرگیری سیاست فشار حداکثری گفت که از انجام آن ناراحت است اما در عین حال تاکید کرد: «ما اجازه نخواهیم داد ایران به سلاح هستهای دست یابد.»
او گفت ترجیح میدهد به جای اقدام نظامی به توافقی با ایران برسد. با این حال، علی خامنهای مذاکره با آمریکا را بهتندی رد کرد و گفت که مذاکره با آمریکا هوشمندانه و شرافتمندانه نیست.
خامنهای همچنین از رفع برخی محدودیتها برای دقت موشکها سخن گفت و افزود: «قدرت دفاعی جمهوری اسلامی در جهان زبانزد است.»
گفته میشود که این دیدار در محل دادسرای عمومی و انقلاب مرکز استان کرمان برگزار شده و مهدی بخشی، دادستان کرمان و رحمان جلالی، معاون امنیتی-انتظامی استانداری کرمان نیز در این ملاقات حضور داشتهاند.
در این گزارش به نام و جزییات دستگیری این دو شهروند بریتانیا اشاره نشده است.
تعدادی از شهروندان اروپایی در ایران زندانی هستند و تعداد دیگری از زندانیان خارجی یا دوتابعیتی، با شهروندان ایرانی بازداشتشده و زندانی در آمریکا یا اروپا مبادله شدهاند.
در آخرین مورد، چچیلیا سالا، روزنامهنگار ایتالیایی که به ایران سفر کرده بود، ۱۹ دی و پس از ۲۰ روز بازداشت آزاد شد و چهار روز پس از آن کارلو نوردیو، وزیر دادگستری ایتالیا، دستور آزادی فوری محمد عابدینی نجفآبادی، ایرانی بازداشتشده در ایتالیا را صادر کرد.
دو روز پیش از آزادی سالا، روزنامه الجورناله، رسانه نزدیک به دولت ایتالیا، خبر داده بود که جورجیا ملونی، نخستوزیر این کشور، در دیدار با دونالد ترامپ در روز۱۵ دی، موافقت او را برای «تعلیق» روند استرداد عابدینی به آمریکا به دست آورده است.
این اقدام جمهوری اسلامی که به دادن امتیازی به ایتالیا همزمان با به قدرت رسیدن ترامپ تعبیر شد، در آستانه مذاکرات با کشورهای اروپایی در ژنو برای رسیدن به توافق اتمی جدید بود.
روزنامه اسپانیایی ال پائیس در گزارشی با اشاره به استفاده تهران از گروگانگیری شهروندان اروپایی برای آزادی داراییهای مسدود شده و ایرانیان زندانی در اروپا، نوشت هدف از آزادی سالا و عدم آزادی شهروندان فرانسوی، تفرقه انداختن بین کشورهای اروپایی بود.
پنج روز پس از آزادی سالا، ناهید تقوی، شهروند ایرانی-آلمانی، پس از تحمل چهار سال حبس در زندانهای جمهوری اسلامی، آزاد شد و به آلمان بازگشت.
از جمله اروپاییهایی که اکنون در ایران زندانی هستند میتوان به سسیل کوهلر، معلم فرانسوی و شریک زندگیاش ژاک پاریس، و اولیویه گروندو، جهانگرد ۳۴ ساله فرانسوی اشاره کرد.
دیوید ریگولت رز، کارشناس مسائل ایران و پژوهشگر موسسه فرانسوی امور بینالملل و استراتژیک (ایریس)، آزاد نشدن این سه فرانسوی را با خشم جمهوری اسلامی از «تهدید فرانسه در موضوع مکانیسم ماشه» مرتبط دانسته است.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، دوشنبه ۱۷ دی، خواستار گفتوگوی راهبردی کشورهای اروپایی با ترامپ درباره جمهوری اسلامی شد.
او از احتمال تصمیمگیری درباره اجرای مکانیسم ماشه سخن گفت.