پینگ پنگ موشکی اسرائیل و جمهوری اسلامی

عراقچی در دور جدید سفرهای منطقه‌ای‌ خود در دو هفته اخیر، چهارشنبه ۲۵ مهر در امان با عبدالله بن حسین، پادشاه اردن و وزیر امور خارجه این کشور دیدار و گفت‌و‌گو کرد.

قرار است وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از اردن، به مصر و ترکیه سفر کند.

او روز یک‌شنبه در نشست خبری مشترک با فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق گفته بود جمهوری اسلامی خواهان افزایش تنش و جنگ نیست اما برای آن آماده است.

عراقچی همچنین موضوع ارسال راکت کوتاه‌برد به روسیه را تکذیب نکرد اما گفت جمهوری اسلامی به این کشور «موشک‌های بالستیک» نداده است.

تماس با دبیر کل سازمان ملل

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت جمهوری اسلامی، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، روز چهارشنبه در گفت‌وگوی‌ تلفنی با عراقچی، نگرانی خود را از افزایش تنش‌ها در منطقه اعلام کرد و گفت تنها راه حل پایان دادن به جنگ، تلاش برای دست‌یابی به راه حل سیاسی است.

عراقچی در پاسخ بر آمادگی کامل جمهوری اسلامی برای پاسخ «قاطع و پشیمان کننده به هر گونه ماجراجویی» از سوی اسرائیل تاکید کرده و گفته است که «مسئولیت عواقب گسترش ناامنی در منطقه» بر عهده اسرائیل و آمریکاست.

برای هر سناریویی آماده‌ایم

هم‌زمان با این اظهارات عراقچی، بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی، در گفت‌و‌گو با نور نیوز در واکنش به خطر حمله به سایت‌های هسته‌ای ایران گفت که این سازمان «برای هر سناریویی در این زمینه» آماده است.

او تاکید کرد در حوزه هسته‌ای، «جمهوری اسلامی هر‌چه پیش می‌رود، مسلط‌تر می‌شود» و دیگر برگرداندن ایران به عقب حتی با حمله، امکان ندارد.

کمالوندی خطر حمله اسرائیل به سایت‌های اتمی جمهوری اسلامی را بسیار بعید دانست و گفت: «اگر چنین اتفاقی رخ دهد، بسیار بعید است که خسارتی جدی به ایران وارد شود و حتی در صورت وقوع خسارت، کشور می‌تواند به سرعت آن را جبران کند زیرا دانش در ذهن متخصصین و دانشمندان ماست، بر تکنولوژی مسلط هستیم، طرح‌ها موجود بوده و روی کاغذ هستند و تنها نیاز به اجرا دارد.»

روزنامه نیویورک‌تایمز، روز دوشنبه ۱۶ مهر در گزارشی مفصل به احتمال حمله اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران پرداخت و پیامدهای چنین حمله‌ای را بررسی کرد.

به اساس این گزارش، دو سال پیش، ده‌ها جت جنگنده اسرائیلی بر فراز دریای مدیترانه به پرواز درآمدند و حمله به تاسیسات هسته‌ای جمهوری اسلامی را شبیه‌سازی کردند. رزمایشی که نیروهای دفاعی اسرائیل آشکارا از آن به‌عنوان تمرین «پرواز دوربرد، سوخت‌گیری هوایی و حمله به اهداف دوردست» یاد کردند.

یک مقام آمریکایی روز ۱۸ مهر به ای‌بی‌سی نیوز گفت پس از گفت‌وگو میان جو بایدن، رییس‌جمهوری آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، درباره حمله به ایران، اعضای دولت بایدن احساس کردند دولت اسرائیل به استدلال‌های آن‌ها برای تمرکز بر اهداف نظامی متعارف و نه سایت‌های هسته‌ای یا تولید نفت، پاسخ مثبت داده است.

فقه‌ هسته‌ای و دکترین خامنه‌ای

کمالوندی روز چهارشنبه برخی اظهار نظرها درباره لزوم تغییر دکترین هسته‌ای جمهوری اسلامی را رد کرد و گفت: «گرچه برخی موارد به دلیل دلسوزی مطرح می‌شود اما ممکن است از آن سوء‌استفاده شود. در صورتی که موضع جمهوری اسلامی در این زمینه به طور واضح با قوی‌ترین حکم یعنی فتوا از سوی بالاترین فرد مذهبی که در بالاترین جایگاه سیاسی کشور هم قرار دارد، اعلام شده است.»

۳۹ نماینده مجلس شورای اسلامی روز ۱۸ مهر از شورای‌ عالی امنیت ملی خواستند در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی تجدید نظر کند. مبنای این دکترین، فتوای علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی است که در آن «کاربرد» سلاح هسته‌ای را مثل سایر سلاح‌های کشتار جمعی از جمله سلاح شیمیایی و میکروبی، «حرام» دانسته است.

به گفته کمالوندی، سازمان انرژی اتمی ایران یک سلسله سمینار درباره «فقه هسته‌ای» برای بررسی ابعاد مطرح شده در فتوای علی خامنه‌ای برگزار کرده که در آن تاکید شده است در دیدگاه‌ دینی، سلاح‌های کشتار جمعی اعم از شیمیایی و هسته‌ای یا هر سلاحی که به صورت هدفمند به کار گرفته نمی‌شود، جایگاهی ندارد.

آلودگی اتمی در هر جایی ممکن است

کمالوندی در گفت‌و‌گو با نور نیوز نگرانی‌‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره غنی‌سازی اورانیوم در ایران را رد کرد و گفت: «آن‌ها آلودگی‌هایی را مشاهده کرده و از ایران خواسته‌اند درباره این آلودگی‌ها توضیح دهد، در صورتی که این آلودگی‌ها در همه جا حتی گمرکات یک کشور یا جاهای مختلف مانند بخش‌هایی که در آن‌ها آهن‌های غیرقابل استفاده وجود دارد، می‌تواند اتفاق بیفتد.»

رافائل گروسی، مدیر‌کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، پیش‌تر از رفع نشدن ابهام‌ها درباره یافتن ذرات اورانیوم با منشاء انسانی در برخی مراکز هسته‌ای جمهوری اسلامی از جمله تورقوز‌آباد خبر داده بود.

ماموران موساد در سال ۹۷ در یک عملیات پیچیده، بسیاری از اسناد هسته‌ای ایران که به صورت مکتوب یا در لوح‌های فشرده در تورقوزآباد نگهداری می‌‌شدند، ربوده و به اسرائیل منتقل کردند.

مراد ویسی، تحلیلگر ارشد در ایران‌اینترنشنال نوشت: «تجربه حملات قبلی، نظیر «وعده صادق ۲»، نشان داده که حتی با وجود سامانه‌های پدافندی قوی، تعدادی از موشک‌ها به اهداف اصابت می‌کنند. بنابر این فرماندهی جبهه داخلی ارتش اسرائیل از مدت‌ها قبل مردم را برای چنین شرایطی آماده کرده و گالانت از فرماندهان ارتش خواسته است که به سوالات مردم پاسخ دهند و نگرانی‌های آنان را کاهش دهند تا ارتش و مردم در کنار یکدیگر آماده درگیری باشند.»

ویسی افزود: «در مقابل، جمهوری اسلامی ایران هیچ برنامه روشنی برای آماده‌سازی مردم در برابر چنین درگیری احتمالی نداشته است. نه پناهگاه‌های کافی در شهرها ساخته شده و نه آموزش‌های لازم به مردم ارائه شده است.»

به نوشته ویسی به نظر می‌رسد حکومت تصور می‌کند که اسرائیل به مناطق مسکونی حمله نخواهد کرد و بنابراین نیازی به اتخاذ تدابیر حفاظتی برای مردم نمی‌بیند. این رویکرد، نهایت بی‌مسئولیتی از سوی سپاه پاسداران و دولت ایران در قبال مردم است؛ اگر چه اسرائیل از تهدید مستقیم مردم ایران خودداری کرده است و بسیاری از تحلیلگران معتقدند که اسرائیل می‌داند مردم ایران مخالف جمهوری اسلامی هستند.

متن کامل این تحلیل را اینجا بخوانید.

مایکروسافت در گزارش سالانه خود گفت: «پس از شروع جنگ اسرائیل و حماس، جمهوری اسلامی عملیات سایبری و نفوذ سایبری خود را علیه اسرائیل افزایش داد.»

در گزارش دفاع دیجیتال مایکروسافت آمده است: «از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا ژوییه ۲۰۲۴، تقریبا نیمی از عملیات سایبری جمهوری اسلامی که مایکروسافت آنها را تحت نظر داشت، شرکت‌های اسرائیلی را هدف قرار داد.»

به گفته غول نرم‌افزاری آمریکایی، از ژوییه تا اکتبر ۲۰۲۳، تنها ۱۰ درصد از حملات سایبری جمهوری اسلامی، اسرائیل را هدف قرار داده بود، در حالی که در همان زمان ۳۵ درصد حملات سایبری تهران به نهادهای آمریکایی و ۲۰ درصد از این حملات به امارات متحده عربی انجام می‌گرفت.

از زمان آغاز جنگ غزه، جمهوری اسلامی عملیات متعددی را در رسانه‌های اجتماعی آغاز کرد که هدف آنها بی‌ثبات کردن اسرائیل بود.

مایکروسافت گفت: «ظرف دو روز پس از حمله حماس به اسرائیل، ایران چندین عملیات نفوذ جدید را آغاز کرد.»

بر اساس این گزارش، حسابی به نام «اشک جنگ» هویت فعالان اسرائیلی را جعل می‌کند و از زبان آنان از مدیریت بنیامین نتانیاهو،‌ نخست‌وزیر اسرائیل در بحران شکل گرفته بر سر ده‌ها شهروند به گروگان گرفته شده از سوی حماس انتقاد می‌کند.

حسابی به نام «کارما» نیز که از سوی یک واحد اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایجاد شده است، ادعا می‌کند که نماینده اسرائیلی‌هایی است که خواستار استعفای نتانیاهو هستند.

مایکروسافت گفت که جمهوری اسلامی همچنین پس از شروع جنگ دست به جعل هویت شرکای خود زد.

مایکروسافت گفت که سرویس‌های ایرانی با استفاده از لوگوی شاخه نظامی حماس یک حساب تلگرامی ایجاد کردند تا پیام‌های دروغین درباره گروگان‌ها در غزه منتشر و اسرائیلی‌ها را تهدید کنند.

در گزارش سالانه مایکروسافت گفته شده است که مشخص نیست آیا جمهوری اسلامی با رضایت حماس دست به این اقدام زده است یا خیر.

در این گزارش آمده است: «گروه‌های ایرانی همچنین عملیات نفوذ سایبری خود را فراتر از اسرائیل گسترش دادند و بر تضعیف حمایت سیاسی، نظامی، و اقتصادی بین‌المللی از عملیات نظامی اسرائیل تمرکز کردند.»

در ماه ژوئن، گابی پورتنوی، رئیس دفاع سایبری اسرائیل، هشدار داد که تجاوز سایبری جمهوری اسلامی «یک مشکل بین‌المللی است، نه تنها یک مشکل اسرائیلی؛ و بنابراین راه حل آن نیز باید بین‌المللی باشد».

پورتنوی خواستار ایجاد یک جبهه بین‌المللی مشترک نه تنها برای دفاع، بلکه برای ایجاد یک بازدارندگی شد و گفت جمهوری اسلامی باید برای خسارات جهانی که به بار می‌آورد، هزینه بپردازد.

ماه بعد، نیروهای دفاعی اسرائیل گزارش دادند که شبکه رایانه‌ای این کشور آن از زمان شروع جنگ با بیش از سه میلیارد حمله مواجه شده است، هر چند این همه این حملات دفع شده‌اند و نتوانسته‌اند خسارتی به بار آورند.

ماه گذشته، چندین کارشناس امنیت دیجیتال به تایمز اسرائیل گفتند که حتی اگر آتش‌بس در جنگ حاصل شود، حملات سایبری جمهوری اسلامی احتمالا همچنان ادامه خواهد یافت.

همچنین یک مقام ارشد اسرائیلی به شبکه خبری کان نیوز گفته که تصمیم‌گیری درباره اهداف حمله نهایی شده و تنها مساله باقی‌مانده، زمان انجام آن است.

تقویت سامانه‌های دفاعی اسرائیل

در همین حال، آمریکا در حال تکمیل استقرار سامانه موشکی پیشرفته تاد (THAAD) در اسرائیل است. این سامانه به منظور مقابله با حملات موشکی احتمالی سپاه پاسداران در پاسخ به حمله اسرائیل مستقر شده است.

سامانه تاد می‌تواند موشک‌ها را از فاصله هزار کیلومتری شناسایی کند، اما توان درگیری با آن‌ها را در فاصله ۲۰۰ کیلومتری دارد. این محدودیت ممکن است از نقاط ضعف این سامانه باشد؛ چرا که موشک‌های سپاه با سرعت بالا در این فاصله کوتاه، زمان کمی برای هدف‌گیری باقی می‌گذارند.
سامانه تاد ممکن است بین ۴۸ تا ۷۲ موشک آماده شلیک در اختیار داشته باشد. هر کدام از کامیون‌های لانچر آن، ظرفیت شلیک هشت موشک را به‌طور هم‌زمان دارند. اما فرآیند بارگذاری مجدد هر لانچر حدود نیم‌ساعت طول می‌کشد و این زمان در یک درگیری گسترده می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.

با توجه به اینکه هیچ سامانه دفاعی کاملی وجود ندارد که بتواند تمام موشک‌های شلیک شده را منهدم کند، انتظار می‌رود در صورت حمله مجدد سپاه پاسداران، برخی موشک‌های سپاه از سد دفاعی اسرائیل عبور کنند.

تجربه حملات قبلی، نظیر «وعده صادق ۲»، نشان داده که حتی با وجود سامانه‌های پدافندی قوی، تعدادی از موشک‌ها به اهداف اصابت می‌کنند. بنابر این فرماندهی جبهه داخلی ارتش اسرائیل از مدت‌ها قبل مردم را برای چنین شرایطی آماده کرده و گالانت از فرماندهان ارتش خواسته است که به سوالات مردم پاسخ دهند و نگرانی‌های آنان را کاهش دهند تا ارتش و مردم در کنار یکدیگر آماده درگیری باشند.

بی‌توجهی حکومت به آمادگی مردم در ایران

در مقابل، جمهوری اسلامی ایران هیچ برنامه روشنی برای آماده‌سازی مردم در برابر چنین درگیری احتمالی نداشته است. نه پناهگاه‌های کافی در شهرها ساخته شده و نه آموزش‌های لازم به مردم ارائه شده است.

به نظر می‌رسد حکومت تصور می‌کند که اسرائیل به مناطق مسکونی حمله نخواهد کرد و بنابراین نیازی به اتخاذ تدابیر حفاظتی برای مردم نمی‌بیند. این رویکرد، نهایت بی‌مسئولیتی از سوی سپاه پاسداران و دولت ایران در قبال مردم است؛ اگر چه اسرائیل از تهدید مستقیم مردم ایران خودداری کرده است و بسیاری از تحلیلگران معتقدند که اسرائیل می‌داند مردم ایران مخالف جمهوری اسلامی هستند.

تناقض در رویکردها و پیامدهای آن

در حالی که فرماندهان سپاه با تهدیدهای پی‌درپی به کشورهای منطقه اعلام می‌کنند که در صورت لزوم، منطقه را به آتش خواهند کشید، تناقض در مواضع دیپلماتیک جمهوری اسلامی به چشم می‌خورد؛ برای مثال، هم‌زمان با سفر عباس عراقچی به عمان و سخن از «دوستی تاریخی» با کشورهای منطقه، یک فرمانده ارشد سپاه از انفجارهای مشکوک چند سال پیش در بندر فجیره به‌عنوان «قدرت پنهان» ایران یاد کرده است.

تحریم های بیشتر؛ نتایج سیاست‌های ماجراجویانه جمهوری اسلامی

در پی تشدید تنش‌ها و آماده‌باش در منطقه، نشانه‌های ملموس‌تری از پیامدهای سیاست‌های ماجراجویانه جمهوری اسلامی مشاهده می‌شود. از صبح سه‌شنبه، تمامی پروازهای مسافربری ایران به مقصد اروپا متوقف شده است. شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی نیز اعلام کرده که پروازها به لندن، کلن و پاریس متوقف شده‌اند و مسافران ایرانی برای سفر به اروپا باید از ایرلاین‌های دیگر مانند ترکیش ایرلاین استفاده کنند. این در حالی است که بسیاری از ایرلاین‌های بین‌المللی مانند لوفت‌هانزا نیز به دلیل شرایط جنگی، پروازهای خود به منطقه را متوقف کرده‌اند.
ناکامی زودرس دولت پزشکیان

با توقف پروازها و افزایش قیمت دلار و سکه در روزهای اخیر، دولت پزشکیان نیز در کمتر از ۱۰۰ روز فعالیت، با چالش‌های جدی مواجه شده است. نه تنها خبری از رشد اقتصادی هشت درصدی وعده داده شده نیست، بلکه تحریم‌ها تشدید شده و وعده‌هایی نظیر لغو گشت ارشاد نیز به سرانجام نرسیده‌اند.

تصویب قانون تحمیل حجاب اجباری در شورای نگهبان نیز نشان می‌دهد که بسیاری از وعده‌های دولت تحقق نیافته است.

در مجموع، شرایط کنونی ایران نشان‌دهنده تاثیر مستقیم سیاست‌های ماجراجویانه و تنش‌زا در منطقه است که هم بر روابط خارجی و هم بر وضعیت داخلی کشور اثرات منفی داشته و چشم‌انداز روشنی را برای دولت و مردم ترسیم نمی‌کند.

در این گزارش، اشاره‌ای به محل اقامت قاآنی در دو هفته اخیر نشد، اما چنین وانمود شد که او به همراه جنازه عباس نیلفروشان به تهران بازگشته است.

آخرین باری که اسماعیل قاآنی در رسانه‌ها مشاهده شد، ۹ مهرماه، دو روز پس از کشته شدن حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان در حمله هوایی اسرائیل به ستاد فرماندهی این گروه در ضاحیه در حومه جنوبی بیروت بود. قاآنی در آن زمان به دفتر نماینده حزب‌الله در تهران رفت.

در جریان حمله روز هفتم مهرماه اسرائیل به ستاد فرماندهی حزب‌الله در جنوب بیروت، عباس نیلفروشان، معاون عملیات سپاه پاسداران که گفته می‌شود ئس از کشته شدن محمد رضا زاهدی در حمله به ساختمان کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق مسئولیت لبنان را برعهده گرفته بود، به همراه حسن نصرالله و شماری از چهره‌های ارشد حزب‌الله کشته شد.

پس از آن هیچ خبر، عکس یا فیلمی از اسماعیل قاآنی منتشر نشد. غیبت او در نماز جمعه‌ای که به امامت علی خامنه‌ای برگزار شد، و نیز غیبت در مراسم اهدای نشان به امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، بر دامنه سوالات درباره سرنوشت قاآنی افزود.

در حالی که برخی رسانه‌ها ابتدا احتمال کشته شدن او در کنار هاشم صفی‌الدین، اصلی‌ترین نامزد جانشینی حسن نصرالله در حمله بامداد جمعه ۱۳ مهر را منتشر کردند، میدل ایست آی، رسانه نزدیک به حکومت قطر، هفته گذشته خبر داد که قاآنی در بازداشت و بازجویی به سر می‌برد و در جریان بازجویی دچار حمله قلبی شده و به بیمارستان منتقل شده است.

براساس این گزارش، رهبران جمهوری اسلامی در پی یافتن منشاء نفوذ عمیق اسرائیل به دستگاه‌های نظامی و امنیتی خود و دلایلی که به کشته شدن حسن نصرالله و عباس نیلفروشان انجامید، هستند و احتمال می‌دهند که وسایل ارتباطی اسماعیل قاآنی هک شده باشد.

میدل ایست آی همچنین خبر داده بود که رییس دفتر قاآنی نیز به اتهام جاسوسی برای اسرائیل بازداشت شده است.

خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه گزارش‌ها درباره تحت بازجویی بودن قاآنی را تکذیب کرد، اما با وجود همه شایعات و گمانه‌زنی‌ها، هیچ یک از مقامات و رسانه‌های جمهوری اسلامی توضیحی درباره قاآنی و علت غیبت ناگهانی او منتشر نکردند.

حسین دقیقی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه، روز جمعه ۲۰ مهر، غیبت و بی‌خبری از اسماعیل قاآنی در صحنه‌های عمومی نظیر نماز جمعه را «نشان از تمرکز بر وظیفه‌شناسی و مسئولیت‌پذیری نیروهای مسلح نظام» خواند.

حسین شریعتمداری، نماینده خامنه‌ای در روزنامه کیهان، نیز روز یکشنبه ۲۲ مهر، پاسخ ندادن سپاه پاسداران به شایعه‌ها درباره غیبت اسماعیل قاآنی را «موفقیتی چشمگیر» خواند و افزود که سپاه «در حالی که هیچ نکته‌ای از نگاهش پنهان نیست، به هیچ‌یک از شایعات پاسخ نداد و دشمن را در حالتی از گیجی و منگی تنها گذاشت.»

جنازه عباس نیلفروشان بیش از دو هفته پس از کشته شدن، بامداد سه‌شنبه ۲۴ مهر از طریق بغداد به تهران رسید. پیش‌تر فرمانده سپاه استان اصفهان اعلام کرده بود علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، برای او نماز میت خواهد خواند.