کاوشگر چانگای-۶ پس از یک ماموریت پر خطر و طولانی دو ماهه، روز سهشنبه پنجم تیر در صحرای مغولستان فرود آمد. چین تنها کشوری است که در سمت پنهان ماه فرود آمده است. این ششمین ماموریت چین به سوی ماه و دومین ماموریت آنان در سمت پنهان ماه است.
تحلیلگران رسیدن به سمت پنهان ماه را آغاز عصر جدیدی از رقابتهای فضایی میدانند و دانشمندان مشتاقانه منتظر نمونههای جمعآوری شدهاند.
روز سهشنبه پنجم تیر، بلافاصله پس از فرود کاوشگر چانگای-۶، چینیها پرچم کشورشان را در نقطه فرود برافراشتند تا حضور پررنگ خود را در عصر جدید رقابتهای فضایی اعلام کنند.
پکن در دهه گذشته برای رقابت با ایالات متحده و روسیه، منابع عظیمی را خرج برنامه فضایی خود کرده و قصد دارد تا سال ۱۴۰۹ خدمه فضاییاش را به ماه بفرستد و در ادامه پایگاهی در قطب جنوب ماه بسازد.
آمریکا هم قصد دارد تا سال ۱۴۰۶ با ماموریت آرتمیس-۳ فضانوردان را به ماه بازگرداند و تا سال ۱۴۰۸ پایگاه دائمی بر روی تنها قمر زمین ایجاد کند.
روسیه که مدتهاست درگیر جنگ با اوکراین شده حالا به دنبال مشارکت در پروژههای چین است.
تحلیلگران بر این باورند که مسابقه فضایی بعدی منحصر به فرستادن انسان به ماه نیست بلکه رقابت آینده بر سر کنترل منابع ماه است.
سمت پنهان ماه
سمت پنهان ماه از زمین دیده نمیشود و به دلیل مسافت بیشتر و سطح ناهموارتر و دهانههای برخوردی غول پیکر، دسترسی به آن از نظر فنی چالشبرانگیز است.
هر کشوری که بتواند از پس چالشهای چنین سفری برآید میتواند در آینده به سوی بهرهبرداری از منابع جدید در ماه حرکت کند.
چانگای-۶ در اواسط اردیبهشت از یک مرکز فضایی پرتاب شد و چند هفته بعد با موفقیت بر روی دهانهای نزدیک به قطب جنوبی ماه فرود آمد.
ماموریت این کاوشگر ۵۳ روز طول کشید.
انتظار دانشمندان از دادههای این ماموریت
کاوشگر چینی از یک مته و یک بازوی روباتیک برای جمعآوری نمونههای خاک و سنگ استفاده کرد، چند عکس از سطح آن گرفت و پرچم چین را کاشت.
این نمونهها میتوانند به بررسی نظریههای تشکیل ماه در ۴/۵ میلیارد سال پیش کمک کنند.
دانشمندان امیدوارند کاوشها در سمت پنهان ماه، ما را به آثاری از یخ برساند؛ از یخ میتوان آب، اکسیژن و هیدروژن به دست آورد.
در سایه استراتژیهای سیاسی و تاثیرات ژئوپولتیک برنامههای فضایی آنچه برای دانشمندان اهمیت دارد رمز گشایی از اسرار تشکیل اجزای منظومه شمسی و درک دقیقتری از ترکیب هسته ماه است.
بنا به شهادت خبرنگاران حاضر در محل درگیریها، دستکم مرگ سه تن از معترضان در درگیری با پلیس مستند شده، در حالی که کارکنان پزشکی اعلام کردند که پنج نفر دیگر نیز کشته شدهاند.
برخی از گزارشها حاکی از آن است که در این درگیریها دستکم ۱۰ نفر کشته و بیش از ۳۰ نفر هم زخمی شدهاند.
این تظاهرات گسترده که به خشونت گرایید، در پی بررسی طرح افزایش مالیات در پارلمان این کشور رخ داد.
دولت برای بازپرداخت بدهیهای خارجی خود، طرح افزایش مالیات اضافی را مطرح کرده است درحالی که افزایش بهای بنزین و موادغذایی طی ماههای گذشته باعث افزایش فشار اقتصادی بر شهروندان کنیا به دنبال دوسال پیاپی خشکسالی و کاهش ارزش ملی پول این کشور، شده است.
درگیری میان معترضان و نیروهای امنیتی با ورود واحدهای ضدشورش تشدید شد. نیروهای پلیس پس از آنکه نتوانستند با گاز اشکآور و ماشینهای آبپاش جمعیت را متفرق کنند، اقدام به تیراندازی مستقیم به سمت معترضان کردند.
کمیسیون حقوق بشر کنیا تصاویری ارسال کرده که نشان میدهد پلیس با شلیک مستقیم گلوله، معترضان را هدف قرار میدهد.
گزارشها همچنین از سرایت درگیریها به شهرهای دیگر حکایت دارد و بسیاری از معترضان خواستار استعفای رییسجمهوری این کشور، ویلیام روتو، شدهاند که با شعار بهبود اقتصادی بر سر کار آمده است.
جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، در جریان سفر روتو در ماه مه به واشینگتن، از کنیا به عنوان متحد اصلی غیرناتو آمریکا نام برد.
در پی بالا گرفتن خشونتها، آمریکا از دولت کنیا خواسته که در برخورد با معترضان از خود خویشتنداری نشان دهد.
نتبلاکس، نهادی غیردولتی که دسترسی به اینترنت در جهان را رصد میکند، گزارش کرد که خدمات اینترنتی در سراسر کنیا و در جریان درگیریها با اختلالات شدیدی همراه بوده است. این درحالی است که ارائه کننده اصلی خدمات اینترنتی در کنیا مدعی شده که قطعی دو کابل زیر دریا به اختلال و قطعی اینترنت منجر شده است.
رسانه مستقل KTN که درگیریها را پوشش میدهد نیز گفته است که تحت فشار قرار گرفته و از تهدید به تعطیلی این رسانه از سوی دولت خبر داده است.
آستین روز سهشنبه پنجم تیر در ابتدای دیدار با یوآو گالانت، همتای اسرائیلی خود در پنتاگون گفت: «تحریکات حزبالله ممکن است مردم اسرائیل و لبنان را به جنگی بکشاند که خواهان آن نیستند.»
وزیر دفاع آمریکا اشاره کرد چنین جنگی برای لبنان «فاجعهبار» و برای غیرنظامیان بیگناه اسرائیلی و لبنانی «ویرانگر» خواهد بود.
وزیر دفاع اسرائیل روز سوم تیر برای دیدار و گفتوگو با مقامهای ایالات متحده راهی واشینگتن شد. مذاکره بر سر مرحله بعدی عملیات ارتش اسرائیل در نوار غزه و افزایش تنشها با حزبالله یکی از اهداف اصلی این سفر عنوان شده است.
گالانت پیش از عزیمت به آمریکا در بیانیهای اعلام کرد: «ما برای هر اقدامی که ممکن است در غزه، لبنان و سایر مناطق ضروری باشد، آمادهایم.»
وزیر دفاع آمریکا در ادامه دیدار با گالانت گفت: «دیپلماسی بهترین راه برای جلوگیری از تشدید تنشها است، بنابراین ما به دنبال یک توافق دیپلماتیک هستیم که آرامش پایدار را به مرزهای شمالی اسرائیل بازگرداند.»
اعضای حماس ۱۵ مهر سال گذشته، هفتم ماه میلادی اکتبر، با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کُشتند و بیش از ۲۵۰ تن را به گروگان گرفتند.
اسرائیل در واکنش به این تهاجم، عملیات نظامی گستردهای را در نوار غزه آغاز کرد. حزبالله، از گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه، در حمایت از حماس وارد این مناقشه شد. در پی آن، درگیریهای شدید در مرز اسرائیل و لبنان در طول هشت ماه گذشته ادامه یافته است.
بر اثر این حملات، حدود ۶۰ هزار نفر از ساکنان مناطق شمالی اسرائیل تخلیه شدهاند.
وزیر دفاع اسرائیل روز سهشنبه در دیدار با همتای آمریکایی خود اعلام کرد: «ما در حال همکاری نزدیک با یکدیگر برای رسیدن به توافقی [در خصوص پایان دادن به تهدیدهای حزبالله] هستیم.»
او در عین حال افزود باید در خصوص «آمادگی برای هر سناریوی ممکن» بحث و بررسی صورت گیرد.
در همین رابطه، تزاچی هانگبی، مشاور امنیت ملی اسرائیل گفت این کشور طی هفتههای آینده به دنبال حل منازعات با حزبالله لبنان خواهد بود و ترجیح میدهد این موضوع از طریق دیپلماتیک حل و فصل شود.
به گفته هانگبی، اسرائیل اخیرا با مقامهای ایالات متحده درباره پایان احتمالی عملیات نظامی در غزه و در پی آن، امکان توافق با حزبالله، در تماس بوده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل روز چهارم تیر، با اشاره به تهدیدهای مداوم گروههای نیابتی جمهوری اسلامی مانند حماس، حزبالله و حوثیهای یمن گفت حکومت ایران در همه جبههها برای نابودی اسرائیل فعالیت میکند، اما اسرائیل به هر قیمتی که شده، این اقدامات را خنثی خواهد کرد.
شبکه خبری سیانان روز دوم تیر نوشت دولت جو بایدن به اسرائیل اطمینان داده در صورت وقوع جنگی تمامعیار با حزبالله، واشینگتن به طور کامل از متحد خود حمایت خواهد کرد.
امکان کشیده شدن پای جمهوری اسلامی به جنگ در صورت رویارویی گسترده حزبالله و اسرائیل از مسائلی است که در هفتههای اخیر در مورد آن ابراز نگرانی شده است.
خبرگزاری رویترز روز سهشنبه پنجم تیر در گزارشی اختصاصی نوشت در چارچوب این طرح، ایالات متحده به روسیه نیز هشدار خواهد داد در صورت مخالفت این کشور با مذاکرات صلح، واشینگتن تسلیحات بیشتری را در اختیار کییف میگذارد.
این طرح از سوی کیت کِلاگ و فرد فِلیتز تهیه شده است.
این دو در زمان ریاستجمهوری ترامپ از روسای شورای عالی امنیت ملی آمریکا بودند.
روسیه عملیات نظامی خود علیه اوکراین را روز پنجم اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
پیشتر و در روز ۱۳ خرداد، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، نسبت به تصمیم احتمالی ترامپ برای تحمیل «یک طرح صلح بد» به کییف در صورت پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری آتی ایالات متحده ابراز نگرانی کرد.
زلنسکی افزود چنین اقدامی از سوی ترامپ او را تبدیل به یک «رییسجمهوری بازنده» خواهد کرد و همچنین به معنای پایان نقشآفرینی آمریکا در قامت «یک بازیگر بینالمللی» خواهد بود.
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت در طرح مشاوران ترامپ، آتشبس میان کییف و مسکو بر اساس «خطوط غالب میدان نبرد» برقرار خواهد شد.
به گفته فلیتز، این طرح به ترامپ ارائه شده و او در این خصوص نظر مثبتی داشته است.
فلیتز در عین حال افزود: «من ادعا نمیکنم که ترامپ با "تک تک کلمات" این طرح موافق بود.»
راهبرد کلاگ و فلیتز تاکنون جزییترین طرح ارائه شده از سوی مشاوران ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین بوده است.
به گفته رویترز، این طرح که به معنای تغییر قابل توجه موضع واشینگتن در قبال مناقشه اوکراین است، با مخالفت متحدان اروپایی آمریکا و حتی برخی اعضای حزب جمهوریخواه مواجه خواهد شد.
جو بایدن، رییسجمهوری ایالات متحده و همتای اوکراینی او روز ۲۴ خرداد یک توافقنامه امنیتی ۱۰ ساله را میان دو کشور به امضا رساندند.
استیون چونگ، سخنگوی ترامپ در واکنش به طرح کلاگ و فلیتز گفت تنها اظهارات شخص ترامپ یا اعضای مجاز کارزار انتخاباتی او باید به عنوان موضع رسمی رییسجمهوری پیشین ایالات متحده تلقی شود.
انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده قرار است روز ۱۵ آبان سال جاری برگزار شود.
ترامپ سال گذشته میلادی گفته بود قادر است تنها در «۲۴ ساعت» به مناقشه اوکراین پایان دهد.
کرملین در واکنش به طرح احتمالی ترامپ برای خاتمه دادن به جنگ اعلام کرد هر پیشنهادی از سوی ترامپ باید منعکسکننده «واقعیت روی زمین» باشد و همزمان افزود ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه مشکلی با انجام مذاکرات آتشبس ندارد.
پوتین روز ۲۵ خرداد گفت در صورت خروج ارتش اوکراین از خرسون، لوهانسک، دونتسک، دونباس و زاپروژیا و نیز تعهد کییف مبنی بر محلق نشدن به پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، مسکو آماده مذاکره درباره پایان جنگ خواهد بود.
اوکراین و آمریکا پیششرطهای پوتین را رد کردند.
ام.کی ۲۰۲۴؛ کمتر از دو هفته بین کشف و عبور
سیارک ام.کی ۲۰۲۴ (2024 MK) بین ۱۲۰ تا ۲۶۰ متر اندازه دارد و در ۲۷ خرداد کشف شده است. این سیارک در ۹ تیر به نزدیکترین فاصله خود با زمین میرسد و از ۲۹۰ هزار کیلومتری سطح زمین (تقریبا سه-چهارم فاصله زمین تا ماه) عبور میکند. خطر برخورد ام.کی ۲۰۲۴ با زمین وجود ندارد. با این حال سیارکی به این اندازه در صورت برخورد به زمین میتواند صدمات قابل توجهی به بار بیاورد که این مساله نیاز به تقویت پروژههای دفاع سیارهای را برجسته میکند.
سیارک دوم، بزرگتر اما دورتر
سیارک یو.ال ۲۱ یا (415029) 2011 UL21، با عرض دو هزار و ۳۱۰ متر از ۹۹ درصد کل اجرام نزدیک به زمین بزرگتر است اما به هیچ وجه برای زمین خطرساز نیست.
این سیارک در تاریخ هفتم تیر به نزدیکترین فاصله خود از زمین (۱۷ برابر فاصله ماه و زمین) میرسد.
بیشتر اجرام بزرگ منظومه شمسی از جمله سیارات و سیارکها، در مدار یا نزدیک به صفحه استوایی به دور خورشید میچرخند اما مدار این سیارک به دور خورشید شیب زیادی دارد که برای چنین جرم بزرگی غیرعادی است و میتواند نتیجه برهمکنشهای گرانشی با سیاره بزرگی مانند مشتری باشد.
مشتری میتواند سیارکهایی را که قبلا برای زمین ایمن بودهاند به سمت این سیاره منحرف کند و بنابراین درک این فرآیند، مهم است.
آیا تاکنون سیارکی به زمین برخورد کرده است؟
در طول تاریخ سیارکهای زیادی به زمین برخورد کردهاند. معروفترین برخورد سیارکی حدود ۶۶ میلیون سال پیش در شبهجزیره یوکاتان در مکزیک رخ داد و دهانه چیکسولوب (Chicxulub) را ایجاد کرد.
از این برخورد به عنوان یکی از عوامل اصلی انقراض دایناسورها یاد میشود.
حادثه تونگوسکا
۱۱۵ سال پیش در روز ۹ تیر ۱۲۸۷ (۳۰ ژوئن ۱۹۰۸) یکی از بزرگترین و شناختهشدهترین برخوردهای فضایی با زمین در تاریخ معاصر رخ داد.
به گفته دانشمندان در این رویداد، یک سیارک یا یک دنبالهدار، در ارتفاع حدود پنج تا ۱۰ کیلومتری از سطح زمین در جو منفجر شد.
قدرت تخریب این انفجار معادل انفجار یک بمب هیدروژنی بزرگ یا حدود ۱۰ تا ۱۵ مگاتن تی.ان.تی TNT برآورد شد که دو هزار و ۱۵۰ کیلومتر مربع از جنگلهای سیبری را نابود کرد و حدود ۸۰ میلیون درخت را در این منطقه خواباند.
موج انفجار تونگوسکا به قدری قوی بود که در فاصلههای دور نیز حس شد و به ایستگاههای سنجش زلزله در سراسر جهان رسید.
دو عبور سیارکی همزمان با «روز سیارک»
از سال ۱۳۹۷ سازمان ملل متحد در قطعنامهای، تاریخ وقوع حادثه تونگوسکا ۹ تیر (۳۰ ژوئن) را روز سیارک در سراسر جهان اعلام کرد تا یادآوری این حادثه باعث افزایش آگاهی در مورد سیارکها شود و توجه به محافظت از زمین، خانوادهها، جوامع و نسلهای آینده را در برابر یک رویداد فاجعهبار افزایش دهد.
همزمانی این تاریخ با عبور نزدیک دو سیارک امکی ۲۰۲۴ و یوال ۲۱ در هفته جاری بیش از پیش اهمیت موضوع دفاع از سیاره زمین را برجسته میکند.
ماموریتهای دفاع از سیاره
در حال حاضر دفتر دفاع سیارهای سازمان فضایی اروپا ESA در حال انجام تعدادی پروژه است که به بهبود توانایی انسان برای شناسایی، ردیابی و کاهش سیارکهای بالقوه خطرناک اختصاص دارد.
ماموریت هرا (Hera)ی سازمان فضایی اروپا که در اواخر سال میلادی جاری پرتاب میشود بخشی از اولین آزمایش انحراف سیارکها در جهان است.
ماهواره نئومیر NEOMIR در آینده نزدیک بین زمین و خورشید قرار میگیرد و از نور مادون قرمز استفاده میکند تا سیارکهایی را که به دلیل نور خورشید از زمین دیده نمیشوند، شناسایی کند.
بر روی زمین شبکهای از تلسکوپهای فلایآی Flyeye با الهام از حشرات در حال اجراست.
فلایآی با استفاده از میدان دید منحصر به فرد خود برای اسکن خودکار کل آسمان، هر شب به جستوجوی سیارکهای بالقوه خطرناک جدید میرود.
هر چند خطر برخورد اجرام آسمانی با زمین اندک است اما کشف ناگهانی و دیرهنگام امکی ۲۰۲۴ نشان داد همیشه احتمال غافلگیری وجود دارد و باید با گسترش پروژههای دفاع از سیاره برای چنین شرایطی آماده بود.