رسانههای ایران خبر دادند که پس از گذشت شش روز از زلزله خوی هنوز مشکلات و نیازهای زیادی در این منطقه وجود دارد. رییس جمعیت هلال احمر اما تقصیر کمکاری در امدادرسانی به زلزلهزدگان را گردن دخالت افراد غیرمسوول انداخت و گرفتن پیشنهاد کمک از ترکیه برای امدادرسانی را تکذیب کرد.
پیرحسین کولیوند، رییس جمعیت هلال احمر کشور، بدون اشاره به جزییات، علت برخی نواقص در امدادرسانی به زلزلهزدگان خوی را «دخالت افراد غیرمسوول» اعلام کرد.
از سوی دیگر رییس مرکز لرزهنگاری دانشگاه تهران اعلام کرد که زلزله خوی «اتفاقی کاملا طبیعی» بوده است و پیشبینی زلزله در هیچ کشوری در دنیا امکانپذیر نیست.
این اظهارات به دنبال شایعات درباره منشا زلزله خوی و پسلرزههای مکرر بعد از آن مطرح شده است.
محمدصادق معتمدیان، استاندار آذربایجان غربی اما «رسانههای معاند» را متهم به سیاهنمایی درباره امدادرسانی به زلزلهزدگان کرد و گفت که این رسانهها «خدمات ارائه شده به زلزلهزدگان خوی را زیر سوال میبرند».
در یک هفته گذشته جریانهای خودجوش مردمی برای کمک به زلزلهزدگان خوی شکل گرفته است.
گزارشها اما حاکی از ممانعت نیروهای نظامی و امنیتی از ورود خودروهای حامل اقلام مورد نیاز به شهر خوی است.
رییس جمعیت هلال احمر هم علاوه بر مقصر دانستن مردم و افراد غیرمسوول گفت که ترکیه به صورت رسمی هیچ درخواستی برای کمک به زلزلهزدگان شهرستان خوی نداشته است.
این ادعا در حالی مطرح شده که در روزهای گذشته، کرم کینیک، رییس سازمان هلال احمر ترکیه، در توییتی نوشته بود: «به دنبال وقوع زمینلرزه برای کمک (به طرف ایران) اعلام آمادگی کردیم. آنها با بیان این که میتوانند از عهده این وضعیت برآیند، از ما به خاطر ارائه این پیشنهاد قدردانی کردند.»
از سوی دیگر خبرگزاری آناتولی ترکیه گزارش داد به گفته منابع دیپلماتیک جمهوری آذربایجان، دولت ایران پیشنهاد باکو را برای ارسال کمکهای بشردوستانه به زلزلهزدگان خوی رد کرده است.
رد کمکهای جهانی در شرایطی است که بر اساس ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال، تعدادی از مردم آسیبدیده، به دلیل وزش باد و بارش برف، شرایط سختی در چادرهای موقت دارند و خواستار ارسال کانکس برای اسکان هستند.
به گفته معتمدیان، تاکنون ۹٨ هزار نفر از شهروندان خوی در اردوگاههای موقت اسکان داده شدهاند.
او گفت که تاکنون حدود ۷۰ اردوگاه در خوی ایجاد شده که این تعداد تا ۱۰۰ اردوگاه افزایش خواهد یافت.
با وجود این، گزارش رسانههای دولتی نیز از کمبود امکانات در این کمپها حکایت دارد.
خبرگزاری ایرنا در گزارشی نوشت: «در گوشهای از اردوگاه یک لوله آب شهری هم قرار دارد و شهروندان برای تهیه آب و شستن ظروف به آنجا میروند. شستن ظروف با آب سرد در دمای زیر صفر درجه خوی بسیار سخت و طاقتفرساست.»
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران نیز نوشت که پس از گذشت پنج روز از زلزله خوی «اقدامات و امدادرسانیها شتاب بیشتری گرفته اما هنوز مشکلات و نیازهایی وجود دارد».
در شبهای گذشته مردم خوی در اعتراض به کمبود چادر و وسایل گرمایشی برای زلزلهزدگان، مقابل ساختمان فرمانداری تجمع کردند.
بسیاری از مردم نیز چندین شب را در سرمای زیر صفر درجه این روزها با کمبود چادر در خیابانها سپری کردند.
بر اساس گفتههای اکبر نیکزاد، رییس بنیاد مسکن، در جریان زمینلرزه خوی هزار و ۷۵۰ واحد مسکونی تخریب و هفت هزار و ۵۰۰ واحد دچار خسارت شدهاند.
در همین حال حمیدرضا خان محمدی، رییس سازمان نوسازی مدارس کشور، اعلام کرد که پنج مدرسه از ۸۸ مدرسه خوی دچار مشکل جدی شده و نیازمند تخریب و بازسازیاند.
ساعت ۹:۴۴ شنبه شب گذشته، زمینلرزهای به بزرگی ۵/۹ شهر خوی در شمال آذربایجانغربی را لرزاند که در جریان آن حدود هزار نفر مجروح و شماری نیز کشته شدند.
کاهش ارزش پول ملی ایران به رقم بیسابقهای رسیده است. این وضعیت پیامد انزوای بینالمللی رژیم و تحریمهای جدید اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران است که در کنار اعتراضات سراسری، به بیثباتی هر چه بیشتر رژیم در سال ۲۰۲۳ خواهد انجامید.
از زمان آغاز اعتراضات سراسری و سرکوب وحشیانه حکومتی، ریال دستکم ۲۹ درصد از ارزش خود را از دست داده است. روز ۲۲ ژانویه، ۴۵۰ هزار ریال در برابر یک دلار آمریکا معامله شد که با این حساب، به پایینترین ارزش خود رسید.
جیمز دیواین، استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل در دانشگاه مونت آلیسون کانادا، معتقد است که انزوای سیاسی رو به افزایش جمهوری اسلامی- به علت سرکوب معترضان، حمایت رژیم از روسیه در جنگ اوکراین و قرار گرفتن احیای برجام در هالهای از ابهام- باعث کاهش ارزش ریال شده است.
دیواین، مدیریت ناکارآمد و فساد را آفتی میداند که از زمان بر سر کار آمدن جمهوری اسلامی، گریبانگیر اقتصاد ایران شده است.
نظر امیلی هاثورن، تحلیلگر حوزه ریسک و اقتصاد هم این است که کاهش بهای شدید ریال، غیرقابل پیشبینی نبود.
هاثورن تورم بالا، انزوای بینالمللی و شاخص پایین اعتماد سرمایهگذار و مصرفکننده، همه را باعث کاهش ارزش ریال میداند.
کاهش ارزش ریال و تورم بالا هم به بحران گران شدن مواد غذایی انجامیده که این خود باعث افزایش خشم و نارضایتی علیه رژیم شده است.
یک محقق حوزه تاریخ با اشاره به اثر روانی کاهش ارزش ریال در ایران میگوید مردمی که آرزومند بازگشت به دوران پیش از جمهوری اسلامیاند، از دلار ۷۰ ریالی در زمان شاه در مقایسه با دلار ۴۵ هزار ریالی در جمهوری اسلامی سخن میگویند.
او میگوید که با ارزش فعلی ریال، دستمزدها همین حالا هم پا به پای تورم حرکت نمیکنند.
کاهش ارزش ریال، واردات را برای افراد و شرکتهایی که در کار محصولات وارداتیاند دشوار کرده و مسافرت خارج، حتی به مقاصد نزدیکی مثل دوبی و ترکیه هم سختتر شده است.
به عقیده هاثورن، وضعیت «بد و شکننده» اقتصاد جهان هم به این شرایط اضافه شده و این دوره اقتصادی را برای ایران از دورههای اینچنینی پیشین دشوارتر کرده است.
فشار خارجی بر اقتصاد ایران هم بیشتر شده است.
خشم زیاد مردم از حکومت نیز که در اعتراضات و اعتصابات کارگران مشهود است، به احساس عدم امنیت اقتصادی در ایران دامن زده است.
نظر هاثورن این است که تحریمهای اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران تاثیر قابل توجهی بر کاهش ارزش ریال داشته است.
جیمز دیواین هم معتقد است تحریمهای شدید بینالمللی بر روی هم انباشته شده و اوضاع رژیم را در وضعیت بغرنجی قرار داده است.
با وجود تمامی این موارد، اطمینانی از این که فشار اقتصادی به بدترین نقطهضعف رژیم تبدیل شود وجود ندارد.
دیواین باور دارد ۲۵ تا ۴۰ درصد اقتصاد ایران دست سپاه پاسداران است و سپاه به بازار سیاه و قاچاق هم بهترین دسترسی را دارد. برای همین تحریم سپاه کار رژیم را تمام نمیکند چون دست سپاه در آن صورت همچنان به اجناس و خدمات داخل ایران خواهد رسید.
نظر دیواین این است که با رفتن جمهوری اسلامی، اثری از سپاه پاسداران هم بر جا نخواهد ماند چون اگر تغییر حکومتی رخ دهد، سپاه پاسداران در داخل و خارج ایران تحت پیگرد خواهد بود.
او تاکید دارد که جدا کردن نیروهای سرکوب و سپاه پاسداران از رژیم، به هیچ وجه آسان نخواهد بود.
دست یاری چین و روسیه؟
با این که تحریمهای جهانی بر مبادلات جمهوری اسلامی با چین و روسیه اثری ندارد، توانایی این دو قدرت غیرغربی در جلوگیری از سقوط آزاد ریال محل شک و تردید است.
ممکن است تجارت و معاوضه برخی اجناس و امکانات برای جمهوری اسلامی با این دو کشور آسانتر باشد اما این خود به تنهایی ریال را سر پا نگه نخواهد داشت و اقتصاد ایران را هم نجات نخواهد داد.
دیواین معتقد است با این که جمهوری اسلامی هنوز مقدار متنابهی نفت به چین میفروشد، بعید است که این میزان فروش نفت، ریال را زنده کند.
دلیل دیگر کاهش ارزش ریال، اقدام واشینگتن در جلوگیری از قاچاق دلار جمهوری اسلامی از کشور همسایه، عراق است که این هم بر ارزش ریال تاثیر منفی داشته است.
دیواین بر این باور است که از دست روسیه و چین برای نجات دادن جان ریال کاری برنمیآید اما ممکن است این دو کشور در آینده دست به اقداماتی بزنند تا انزوای اقتصادی را که جمهوری اسلامی به آن دچار شده، کاهش دهند.
بنا بر پیشبینی هاثورن نیز در سال ۲۰۲۳، اعتراضاتی با منشا اقتصادی در ایران روی خواهد داد. او سقوط رژیم را دیرتر از چند سال آتی پیشبینی میکند اما تنشهای اقتصادی را در نامحبوبتر شدن رژیم در آینده، دخیل میداند.
جیمز دیواین معتقد است افزایش قیمت و کمبود اجناس برای مصرفکنندگان، اعتراضات بیشتری در پی خواهد داشت که در نهایت مشروعیت رژیم را هر چه بیشتر تضعیف خواهد کرد و در نتیجه، رژیم به ضرب و زور بیشتری برای مهار کردن وضعیت روی خواهد آورد.
نظر جیمز دیواین این است که جمهوری اسلامی برای این که از سطح ناآرامی فعلی تا اندازهای جان به در ببرد، ظرفیت دارد اما تاکید میکند که اگر به اشتباهات سیاسی دچار شود، کنترل بر امور را از دست خواهد داد.
به نظر دیواین اگر رژیم در جریات اعتراضات شمار زیادی از افراد، به ویژه زنان جوان را در خیابان بکشد یا معترضان را اعدام کند، فضا را به شدت برای خود متشنج خواهد کرد.
دیواین همچنین معتقد است معترضان به سازماندهی بهتری نیاز دارند چرا که سازماندهی فعلی اعتراضات، رژیم را آن گونه که باید و شاید به چالش نکشیده است.