عبدالحمید اسماعیلزهی در خطبههای نماز جمعه ۱۴ بهمن، شکنجه و فشار به زندانیان را «حرام» دانست و خواستار برقراری حکومتی فرادینی و استفاده از همه شایستگان، از جمله افراد لاییک شد. او همچنین گفت در جمعه خونین، ۱۵ نفر چشمشان کور و برخی قطع نخاع شدند و شماری پایشان را از دست دادند.
امام جمعه اهل سنت زاهدان بار دیگر کتک زدن زندانیان، شکنجه برای گرفتن اعتراف اجباری و «برخورد وحشیانه» با بازداشتیها را محکوم کرد و با تاکید بر این که چنین رفتارهایی از سوی حکومت، خلاف «تعلیم اسلام و دین» است، گفت: «زدن، فشار آوردن و اهانت کردن به زندانی، جایز نیست و حرام است.»
عبدالحمید اسماعیلزهی اضافه کرد: «زندانی نباید احساس کند دست دشمن افتاده، بلکه [رفتار با او باید طوری باش] که با خود بگوید دست یک انسان افتادهام و حقم ضایع نمیشود چرا که زدن و شکنجه [مصداق] ضایع کردن حق زندانی است.»
او در ادامه با اشاره به نقش سران جمهوری اسلامی در صدور مجوز شکنجه و اعترافگیری اجباری از زندانیان گفت: «آنان که اجازه این مسایل را دادهاند معلوم نیست چه تفکری و چه برداشتی از دین دارند.»
حکمرانی برای اجرای عدالت است نه جمع کردن پول
امام جمعه اهل سنت زاهدان در بخشی دیگر از خطبههای خود به بازداشت و حصر خانگی ائمه جماعت اهل سنت در سیستان و بلوچستان، کردستان و دیگر نقاط ایران اشاره کرد و خواستار آزادی و رفع محدودیت مولوی عبدالمجید مرادزهی، مولوی محمدحسین گرگیج و ماموستاهای کردستان شد.
او بازداشت و فشار بر «علما» را صرفا به خاطر «حرف زدن و مصاحبه» نادرست خواند و به حکومت توصیه کرد تا دید خود را نسبت به انتقادها وسیع و حرف منتقدان را تحمل کند.
مولوی عبدالحمید با بیان این که «بیشترین مشکل کشور از همین جا به وجود آمده که درهای انتقاد بسته شده است»، خواستار آزادی بیان اهل قلم و روزنامهنگاران برای انعکاس واقعیتها شد و گفت: «بهترین نظام در جهان آنی است که منتقدانش آزادی بیان و قلم داشته باشند.»
او در ادامه یادآور شد: «اگر مردم [حکومتی را] نخواهند، چرا مسوولان خود را به رنج بیندازند؟ چه چیزی عایدشان خواهد شد؟ در چنین شرایطی، آن وزیر و استاندار آرامش نخواهد داشت.»
اسماعیلزهی همچنین با انتقاد از مقامات جمهوری اسلامی تاکید کرد: «حکومتداری و حکمرانی برای اجرای عدالت و گرفتن حق مظلوم و خدمت به خلق است نه برای مادیات و جمع کردن پول. مال و پول چه ارزشی دارد؟»
او در ادامه گفت: «اگر به من وعده حکومت بدهند هرگز قبول نمیکنم. وقتی اینقدر راحت با اساتید و معلمان و دانشآموزان و دانشجویان نشستهام و معاشرت دارم، چرا آسایشم را خراب کنم؟»
امام جمعه اهل سنت زاهدان همچنین با ذکر مثالهایی از «تحویل حکومت به معاویه از سوی امام حسن»، رفتارهای جمهوری اسلامی را خلاف «سیره اهل بیت و صحابه پیامبر و عمل به قرآن» دانست.
مولوی عبدالحمید در ادامه بار دیگر بر ضرورت آزادی همه زندانیها از زن و مرد و جوان و هنرمند تا دانشگاهی و دیگر طیفها شد و گفت: «اینها را سوالپیچ نکنید، نترسانید، تهدیدشان نکنید.»
در قاچاق مواد مخدر دستهای زیادی در کار است
عبدالحمید اسماعیلزهی در بخش دیگری از صحبتهای خود، اعدام دو برادر را در کرمان به اتهام جرایم مربوط به مواد مخدر «تکاندهنده» خواند و گفت: «این نهایت بیرحمی قاضی بود که دو برادر را به اعدام محکوم کرد. باید از خون یکی از آنها میگذشت. البته من که میگویم هر دو؛ با اعدام [متهمان جرایم مواد مخدر] مخالفم.»
او ادامه داد: «معتقدم این اعدامها هیچ نفعی نه برای نظام و نه جامعه نداشته است چرا که مواد مخدر همچنان جاری است و مردم عادی آن را به کشور نمیآورند. دستهای زیادی در کار است. با وجود اعدامها نیز کاروانش هیچ زمانی متوقف نشده است.»
مولوی عبدالحمید با اشاره به این که «کاش کسانی که این قوانین [اعدام] را تصویب کردند ترحم بیشتری داشتند» یادآور شد: «وقتی پدری را [در جرایم مواد مخدر] اعدام میکنیم، به این فکر هستیم که این بچههای یتیم شده را چه کسی تکفل میکند؟ آیا توانستهایم آنان را به مدارس و دانشگاه برسانیم؟»
بودجه «صنعت تسلیحات» باید خرج دیگر صنایع میشد
امام جمعه اهل سنت زاهدان همچنین به ضرورت جایگزینی نگاه درونی بر نگاه بیرونی اشاره کرد و گفت که «نگاه حاکمیت و مسوولان باید بر اساس صلح باشد».
او در ادامه گفت: «دردهایی که امروز مردم فریاد میزنند ناشی از نبود نگاه درونی حکومت است .... امروز باید پول ما یکی از ارزشمندترین پولهای منطقه میشد و مردم گرسنه و فقیر نمیماندند. مردم ایران شایسته این بودند که سیر و غنی باشند.»
اسماعیلزهی با اشاره به تاکید جمهوری اسلامی بر تقویت نیروی نظامی و تاکید بر اسلحهسازی گفت: «خوب است که برای دفاع از خودمان در صنعت تسلیحات پیشرفت کنیم اما اگر نگاه صلحآمیز بود، به جای این که در چنین صنعتی بالاترین هزینه را صرف کنیم، بودجه را صرف صنایع دیگر میکردیم.»
او با اشاره به این که در دیدار با وزیران دولت حسن روحانی نسبت به نگاه دولت به صنعت انتقاد کرده بود، تاکید کرد: «صنعت دارد بدبخت میشود و دولت باید مالیات را از تولیدکنندگان بردارد و آنان را تقویت کند تا صنعت گسترش پیدا کند.»
فرد لاییک هم باید در حکومت به کار گرفته شود
عبدالحمید اسماعیلزهی همچنین تاکید کرد که باید نگاه فرامذهبی، فراجناحی و فرادینی بر کشور حاکم شود چرا که همه مردم ایران «دیندار نیستند» و بعضی دین را قبول ندارند و اگر نگاه حکومت فرادینی باشد، کشور بر اساس شایستگی بنا میشود نه دینداری افراد.
او تصریح کرد: «من معتقدم که در حکومت، یک فرد لاییک (بیدین) هم باید به کار گرفته شود .... من را به خاطر این دیدگاه ملامت نکنید. ممکن است بعضی دین را قبول نداشته باشند اما سیاست درست این است که اگر شایستگی و وجدان دارند، باید به کار گرفته شوند.»
امام جمعه اهل سنت زاهدان با اشاره به صحبتهایی که در هفتههای گذشته برای رعایت حقوق بهاییان و برقراری صلح میان «حکومت اسرائیل و فلسطین» کرده بود، گفت که توصیه او به مقامات جمهوری اسلامی برای رعایت «حقوق انسانی و بشری» باعث شده تا برخی به او توهین کنند.
اشاره مولوی عبدالحمید به یادداشت روزهای اخیر روزنامه کیهان است که به دلیل مواضعش در برابر بهاییان و صلح در فلسطین، او را وابسته به اسرائیل خوانده بود.
اسماعیلزهی با تاکید بر این که همواره بر «صلح عادلانه» تاکید دارد اما بعضی به چنین صلحی «نه» میگویند، یادآور شد: «صلح ظالمانه [مدنظر کیهان و توهینکنندگان] را هم ما قبول نداریم.»
او همچنین تصریح کرد: «نگاهها باید عوض شود. در غیر این صورت هر کسی هم که رییسجمهوری و مسوول باشد، مشکل حل نمیشود.»
در جمعه خونین زاهدان ۳۰۰ نفر مجروح، ۱۵ نفر نابینا و برخی قطع نخاع شدند
امام جمعه اهل سنت زاهدان به حادثه «تکاندهنده» انفجار در مسجد پیشاور پاکستان هم اشاره کرد و گفت: «کسی تاکنون مسوولیت این انفجار را به عهده نگرفته اما مقصر هر کسی که هست، بویی از اسلام نبرده است.»
او همچنین با اشاره به زلزله خوی، ویران شدن خانهها و آواره شدن مردم، گفت: «بسیاری از هموطنان ما در این سرمای زمستان گرفتارند. توصیه ما به مسوولان این است که وظیفهشان را ادا و به آنها رسیدگی کنند.»
مولوی عبدالحمید همچنین یادآور شد که به تازگی با مجروحان جمعه خونین زاهدان دیدار داشته است.
به گفته امام جمعه اهل سنت زاهدان در جمعه خونین، بیش از ۱۰۰ نفر کشته و ۳۰۰ نفر مجروح شدهاند که «۱۵ نفر چشمشان کور و برخی قطع نخاع شدهاند و شماری از مجروحان هم پایشان را از دست دادهاند».
اسماعیلزهی بار دیگر بر خواست مجروحان و خانواده کشتهشدگان جمعه خونین مبنی بر رسیدگی به پرونده و مجازات عاملان و آمران این کشتار تاکید کرد.
او در پایان سخنانش تداوم فضای امنیتی در زاهدان را موجب لطمه خوردن اقتصاد شهر دانست و به مسوولان توصیه کرد تا فضا را عادی کنند؛ چرا که تا امروز خود مردم از امنیت شهر حراست کردهاند.
در هفتههای گذشته فضایی امنیتی و نظامی بر شهر زاهدان حاکم بوده و نیروهای حکومتی دهها شهروند را بازداشت یا احظار کردهاند.
کاهش ارزش پول ملی ایران به رقم بیسابقهای رسیده است. این وضعیت پیامد انزوای بینالمللی رژیم و تحریمهای جدید اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران است که در کنار اعتراضات سراسری، به بیثباتی هر چه بیشتر رژیم در سال ۲۰۲۳ خواهد انجامید.
از زمان آغاز اعتراضات سراسری و سرکوب وحشیانه حکومتی، ریال دستکم ۲۹ درصد از ارزش خود را از دست داده است. روز ۲۲ ژانویه، ۴۵۰ هزار ریال در برابر یک دلار آمریکا معامله شد که با این حساب، به پایینترین ارزش خود رسید.
جیمز دیواین، استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل در دانشگاه مونت آلیسون کانادا، معتقد است که انزوای سیاسی رو به افزایش جمهوری اسلامی- به علت سرکوب معترضان، حمایت رژیم از روسیه در جنگ اوکراین و قرار گرفتن احیای برجام در هالهای از ابهام- باعث کاهش ارزش ریال شده است.
دیواین، مدیریت ناکارآمد و فساد را آفتی میداند که از زمان بر سر کار آمدن جمهوری اسلامی، گریبانگیر اقتصاد ایران شده است.
نظر امیلی هاثورن، تحلیلگر حوزه ریسک و اقتصاد هم این است که کاهش بهای شدید ریال، غیرقابل پیشبینی نبود.
هاثورن تورم بالا، انزوای بینالمللی و شاخص پایین اعتماد سرمایهگذار و مصرفکننده، همه را باعث کاهش ارزش ریال میداند.
کاهش ارزش ریال و تورم بالا هم به بحران گران شدن مواد غذایی انجامیده که این خود باعث افزایش خشم و نارضایتی علیه رژیم شده است.
یک محقق حوزه تاریخ با اشاره به اثر روانی کاهش ارزش ریال در ایران میگوید مردمی که آرزومند بازگشت به دوران پیش از جمهوری اسلامیاند، از دلار ۷۰ ریالی در زمان شاه در مقایسه با دلار ۴۵ هزار ریالی در جمهوری اسلامی سخن میگویند.
او میگوید که با ارزش فعلی ریال، دستمزدها همین حالا هم پا به پای تورم حرکت نمیکنند.
کاهش ارزش ریال، واردات را برای افراد و شرکتهایی که در کار محصولات وارداتیاند دشوار کرده و مسافرت خارج، حتی به مقاصد نزدیکی مثل دوبی و ترکیه هم سختتر شده است.
به عقیده هاثورن، وضعیت «بد و شکننده» اقتصاد جهان هم به این شرایط اضافه شده و این دوره اقتصادی را برای ایران از دورههای اینچنینی پیشین دشوارتر کرده است.
فشار خارجی بر اقتصاد ایران هم بیشتر شده است.
خشم زیاد مردم از حکومت نیز که در اعتراضات و اعتصابات کارگران مشهود است، به احساس عدم امنیت اقتصادی در ایران دامن زده است.
نظر هاثورن این است که تحریمهای اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران تاثیر قابل توجهی بر کاهش ارزش ریال داشته است.
جیمز دیواین هم معتقد است تحریمهای شدید بینالمللی بر روی هم انباشته شده و اوضاع رژیم را در وضعیت بغرنجی قرار داده است.
با وجود تمامی این موارد، اطمینانی از این که فشار اقتصادی به بدترین نقطهضعف رژیم تبدیل شود وجود ندارد.
دیواین باور دارد ۲۵ تا ۴۰ درصد اقتصاد ایران دست سپاه پاسداران است و سپاه به بازار سیاه و قاچاق هم بهترین دسترسی را دارد. برای همین تحریم سپاه کار رژیم را تمام نمیکند چون دست سپاه در آن صورت همچنان به اجناس و خدمات داخل ایران خواهد رسید.
نظر دیواین این است که با رفتن جمهوری اسلامی، اثری از سپاه پاسداران هم بر جا نخواهد ماند چون اگر تغییر حکومتی رخ دهد، سپاه پاسداران در داخل و خارج ایران تحت پیگرد خواهد بود.
او تاکید دارد که جدا کردن نیروهای سرکوب و سپاه پاسداران از رژیم، به هیچ وجه آسان نخواهد بود.
دست یاری چین و روسیه؟
با این که تحریمهای جهانی بر مبادلات جمهوری اسلامی با چین و روسیه اثری ندارد، توانایی این دو قدرت غیرغربی در جلوگیری از سقوط آزاد ریال محل شک و تردید است.
ممکن است تجارت و معاوضه برخی اجناس و امکانات برای جمهوری اسلامی با این دو کشور آسانتر باشد اما این خود به تنهایی ریال را سر پا نگه نخواهد داشت و اقتصاد ایران را هم نجات نخواهد داد.
دیواین معتقد است با این که جمهوری اسلامی هنوز مقدار متنابهی نفت به چین میفروشد، بعید است که این میزان فروش نفت، ریال را زنده کند.
دلیل دیگر کاهش ارزش ریال، اقدام واشینگتن در جلوگیری از قاچاق دلار جمهوری اسلامی از کشور همسایه، عراق است که این هم بر ارزش ریال تاثیر منفی داشته است.
دیواین بر این باور است که از دست روسیه و چین برای نجات دادن جان ریال کاری برنمیآید اما ممکن است این دو کشور در آینده دست به اقداماتی بزنند تا انزوای اقتصادی را که جمهوری اسلامی به آن دچار شده، کاهش دهند.
بنا بر پیشبینی هاثورن نیز در سال ۲۰۲۳، اعتراضاتی با منشا اقتصادی در ایران روی خواهد داد. او سقوط رژیم را دیرتر از چند سال آتی پیشبینی میکند اما تنشهای اقتصادی را در نامحبوبتر شدن رژیم در آینده، دخیل میداند.
جیمز دیواین معتقد است افزایش قیمت و کمبود اجناس برای مصرفکنندگان، اعتراضات بیشتری در پی خواهد داشت که در نهایت مشروعیت رژیم را هر چه بیشتر تضعیف خواهد کرد و در نتیجه، رژیم به ضرب و زور بیشتری برای مهار کردن وضعیت روی خواهد آورد.
نظر جیمز دیواین این است که جمهوری اسلامی برای این که از سطح ناآرامی فعلی تا اندازهای جان به در ببرد، ظرفیت دارد اما تاکید میکند که اگر به اشتباهات سیاسی دچار شود، کنترل بر امور را از دست خواهد داد.
به نظر دیواین اگر رژیم در جریات اعتراضات شمار زیادی از افراد، به ویژه زنان جوان را در خیابان بکشد یا معترضان را اعدام کند، فضا را به شدت برای خود متشنج خواهد کرد.
دیواین همچنین معتقد است معترضان به سازماندهی بهتری نیاز دارند چرا که سازماندهی فعلی اعتراضات، رژیم را آن گونه که باید و شاید به چالش نکشیده است.