امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، پس از دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در کاخ الیزه اعلام کرد تداوم «فرار رو به جلو» ایران در پرونده هستهای خود «عواقب ناگزیری» دارد.
مکرون شامگاه پنجشنبه میزبان نتانیاهو بود که برای اولین بار پس از به قدرت رسیدن دوباره در اسرائیل، طی یک سفر رسمی از کشورش خارج شد.
پس از این دیدار، کاخ الیزه با انتشار بیانیهای از جمله نوشت: «در میان بحرانهای متعددی که منطقه را تحت تاثیر قرار میدهد و منافع امنیتی فرانسه و اروپا را نیز در بر میگیرد، دو رهبر به برنامه هستهای ایران اشاره کردند.»
در بیانیه الیزه آمده است: «رییسجمهوری فرانسه بر قاطعیت لازم در برابر فرار به جلو ایران و عدم شفافیت این کشور در قبال آژانس بین المللی انرژی اتمی، تاکید کرد که در صورت تداوم، ناگزیر عواقبی خواهد داشت.»
الیزه همچنین نوشت که رهبران دو کشور نگرانی شدید خود را از فعالیتهای بیثبات کننده ایران در سراسر منطقه ابراز کردند.
بر اساس این بیانیه، مکرون به نتانیاهو یادآور شد حمایت تهران از تجاوز روسیه در اوکراین، ایران را در معرض تحریمها و انزوای فزاینده قرار داده است.
نتانیاهو هم در این دیدار تاکید کرد تلاش برای متوقف کردن حکومت ایران و نیروهای نیابتی آن در خاورمیانه باید تقویت شود و در عین حال تحریمهای قابل توجهی باید بر رژیم ایران اعمال شود.
نخستوزیر اسرائیل خواستار گنجاندن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای تروریستی اتحادیه اروپا شد.
در حالی که دیدار نتانیاهو از فرانسه ادامه دارد، اسرائیل از نزدیکی و عادیسازی روابط با دو کشور مسلمان دیگر، سودان و چاد خبر داد.
پیشتر گفته شده بود موضوع گسترش توافقهای صلح میان اسرائیل و دیگر کشورهای جهان، یکی از محورهای سفر نتانیاهو به پاریس است.
الی کوهن، وزیر امور خارجه اسرائیل، روز پنجشنبه ۱۳ بهمن به خارطوم، پایتخت سودان سفر کرد و در پی آن دولت اسرائیل اعلام کرد دو کشور در اواخر سال جاری توافقنامه صلح را امضا خواهند کرد.
در این دیدار که با پشتیبانی آمریکا انجام شد، طرفین متن توافقی را که دوسال پیش امضا کرده بودند نهایی کردند.
انتظار میرود مراسم امضای قرارداد پس از انتقال قدرت در سودان به یک دولت غیرنظامی برگزار شود.
پیش از این نیز نخستوزیر اسرائیل از گشایش سفارتخانه چاد در اسرائیل خبر داده بود.
کوهن در یک کنفرانس مطبوعاتی که چند ساعت پس از بازگشت به اسرائیل برگزار شد، گفت: «سفر امروز به سودان پایههای یک توافق صلح تاریخی را با یک کشور استراتژیک عربی و مسلمان میگذارد. توافقنامه صلح بین اسرائیل و سودان باعث ارتقای ثبات منطقه و کمک به امنیت ملی کشور اسرائیل خواهد شد.»
او افزود: «امضای توافقنامه صلح، گشایشی برای برقراری روابط با سایر کشورهای قاره آفریقا و تقویت روابط موجود با کشورهای این قاره خواهد بود. ارتباط کشورهای آفریقایی با اسرائیل منافع مشترک ما و کشورهای این قاره است.»
اسرائیل برای سالها شریک مهمی در فرآیندهای توسعه در این کشورها و در برخورد با پیامدهای تغییرات آب و هوایی و چالشهای اقتصادی در آفریقا بوده است.
کاهش ارزش پول ملی ایران به رقم بیسابقهای رسیده است. این وضعیت پیامد انزوای بینالمللی رژیم و تحریمهای جدید اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران است که در کنار اعتراضات سراسری، به بیثباتی هر چه بیشتر رژیم در سال ۲۰۲۳ خواهد انجامید.
از زمان آغاز اعتراضات سراسری و سرکوب وحشیانه حکومتی، ریال دستکم ۲۹ درصد از ارزش خود را از دست داده است. روز ۲۲ ژانویه، ۴۵۰ هزار ریال در برابر یک دلار آمریکا معامله شد که با این حساب، به پایینترین ارزش خود رسید.
جیمز دیواین، استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل در دانشگاه مونت آلیسون کانادا، معتقد است که انزوای سیاسی رو به افزایش جمهوری اسلامی- به علت سرکوب معترضان، حمایت رژیم از روسیه در جنگ اوکراین و قرار گرفتن احیای برجام در هالهای از ابهام- باعث کاهش ارزش ریال شده است.
دیواین، مدیریت ناکارآمد و فساد را آفتی میداند که از زمان بر سر کار آمدن جمهوری اسلامی، گریبانگیر اقتصاد ایران شده است.
نظر امیلی هاثورن، تحلیلگر حوزه ریسک و اقتصاد هم این است که کاهش بهای شدید ریال، غیرقابل پیشبینی نبود.
هاثورن تورم بالا، انزوای بینالمللی و شاخص پایین اعتماد سرمایهگذار و مصرفکننده، همه را باعث کاهش ارزش ریال میداند.
کاهش ارزش ریال و تورم بالا هم به بحران گران شدن مواد غذایی انجامیده که این خود باعث افزایش خشم و نارضایتی علیه رژیم شده است.
یک محقق حوزه تاریخ با اشاره به اثر روانی کاهش ارزش ریال در ایران میگوید مردمی که آرزومند بازگشت به دوران پیش از جمهوری اسلامیاند، از دلار ۷۰ ریالی در زمان شاه در مقایسه با دلار ۴۵ هزار ریالی در جمهوری اسلامی سخن میگویند.
او میگوید که با ارزش فعلی ریال، دستمزدها همین حالا هم پا به پای تورم حرکت نمیکنند.
کاهش ارزش ریال، واردات را برای افراد و شرکتهایی که در کار محصولات وارداتیاند دشوار کرده و مسافرت خارج، حتی به مقاصد نزدیکی مثل دوبی و ترکیه هم سختتر شده است.
به عقیده هاثورن، وضعیت «بد و شکننده» اقتصاد جهان هم به این شرایط اضافه شده و این دوره اقتصادی را برای ایران از دورههای اینچنینی پیشین دشوارتر کرده است.
فشار خارجی بر اقتصاد ایران هم بیشتر شده است.
خشم زیاد مردم از حکومت نیز که در اعتراضات و اعتصابات کارگران مشهود است، به احساس عدم امنیت اقتصادی در ایران دامن زده است.
نظر هاثورن این است که تحریمهای اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران تاثیر قابل توجهی بر کاهش ارزش ریال داشته است.
جیمز دیواین هم معتقد است تحریمهای شدید بینالمللی بر روی هم انباشته شده و اوضاع رژیم را در وضعیت بغرنجی قرار داده است.
با وجود تمامی این موارد، اطمینانی از این که فشار اقتصادی به بدترین نقطهضعف رژیم تبدیل شود وجود ندارد.
دیواین باور دارد ۲۵ تا ۴۰ درصد اقتصاد ایران دست سپاه پاسداران است و سپاه به بازار سیاه و قاچاق هم بهترین دسترسی را دارد. برای همین تحریم سپاه کار رژیم را تمام نمیکند چون دست سپاه در آن صورت همچنان به اجناس و خدمات داخل ایران خواهد رسید.
نظر دیواین این است که با رفتن جمهوری اسلامی، اثری از سپاه پاسداران هم بر جا نخواهد ماند چون اگر تغییر حکومتی رخ دهد، سپاه پاسداران در داخل و خارج ایران تحت پیگرد خواهد بود.
او تاکید دارد که جدا کردن نیروهای سرکوب و سپاه پاسداران از رژیم، به هیچ وجه آسان نخواهد بود.
دست یاری چین و روسیه؟
با این که تحریمهای جهانی بر مبادلات جمهوری اسلامی با چین و روسیه اثری ندارد، توانایی این دو قدرت غیرغربی در جلوگیری از سقوط آزاد ریال محل شک و تردید است.
ممکن است تجارت و معاوضه برخی اجناس و امکانات برای جمهوری اسلامی با این دو کشور آسانتر باشد اما این خود به تنهایی ریال را سر پا نگه نخواهد داشت و اقتصاد ایران را هم نجات نخواهد داد.
دیواین معتقد است با این که جمهوری اسلامی هنوز مقدار متنابهی نفت به چین میفروشد، بعید است که این میزان فروش نفت، ریال را زنده کند.
دلیل دیگر کاهش ارزش ریال، اقدام واشینگتن در جلوگیری از قاچاق دلار جمهوری اسلامی از کشور همسایه، عراق است که این هم بر ارزش ریال تاثیر منفی داشته است.
دیواین بر این باور است که از دست روسیه و چین برای نجات دادن جان ریال کاری برنمیآید اما ممکن است این دو کشور در آینده دست به اقداماتی بزنند تا انزوای اقتصادی را که جمهوری اسلامی به آن دچار شده، کاهش دهند.
بنا بر پیشبینی هاثورن نیز در سال ۲۰۲۳، اعتراضاتی با منشا اقتصادی در ایران روی خواهد داد. او سقوط رژیم را دیرتر از چند سال آتی پیشبینی میکند اما تنشهای اقتصادی را در نامحبوبتر شدن رژیم در آینده، دخیل میداند.
جیمز دیواین معتقد است افزایش قیمت و کمبود اجناس برای مصرفکنندگان، اعتراضات بیشتری در پی خواهد داشت که در نهایت مشروعیت رژیم را هر چه بیشتر تضعیف خواهد کرد و در نتیجه، رژیم به ضرب و زور بیشتری برای مهار کردن وضعیت روی خواهد آورد.
نظر جیمز دیواین این است که جمهوری اسلامی برای این که از سطح ناآرامی فعلی تا اندازهای جان به در ببرد، ظرفیت دارد اما تاکید میکند که اگر به اشتباهات سیاسی دچار شود، کنترل بر امور را از دست خواهد داد.
به نظر دیواین اگر رژیم در جریات اعتراضات شمار زیادی از افراد، به ویژه زنان جوان را در خیابان بکشد یا معترضان را اعدام کند، فضا را به شدت برای خود متشنج خواهد کرد.
دیواین همچنین معتقد است معترضان به سازماندهی بهتری نیاز دارند چرا که سازماندهی فعلی اعتراضات، رژیم را آن گونه که باید و شاید به چالش نکشیده است.