انتقادها از «دور خوردن» مجلس؛ «مصوبه شورای عالی فضای مجازی همان طرح صیانت است»

حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه ۲۳ شهریور در گفت‌وگوی تلفنی با جفری اونیاما، همتای نیجریه‌ای خود، ابراز امیدواری کرد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی «وظیفه خود را در قالب فنی و به دور از سیاسی‌کاری دنبال کند.»

او تاکید کرد که توافق «در صورت واقع‌بینی طرف آمریکایی» دست‌یافتنی است.

امیرعبداللهیان همچنین در گفت‌و‌گوی تلفنی با بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، گفت که صدور بیانیه «غیرسازنده» احتمالی در نشست جاری شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در وین «هیچ ثمری ندارد.»

در همین حال یوری اوشاکوف، دستیار رییس‌جمهوری روسیه، اعلام کرد ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری این کشور، در دیدارش با ابراهیم رئیسی در روزهای آینده در حاشیه اجلاس شانگهای، درباره برجام نیز صحبت خواهد کرد.

توافق بازگشت به برجام پس از درخواست ایران برای بسته شدن پرونده سایت‌های مشکوک بار دیگر در وضعیتی بلاتکلیف قرار گرفته اما درخواست جمهوری اسلامی در این باره همچنان ادامه دارد.

ابوالفضل عمویی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا گفت: «اگر یک توافق در موضوع مسائل باقی مانده پادمانی شکل نگیرد، پایدار نخواهد بود.»

شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در نشست خود هنوز بیانیه‌ای درباره ایران صادر نکرده است. نشست شورای حکام از روز دوشنبه آغاز شده و موضوع ایران روز سه‌شنبه در دستور کار نشست این شورا قرار گرفت.

روز سه‌شنبه در نشست شورای حکام، نمایندگی‌های آمریکا و اتحادیه اروپا در بیانیه‌هایی از اقدامات تحریک‌آمیز ایران در شرایطی که تلاش‌های بین‌المللی برای احیای برجام ادامه دارد، عمیقا ابراز نگرانی کردند.

شورای حکام روز ۱۶ خرداد ماه نیز قطعنامه پیشنهادی سه کشور اروپایی و آمریکا مبنی بر لزوم پاسخگویی فوری ایران به سوالات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره سه سایت مشکوک را با اکثریت قاطع تصویب کرد.

رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، پس از نشست شورای حکام به ایران‌اینترنشنال گفت: «از ایران پاسخ‌هایی گرفته‌ایم اما از لحاظ فنی معتبر نیستند.»

با این حال حساب توییتری سایت نورنیوز نزدیک به شورای عالی امنیت ملی نوشت: «همکاری نزدیک ایران با آژانس با وجود برخی رفتارهای سیاسی و نیابتی این نهاد، هیچ‌گاه متوقف نشده است.»

این حساب در عین حال اعلام کرد: «پس از خروج آمریکا از برجام، ایران تعهدی در قبال پذیرش نظارت‌های فرا پادمانی ندارد. تنها تعهد است که تعهد متقابل به‌ دنبال خواهد داشت.»

حدود سه سال پیش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرد رد اورانیوم و مواد هسته‌ای را در چند مکان در ایران کشف کرده است که پیش از آن به آژانس اعلام نشده بود.

بنا بر گزارش‌ها، این سه سایت مشکوک شامل تورقوزآباد، ورامین و مریوان هستند و آژانس چند بار اعلام کرده که جمهوری اسلامی پاسخ شفافی به سوالات این نهاد درباره این مکان‌ها نداده است.

نمایندگی دائم آلمان در سازمان ملل گفت: «امنیت سایبری موضوع ضروری است و نماینده سیاست خارجی در امور سایبری آلمان بر عزم ما برای پاسخگویی مناسب به این مسئله در همکاری با شرکا تاکید کرده است.»

با این حال، مرکز ملی فضای مجازی جمهوری اسلامی گزارش آلبانی درباره حمله سایبری ایران علیه این کشور را «بی‌اساس» خواند و اعلام کرد: «برای هماهنگی در خصوص اعزام هیات فنی جهت بررسی موضوع و تبادل اطلاعات فنی آمادگی دارد.»

آلبانی روز ۱۶ شهریور به دنبال حمله‌های گسترده سایبری به زیرساخت‌های این کشور در تیر ماه، روابط خود را با ایران به حالت تعلیق درآورد و به دیپلمات‌ها، کارکنان سفارت و دیگر وابستگان جمهوری اسلامی ۲۴ ساعت فرصت داد تا خاک این کشور را ترک کنند.

وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز روز جمعه اعلام کرد این کشور وزارت اطلاعات و اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی، را به دلیل شرکت در فعالیت‌های سایبری علیه آمریکا و متحدانش تحریم کرد.

همزمان با اقدام آمریکا در تحریم جمهوری راسلامی، روز ۱۸ شهریور وزارت کشور آلبانی از حمله سایبری دوباره به سامانه‌های پلیس مرزی این کشور خبر داد و ضمن متهم کردن ایران اعلام کرد که این حمله از سوی همان عواملی انجام شده که در تیر ماه به سامانه‌های دولتی آلبانی حمله کرده بودند.

این مقام که نخواست نامش فاش شود گفت چنین شایعاتی با قصد تخریب و تضعیف تیم مذاکره‌کننده ایالات متحده مطرح می شود و افزود مالی چهارشنبه در جلسه استماع کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان که با موضوع مذاکرات احیای برجام پشت درهای بسته انجام می‌شود، شرکت خواهد کرد.

هم‌زمان با ارائه شواهدی از سوی اسرائیل به قدرت‌های اروپایی مبنی بر عدم صداقت تهران در خلال مذاکرات، پیش‌تر یک مقام اسرائیلی گفته بود مالی اهمیت خود را از دست داده و به حاشیه رانده شده است.

در هفته‌های گذشته، اسرائیل درگیر یک کارزار دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت قدرت‌های جهانی به توافق هسته‌ای بوده است و اکنون به نظر می‌رسد مذاکرات احیای برجام دچار اختلال شده است.

یائیر لاپید، نخست وزیر اسرائیل، این کارزار را «موفقیت‌آمیز» توصیف کرده اما گفته این موضوع هنوز تمام نشده است و راه درازی در پیش است.

با این حال ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در نشست خبری روز دوشنبه گفت: هنوز برای انعقاد توافق احیای برجام دیر نیست.

پرایس ضمن تاکید بر ادامه کار نماینده ویژه آمریکا در امور ایران گفت جمهوری‌اسلامی باید «خواسته‌های اضافی» را کنار بگذارد و نشان دهد که درباره مذاکرات جدی است.

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به کمک پهپادی ایران به روسیه در جنگ با اوکراین نیز اشاره کرد و گفت: «ما هیچ توهمی درباره ماهیت رژیم ایران نداریم» اما این دلیلی برای عدم پیگیری توافق نیست تا به طور دائم و قابل راستی‌آزمایی از دسترسی تهران به سلاح هسته ای جلوگیری شود.

او افزود با دسترسی ایران به سلاح هسته‌ای «هر چالشی که ما با آن روبرو هستیم، از برنامه موشکی بالستیک، حمایت از نیروهای نیابتی و گروه‌های تروریستی گرفته، تا حمایت از روسیه و برنامه‌های مخرب سایبری، هر یک از این چالش‌ها سخت‌تر خواهد ‌شد».

«به همین دلیل است که رییس‌جمهور بایدن تعهد داده ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نخواهد کرد. ما همچنان بر این باوریم که بازگشت متقابل به پایبندی به برجام موثرترین وسیله برای دستیابی به این هدف است. این تعهدی است که در مرکز سیاست خارجی ما باقی خواهد‌ ماند، خواه با برجام یا خیر.»

روزنامه تایمز اسرائیل پیش‌تر گزارش داد مقام ارشد این کشور که با یائیر لاپید به آلمان رفته بود، گفت:‌ «بیشتر اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها می‌گویند برجامی وجود نخواهد داشت.»

این مقام اسرائیلی در اشاره به طرف‌های درگیر مذاکره گفت: «هر کس بهانه ای برای خود دارد» و اشاره کرد ممکن است آمریکایی ها پس از گفت‌وگو با اسرائیلی‌ها تصمیم گرفته‌ باشند درباره ایران «سخت‌گیری» بیشتری به خرج دهند.

این اظهارات منجر به پاسخ یک مقام وزارت‌ خارجه آمریکا و تکذیب سخت‌گیری بیشتر از سوی واشینگتن شد. این مقام آمریکایی به روزنامه تایمز اسرائیل گفت: «ما گفت‌و‌گوی بسیار نزدیکی با اسرائیل و سایر متحدان و شرکا درباره ایران از جمله برجام داریم و افزود این موضوع که موضع آمریکا سخت‌تر شده است درست نیست.»

خبرگزاری بلومبرگ روز سه‌شنبه بر ضرورت پیگیری آمریکا از «پلن بی» [گزینه‌های دیگر به غیر از احیای برجام] خبر داد و افزود: «برای مهار تهدید ایران واشینگتن باید اقدامات مشابهی انجام دهد، خواه توافق هسته‌ای احیا شود یا خیر.»

جاش هالی، سناتور جمهوری‌خواه، به آرش اعلایی، خبرنگار ایران‌اینترنشنال گفت: «می‌فهمم چرا روسیه می خواهد به ایران کمک کند اما من نمی‌فهمم چرا دولت بایدن می خواهد به ایران کمک کند. من اصلاً سیاست دولت بایدن در قبال ایران را درک نمی کنم.»

او افزود: «رویکرد دولت بایدن نسبت به ایران کاملا اشتباه است. ما نباید به هیچ توافقی با ایران برگردیم، بلکه باید فشارها را بر جمهوری‌اسلامی افزایش دهیم.»

سناتور هالی پیش‌بینی کرد این رویکرد منجر به بی‌ثباتی در منطقه و «حضور بیشتر نیروهای آمریکایی» در آنجا خواهد شد.

در روزهای گذشته همزمان با کارزار دیپلماتیک اسرائیل برای جلوگیری از بازگشت قدرت‌های جهانی به توافق هسته‌ای، گمانه‌زنی‌ها از احتمال شکست مذاکرات احیای برجام قوت گرفته و به گفته‌ مقام‌های تل‌آویو دچار اختلال جدی شده است.

با این حال مقام‌های آمریکایی و ایرانی همچنان به طور رسمی از امکان بازگشت دو طرف به این توافق سخن می‌گویند.

آمریکا در بیانیه‌ای با اشاره به تلاش‌های واشینگتن برای احیای برجام گفت: در چنین شرایطی «آنچه که مشاهده می‌شود، نبود یک شریک مشتاق در ایران است.»

آمریکا با اشاره به گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مبنی بر اینکه ایران همچنان به توسعه برنامه هسته‌ای خود فراتر از تعهدات برجام ادامه می‌دهد، از اقدامات جمهوری اسلامی، از جمله در نصب سانتریفیوژهای پیشرفته جدید و تولید اورانیوم غنی شده با غلظت ۶۰ درصد ابراز نگرانی کرد.

بیانیه آمریکا خاطرنشان کرد: اقدام ایران در تولید اورانیوم غنی شده با غلظت ۶۰ درصد هیچ توجیه صلح‌آمیزی ندارد و هیچ کشوری از چنین غلظتی از اورانیم برای مقاصدی که ایران «ادعا» کرده، استفاده نمی‌کند.

اتحادیه اروپا نیز در بیانیه خود در شورای حکام گفت: «قویا از ایران می‌خواهیم که از هرگونه اقدام تشدید‌کننده بیشتر خودداری کند.»

این بیانیه با اشاره به آخرین نظرات ایران درباره متن پیشنهادی اتحادیه اروپا برای احیای برجام گفت: « از اینکه ایران از این فرصت دیپلماتیک حیاتی استفاده نکرده متاسف هستیم و از ایران می خواهیم برای احیای کامل برجام آن را بپذیرد.»

اتحادیه اروپا در بیانیه خود از اینکه جمهوری اسلامی در حالی که به مذاکرات احیای برجام ادامه می‌دهد، به اقداماتی «به شدت مغایر» با تعهدات این توافق دست می‌زند به شدت ابراز نگرانی کرد و هشدار داد برخی از این اقدام‌ها برگشت‌پذیر نیستند.

با این حال، نماینده روسیه در شورای حکام اعلام کرد «قطعنامه نسنجیده‌ای» که در ماه ژوئن در شورای حکام آژانس صادر شد، پیامدهای منفی خود را به همراه داشت و نه تنها باعث پیچیده‌تر شدن وضعیت مذاکرات وین گردید، بلکه چالش بیشتری در راستی‌آزمایی برای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ایجاد کرده است.

پیش‌تر، اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین، گفته بود «راستی آزمایی و نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران در سایه قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل» در دستور کار روز سه‌شنبه شورای حکام آژانس قرار دارد.

در حالی که تقاضای ایران برای توقف تحقیقات آژانس در ارتباط با سایت‌های هسته‌ای مشکوک جمهوری اسلامی به یکی از مهم‌ترین موانع احیای برجام تبدیل شده، بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران گفت: «صرف مشاهده آلودگی در چند مکان را نمی‌توان نشانه‌ای از وجود مواد هسته‌ای اظهار نشده تلقی کرد.»

با ادامه مخالفت‌های اسرائیل و مخالفان احیای برجام با رویکرد تیم دولت بایدن در مذاکرات و انتشار گزارش‌های مبنی بر به حاشیه رانده شدن نقش رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران، در روند مذاکرات، یک مقام نزدیک به تیم مذاکره‌‌کننده آمریکا در گفت‌وگو با ایران اینترنشنال شایعه برکناری یا به حاشیه رانده شدن رابرت مالی را «دروغ محض» خواند.

این مقام آمریکایی به ایران اینترنشنال گفت: «رابرت مالی با قدرت به کار خود ادامه خواهد داد و چهارشنبه نیز در نشست استماع کمیته روابط خارجی کنگره یا موضوع مذاکرات احیای برجام شرکت خواهد کرد.»

قرار است کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا در نشست روز چهارشنبه خود قطعنامه درخواست از دولت جو بایدن برای ارائه مدارک مربوط به مذاکرات احیای برجام را بررسی کند.

در همین حال، وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که ایالات متحده و اتحادیه اروپا به احیای توافق هسته‌‌ای قبل از انتخابات میان دوره‌ای کنگره خوش‌بین نیستند.

این گزارش به نقل از مقام‌های آمریکایی افزود: اشتغال دولت بایدن به امور داخلی اکنون زمان کمی برای دستیابی به توافق نهایی با ایران باقی گذاشته است.

از سوی دیگر، بلومبرگ در گزارشی نوشت از آنجا که مذاکرات توافق هسته‌ای ایران دچار تزلزل شده، آمریکا باید به دنبال گزینه‌های جایگزین به غیر از احیای برجام باشد.