اظهارات متفاوت مقام‌های ایران و آمریکا درباره توافق احتمالی احیای برجام در آینده نزدیک

سه ماه پس از اقدام خصمانه جدید جمهوری اسلامی علیه خانواده‌های کشتارهای دهه ۶۰ و سال ۶۷ و کشیدن دیوار و نصب دوربین در محل گورستان خاوران، سازمان عفو بین‌الملل خواستار راه‌اندازی یک سازوکار تحقیقاتی بین‌المللی در مورد اعدام‌های فراقضایی و ناپدیدسازی قهری هزاران مخالف و دگراندیش سیاسی در ایران در جریان این اعدام‌ها به عنوان مصادیق «جنایات ادامه‌دار علیه بشریت» شد.

دیانا الطحاوی، معاون دفتر خاورمیانه و شمال آفریقا در سازمان عفو بین‌الملل گفت: «مقام‌های ایران نمی‌توانند به سادگی دور صحنه جنایت دیوار بکشند و تصور کنند این چنین تمامی جنایاتشان محو و فراموش می‌شود.»

به گفته الطحاوی، مقامات ایران به مدت ۳۴ سال به نحو نظام‌مند و عمدی شواهد کلیدی‌ای را پنهان کرده یا از بین برده‌اند که می‌توانند برای روشن شدن حقایق مربوط به ابعاد اعدام‌های فراقضایی انجام شده در سال ۱۳۶۷، اجرای عدالت و انجام اقدامات جبرانی در حق قربانیان و خانواده‌های‌ آنان، استفاده شوند.

خرداد ماه امسال تصاویر و ویدیوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که حاکی از ساخت دیوارهای بتنی دو متری و نصب پایه‌های دوربین‌های مداربسته از سوی نیروهای امنیتی برای محصور کردن گورستان خاوران بود.

اقدامی که با واکنش اعتراضی خانواده‌های بیش از ۲۰ نفر از اعدام‌شدگان سال ۶۷ روبه‌رو شد که بار دیگر خواستار روشن شدن حقیقت درباره این کشتار بزرگ شدند.

در بخشی از بیانیه خانواده قربانیان اعدام‌های دسته‌جمعی سال ۶۷ آمده است: «اگر چنان که ادعا می‌کنند پیکر عزیزان ما در این خاک نیست پس علت رویه‌های این چنینی و تخریب تدریجی خاوران چیست؟»

گورستان خاوران بر اساس شواهد موجود، محل دفن دسته‌جمعی صدها مخالف سیاسی مخفیانه اعدام شده در تابستان سال ۱۳۶۷ است.

بر اساس اطلاع سازمان‌های حقوق بشری از جمله سازمان عفو بین‌الملل، مقام‌های جمهوری اسلامی برای بیش از سه دهه، به صورت مکرر مکان‌هایی را که تایید شده یا گمان می‌رود محل گورهای دسته‌جمعی مربوط به کشتار ۶۷ باشند، با بولدوزر زیر و رو و تخریب کرده‌اند و نشان‌های نصب شده و درختان کاشته شده از سوی خانواده‌ها را از بین برده‌اند تا آثار و شواهد مربوط به کشتار زندانیان ۶۷ را مخفی نگه دارند.

نصب دیوارهای بتنی و دوربین‌های مداربسته در اوایل خرداد ماه امسال در اطراف این گورستان، به این نگرانی جدی دامن زده است که با توجه به دید نداشتن (از بیرون) به مزار خاوران و اینکه ماموران امنیتی مستقر در ورودی گورستان فقط در زمان‌های خاصی به بستگان نزدیک اعدام‌شدگان اجازه ورود می‌دهند، مقامات می‌توانند از این به بعد این مکان را راحت‌تر تخریب یا دستکاری کنند.

این ساخت و ساز سه هفته پس از پایان جلسات دادگاه حمید نوری، دادیار سابق زندان گوهردشت و متهم به دست داشتن در اعدام‌های سال ۶۷ آغاز شد.

نوری که در دادگاه بدوی استکهلم به اتهام دست داشتن در اعدام‌های سال ۶۷ در زندان گوهردشت به حبس ابد محکوم شد، وجود گورستان خاوران را که محل دفن زندانیان اعدام‌شده است انکار کرد و گفت این گورستان «داستانی است که کمونیست‌ها ساخته‌اند.»

این ادعا در حالی‌ست که حسینعلی منتظری، قائم‌ مقام وقت روح‌الله خمینی، رهبر جمهوری اسلامی، در یک فایل صوتی که سال ۹۵ منتشر شد، در حضور اعضای دست‌اندر کار این اعدام‌ها (از جمله ابراهیم رئیسی) موسوم به «هیات مرگ»، گفت که این اعدام‌ها «بزرگ‌ترین جنایت در جمهوری اسلامی» است.

جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر بارها دست به تخریب عمدی گورها و ایجاد تغییراتی در گورستان خاوران زده است؛ از جمله شهریور ماه سال گذشته که خانواده برخی اعدام‌شدگان سال ۱۳۶۷ در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال از ایجاد قبرهای جدید در خاوران با هدف از بین بردن بقایای محل دفن زندانیان سیاسی اعدام‌ شده خبر دادند. این قبرهای جدید برای شماری از شهروندان بهائی در نظر گرفته شدند.

همچنین برخی از گورهای دسته‌جمعی از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی به محل انباشت زباله تبدیل شده و بستگان، بازماندگان و مدافعان حقوق بشر به طور مداوم از تجمع در محل گورهای دسته‌جمعی برای بزرگداشت قربانیان منع و از نصب یادبود یا حتی آوردن گل محروم شده‌اند.

در سال ۱۳۶۷ به دنبال صدور فتوا و فرمان روح‌الله خمینی، چند هزار نفر از زندانیان سیاسی و عقیدتی در زندان‌های جمهوری اسلامی مخفیانه اعدام و در گورهای جمعی دفن شدند اما تاکنون هیچ مقامی به خاطر جنایات گذشته و جاری علیه بشریت مرتبط با کشتار زندانیان ۶۷، در ایران محاکمه نشده است.

برخی از دست‌اندرکاران این جنایت سمت‌های کلیدی هم در جمهوری اسلامی گرفته‌اند؛ از جمله ابراهیم رئیسی، رییس‌جمهوری کنونی که پیش از این به عنوان رییس قوه قضاییه مشغول به کار بود و یکی از اعضای «هیات مرگ» در تهران و کرج محسوب می‌شود.

دیپلمات ارشد ایالات متحده در یک کنفرانس خبری در مکزیک در روز دوشنبه گفت اوکراین پاسخی «روش‌مند» به حملات نظامی روسیه داده و افزود کی‌یف از حمایت ایالات‌متحده و کشورهای دیگر برای پی‌گیری حمله متقابل بهره‌مند است.

بلینکنگفت با وجود پیشرفت‌هایی اخیر علیه روسیه، جنگ همچنان مدتی ادامه خواهد یافت چرا که روسیه هنوز نیروها و تسلیحات قابل‌توجهی در اوکراین دارد و همچنان از آنها «بی رویه» علیه غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی استفاده می‌کند. با این حال، او بازپس‌گیری چندین شهر اوکراینی از روسیه را «پیشرفتی مهم» توصیف کرد.

به گفته ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، نیروهای این کشور مساحتی بالغ بر ۶۰۰۰ کیلومتر مربع را از نیروهای روسی پس گرفته‌اند و کی‌یف برای ادامه نیاز به تسلیحات بیشتری دارد.

در پیامی ویدیویی در روز دوشنبه، زلنسکی تاکید کرد جهان غرب باید همکاری‌هایش را برای «درهم‌شکستن وحشت روسیه تقویت کند».

او مهمترین نیاز تسلیحات اوکراین را سیستم‌های ضد‌هوایی عنوان کرد و درخواست کرد تحویل آن به کی‌یف تسریع شود.

از سوی دیگر، ولادیمیر پوتین در پی عقب‌نشینی نیروهای روسیه از مناطقی در اوکراین سکوت کرده است و سخنگوی کرملین دمیتری پسکوف در پاسخ به سوال خبرنگاری در این‌باره فقط گفت: «عملیات ویژه نظامی ادامه دارد و تا رسیدن به اهدافی که در ابتدا تعیین شده بود، ادامه خواهد یافت.»

تلویزیون دولتی روسیه روز دوشنبه پوتین را در جلسه ای درباره اقتصاد کشور نشان داد که وی در آن گفت مسکو در برابر فشارهای غرب به خوبی مقاومت کرده و تحریم‌ها شکست خورده است.

از سوی دیگر، وزارت دفاع بریتانیا روز دوشنبه اعلام کرد مسکو در تلاش است تا نیروهای ذخیره خود را به جنوب اوکراین بیاورد، جایی که در آن اوکراین تلاش می‌کند هزاران سرباز روسی را در کرانه غربی رودخانه دنیپرو منزوی کند تا بیشتر نیروهای روسیه مستقر در آنجا را مجبور به تمرکز بر «اقدامات دفاعی اضطراری» ‌کند.

با عقب‌نشینی‌ بیشتر روسیه، نیروهای اوکراینی می‌توانند به زودی در موقعیت حمله برای باز پس‌گیری مناطقی قرار گیرند که مسکو و نیروهای نیابتی‌اش از سال ۲۰۱۴ در اختیار دارند.

این مقام نظامی گفت: «تاکنون هیچ‌گونه مشکل امنیتی در مسیرها، گذرگاها و پایانه‌های اربعین گزارش نشده است و شاهد حرکت راوان و عادی زائران در خروج از کشور هستیم.»

این در حالی‌ست که گزارش‌های متعدی از ازدحام در مرزهای خروجی به عراق و نبود امکانات رفاهی و آب و گرمازدگی زائران منتشر شده و وضعیت نابسامان زائران در شبکه‌های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای داشته است.

با این وجود نماینده وزیر دفاع جمهوری‌اسلامی اعلام کرد این وزارتخانه ۲۰ هزار کارتن اقلام خوراکی را «در کوتاه ترین زمان ممکن» به صورت رایگان بین زائران اربعین توزیع کرده است.

پیش‌تر، مجید میراحمدی، رییس ستاد مرکزی اربعین، تصمیم دولت جمهوری‌اسلامی برای بستن مرزهای ایران با عراق بر روی زائران اربعین را «شجاعانه» خواند و گفت: «اگر مرزها بسته نمی‌شد، قطعا اتفاقات تلخ و ناگوار رخ می‌داد.»

با وجود تبلیغات گسترده نهادهای حکومتی و دعوت از مردم برای حضور در مراسم اربعین و صرف هزینه‌های سنگین از بودجه عمومی و امکانات کشور، میراحمدی صبح جمعه ۱۸ شهریور خبر داد که به همه پایانه‌های مسافربری ابلاغ شده است «همه برنامه‌های سفر اتوبوس‌ها به سمت مرزهای عراق» لغو شوند.

میرا رزنیک، معاون دستیار وزیر خارجه آمریکا در امور امنیت منطقه‌ای، در کنفرانس سالانه جروزالم‌پست در نیویورک بر «نقش بی ثبات کننده» جمهوری‌اسلامی در منطقه تاکید کرد و افزود:«اطمینان حاصل خواهیم کرد که اسرائیل بتواند به دفاع از خود ادامه و به تهدیدهای زیادی که آن را احاطه کرده پاسخ دهد.»

از سوی دیگر، خبرگزاری بلومبرگ بر ضرورت پیگیری آمریکا از «پلن بی» [گزینه‌های دیگر به غیر از احیای برجام] خبر داد و افزود: «برای مهار تهدید ایران واشینگتن باید اقدامات مشابهی انجام دهد، خواه توافق هسته‌ای احیا شود یا خیر.»

آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، نیز در سفر خود به مکزیک گفت با توجه به پاسخ ایران به پیشنهاد اتحادیه‌اروپا پس از مذاکرات، توافق در کوتاه مدت بعید است.

او گفت:«به نظر می‌رسد ایران یا نمی‌خواهد یا نمی‌تواند کاری را که برای دستیابی به توافق لازم است انجام دهد.»

او همچنین اشاره کرد اسرائیل در خلال گفتگو‌ها مدارکی ارائه داده که نشان می‌دهد تهران در جریان مذاکرات صادق نبوده است.

«ما اطلاعاتی به اروپایی ها دادیم که ثابت کرد ایرانی ها در حالی که مذاکرات هنوز ادامه دارد دروغ می گویند.»

لاپید نیز در سفر به آلمان گفت اطلاعاتی «حساس و مرتبط» با برنامه هسته‌ای جمهوری‌اسلامی به اولاف شولتس، صدراعظم این کشور، ارائه کرده است. پیشتر، آلمان، فرانسه و بریتانیا در بیانیه‌ای اعلام کرده بودند درباره صداقت ایران برای تلاش برای دستیابی به توافق هسته‌ای «تردید جدی» وجود دارد.