کاپ ۳۱ با رد پیشنویس از سوی اتحادیه اروپا و چند کشور، بدون توافق پایان یافت
ترکیه میزبان سیویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (کاپ۳۱) در آنتالیا
مذاکرات اقلیمی سازمان ملل متحد (کاپ ۳۱) در آنتالیا بدون اجماع بر سر متن نهایی پایان یافت. اختلاف بر سر اشاره به سوختهای فسیلی، قوت زبان علمی و حمایت مالی از کشورهای آسیبپذیر، باعث شد اتحادیه اروپا و چند کشور دیگر، با پیشنویس توافق، مخالفت کنند.
خبرگزاری رویترز یکشنبه اول آذر گزارش داد کشورها بر سر سرعت گذار به انرژی پاک، نقش جذب کربن و تامین مالی کشورهای در حالتوسعه، اختلاف داشتند.
مراد کوروم، رییس کاپ ۳۱، گفت برخی طرفها با متن مخالفند و تصمیمها تصویب نشدهاند.
انتقادها از حذف سوختهای فسیلی
نماینده کشور وانواتو گفت متن پیشنهادی با الزامات حقوق بینالملل، خواستههای علم و نیاز فوری جوامع آسیبپذیر، سازگار نیست.
او افزود دولتش نمیتواند متنی را بپذیرد که درخواست محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتیگراد را تضعیف کند یا عبور موقت از این حد را بدون مسیر معتبر و سریع برای بازگشت به زیر آن، عادی جلوه دهد.
این نماینده گفت سکوت متن درباره سوختهای فسیلی، عامل اصلی بحران اقلیمی، پذیرفتنی نیست.
او افزود: «اجماع نباید هرگز به بهای بقا، حاکمیت و آینده نسلهای بعدی مردم ما به دست آید.»
نماینده عراق نیز با ابراز نگرانی از آنچه «منحرف شدن از توافق پاریس» خواند، گفت در مذاکرات عباراتی مطرح شده که با روح این توافق ارتباطی ندارد.
مذاکرهکننده ارشد اقلیمی بریتانیا گفت کشورش تا آخرین لحظه برای رسیدن به نتیجهای متوازن و معتبر تلاش کرده، اما متن روی میز با فوریت عبور از آستانه گرمایش ۱.۵ درجه، ابعاد بحران اقلیمی و پیامدهای آن برای آسیبپذیرترین جوامع جهان تناسب ندارد.
او افزود متن، در زمانی که باید اجرای تعهدها سرعت بگیرد، از پشتوانه علمی عقبگرد میکند و به «کمترین مخرج مشترک» بسنده کرده است؛ حال آن که توافق باید «جاهطلبی جمعی و جسورانهای را برای اقدام اقلیمی» نشان میداد.
اعتراض اروپا و کشورهای آسیبپذیر
سیگرون یرلو آسلاند، وزیر اقلیم نروژ، گفت پیشنویس از توافقهایی که پیشتر حاصل شدهاند عقبتر است.
او تاکید کرد نروژ همچنان به تسریع گذار انرژی، افزایش تامین مالی اقلیمی و سازگاری با تغییرات اقلیمی متعهد است، اما دو تصمیم پیشنهادی رییس اجلاس را نمیپذیرد و با تصویب آنها مخالف است.
سمیرا ناوا، وزیر اقلیم دانمارک، گفت اختلاف اتحادیه اروپا بر سر تامین مالی سازگاری با تغییرات اقلیمی نبود و اروپا حاضر بود آن بخش را بپذیرد.
او افزود مساله اصلی کاهش انتشار گازهای گلخانهای، حذف سوختهای فسیلی از متن و ضعیف بودن زبان علمی آن است.
گروه کشورهای کمترتوسعهیافته نیز گفت برای دستیابی به نتایجی معنادار که اولویتهای آسیبپذیرترین کشورها را در نظر بگیرد، تلاش کرده است.
این گروه هشدار داد: «نمیتوانیم عقبگرد را بپذیریم.»
نماینده جزایر مارشال گفت این کشور از همه طرفها ناامید شده و پاسخ ارائهشده به عبور از آستانه گرمایش، بدترین پاسخ ممکن و در جهت تقویت نفت و گاز بوده است.
او گفت: «ما مجبور به پذیرش راهحلهای ساختگی نخواهیم شد. آیندهمان را برای منافع سوختهای فسیلی به خطر نمیاندازیم و نتیجهای را که امنیت و آینده ما را تهدید کند، نمیپذیریم.»
اختلاف بر سر نقش نفت و گاز
نماینده روسیه، گفت اگر عرضه نفت و گاز سریعتر از تقاضا کاهش یابد، نتیجه کاهش انتشار نخواهد بود، بلکه کمبود، شوک قیمتی، روی آوردن به سوختهای آلایندهتر و فقر انرژی خواهد بود. پیامدهایی که به گفته او، ابتدا گریبان فقیرترین گروهها را میگیرد.
او افزود روسیه با هرگونه عبارتی درباره سوختهای فسیلی مخالف است.
نماینده عربستان سعودی گفت: «ما معتقدیم تغییرات اقلیمی به همه راهحلها نیاز دارد.»
او افزود حذف راهحلهای مشخص از روی میز منطقی نیست.
سخنگوی هیات اتحادیه اروپا گفت این اتحادیه توافق نهایی یا «پیمان آنتالیا» را نمیپذیرد؛ اگر در آن حتی اشارهای به سوختهای فسیلی، عامل اصلی تغییرات اقلیمی، نشده باشد.
او افزود اروپا با عقبگرد در مذاکرات و توافقی که به «سبزنمایی سوختهای فسیلی» منجر شود، همراه نخواهد شد.
این سخنگو گفت پیشنویسهای ارائه شده به بحران اقلیمی پاسخ نمیدهند و اتحادیه اروپا نمیتواند آنها را بپذیرد.
ژانلوک کروکه، وزیر اقلیم بلژیک، نیز متن را «غیرقابل قبول» خواند و گفت: «این پایان چندجانبهگرایی نیست، اما باید شهامت نه گفتن را داشت.»
رییس اجلاس: تصمیمها تصویب نشدند
رییس کاپ ۳۱ گفت ریاست اجلاس نهایت تلاش خود را کرده و متن را به کشورها تحمیل نکرده است.
او افزود: «روشن است که طرفهایی در این سالن با این متن مخالفند. میپذیریم که درباره این سند اجماع وجود ندارد. بنابراین این تصمیمها تصویب نشدهاند.»
کاپ ۳۱ در حالی بدون توافق بر سر متن نهایی پایان یافت که در هفتههای پیش از اجلاس نیز اختلاف بر سر نقش سوختهای فسیلی و تامین مالی، محور اصلی مذاکرات بود.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، در سخنرانی خود در اجلاس گفته بود حملات نظامی و تخریب زیرساختها میتواند انتشار گازهای گلخانهای را افزایش دهد.
آتشسوزی در کشتی باری «اسپارتا-۲» که پس از حمله پهپادی در دریای بالتیک به آبهای فنلاند رسید، یکشنبه اول آذر همچنان ادامه یافت. گروههای امدادی فنلاند، استونی و روسیه برای خاموش کردن آتش و خنک کردن محمولههای روی عرشه تلاش میکنند.
گارد ساحلی فنلاند اول آذر اعلام کرد کشتی در نزدیکی ساحل لُویسا در خلیج فنلاند لنگر انداخته و عملیات امداد و مهار آتش با هماهنگی این نهاد ادامه دارد.
فنلاند میگوید حمله ۳۰ آبان در آبهای بینالمللی رخ داد و ارتش این کشور احتمال میدهد اوکراین پشت آن بوده باشد.
کییف تاکنون مسئولیت این حمله را نپذیرفته است.
۱۶ خدمه کشتی تخلیه شدهاند و به یک کشتی روسی نزدیک محل حادثه انتقال یافتند.
گزارشها حاکی است آتشسوزی در طول شب ادامه داشت و چند شناور با پاشیدن آب به بدنه کشتی و محمولههای روی عرشه، برای خاموش کردن شعلهها و خنک کردن کانتینرها تلاش کردند.
گارد ساحلی فنلاند اعلام کرده است هنگام پاشیدن آب باید پایداری کشتی حفظ شود. تجمع آب در بدنه میتواند تعادل آن را بر هم بزند و خطر غرق شدن را افزایش دهد.
این نهاد گفته است در حال حاضر خطری برای رفتوآمد شناورهای اطراف گزارش نشده و گروههای امدادی برای مقابله با آلودگی احتمالی دریا نیز آمادهاند.
اسپارتا-۲، کشتی باری ۱۲۱ متری با پرچم روسیه، از سنپترزبورگ به مقصد کالینینگراد حرکت کرده بود.
این کشتی متعلق به شرکت روسی «ابورونلوژیستیکا» است. شرکتی که به وزارت دفاع روسیه خدمات پشتیبانی و حملونقل ارائه میکند.
اسپارتا-۲ در فهرست تحریمهای آمریکا قرار دارد.
اطلاعات منتشرشده درباره این حمله، محموله کشتی را مشخص نمیکند.
حمله به این کشتی در شرایطی رخ داد که اوکراین امسال حملات پهپادی خود را به منطقه لنینگراد در شمال غرب روسیه افزایش داده است.
برخی پهپادها هم وارد حریم هوایی کشورهای حوزه بالتیک شدهاند و نگرانیها را درباره گسترش پیامدهای جنگ به محدوده ناتو بالا بردهاند.
پیشتر پهپادهای روسیه نیز در جریان حمله به اوکراین وارد حریم هوایی لهستان شدند.
به گزارش بلومبرگ، اندی برنهام، نخستوزیر بریتانیا، و وزیران ارشد دولتش نگرانند که ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی، با افزایش هزینه انرژی و خطر تلافی، اقتصاد و امنیت بریتانیا را تحت فشار بگذارد.
بلومبرگ به نقل از افراد آگاه از ارزیابیهای داخلی دولت نوشت برنهام و نزدیکترین همکارانش در هفتههای اخیر، بیش از مسائل داخلی بریتانیا، درگیر پیامدهای احتمالی جنگ با ایران بودهاند.
این نگرانی در حالی مطرح است که نخستوزیر ۲۹ آبان توافقی برای نزدیکتر کردن روابط بریتانیا با اتحادیه اروپا امضا کرد و قرار است ماه آینده برنامه اقتصادی ۱۰ ساله دولت را اعلام کند.
به گفته منابع بلومبرگ، لندن احتمال دستیابی به توافقی میان آمریکا، اسرائیل و جمهوری اسلامی را اندک میداند و ارزیابی میکند فشار اقتصادی نتوانسته است تهران را به دادن امتیاز وادارد.
این نگاه با موضع علنی دولت آمریکا تفاوت دارد: دونالد ترامپ و مارکو روبیو، وزیر خارجه دولت او، گفتهاند فشار اقتصادی به جمهوری اسلامی آسیب زده و ممکن است حملهای گسترده لازم نباشد، اما رییسجمهوری آمریکا همچنان همه گزینهها را روی میز نگه داشته است.
بر اساس این گزارش، در لندن ابتدا امید داشتند شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا، تمایل ترامپ را به اقدام نظامی کاهش دهد. با این حال، منابع بلومبرگ گفتند مقامهای بریتانیایی اکنون احتمال حمله دوباره را جدیتر میدانند. احتمالی که با افزایش فشار اسرائیل برای حمله و اختلافنظر در دولت آمریکا درباره اعتبار اطلاعات و پیامدهای اقدام نظامی همراه شده است.
نگرانی دولت برنهام فقط به پیامدهای امنیتی محدود نیست.
بلومبرگ نوشت ادامه درگیری با جمهوری اسلامی فشار صعودی بر بهای انرژی وارد میکند و این افزایش به تورم بریتانیا دامن میزند.
بانک مرکزی بریتانیا اوایل ماه جاری نرخ بهره را یکچهارم واحد درصد افزایش داد.
اندرو بیلی، رییس بانک، نیز ۲۷ آبان گفت اگر درگیری طولانی شود، افزایشهای بیشتری لازم خواهد بود.
تورم بریتانیا این هفته به ۳.۶ درصد رسید و بانک مرکزی پیشبینی میکند ممکن است به پنج درصد نزدیک شود. بازارها دستکم یک افزایش دیگر نرخ بهره تا ماه فوریه و حتی سه افزایش دیگر را در ماههای آینده پیشبینی میکنند.
بلومبرگ همچنین نوشت سقف هزینه انرژی خانوارها ممکن است در ژانویه ۲۵ درصد بالا برود؛ افزایشی که فشار بحران هزینه زندگی را بیشتر میکند.
برنهام گفته است توافق با اتحادیه اروپا میتواند سالانه نیمدرصد به رشد اقتصاد بریتانیا بیفزاید و به کاهش قیمت مواد غذایی و برق کمک کند. اما در ارزیابی مقامهای دولت، حتی اگر ترامپ حمله تازهای را کنار بگذارد، پیامدهای بحران ایران همچنان بر اقتصاد بریتانیا سایه خواهد انداخت.
اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز نیز خطر افزایش بیشتر هزینه انرژی و حملونقل را به همراه دارد.
بریتانیا و چند کشور عربی حوزه خلیج فارس بهطور خصوصی از واشینگتن خواستهاند حملات تازهای انجام ندهد. مقامهای این کشورها نگرانند ازسرگیری جنگ، به تلافی جمهوری اسلامی در منطقه و آسیب طولانیمدت به جریان انرژی منجر شود.
برآورد مقامهای بریتانیایی این است که ایران همچنان ذخایر موشکی و توان نظامی و سایبری قابل توجهی دارد و حمله تازه لزوما تهران را از تشدید تنش بازنمیدارد.
یکی از نگرانیهای لندن احتمال درخواست دوباره واشینگتن برای استفاده از پایگاههای نظامی بریتانیاست.
به نوشته بلومبرگ، برنهام و وزیرانش در هفتههای اخیر سناریوهای مختلف را بررسی کردهاند.
رد درخواست آمریکا میتواند روابط دو کشور را دشوارتر کند؛ رابطهای که بریتانیا برای جلب حمایت واشینگتن در جنگ روسیه و اوکراین به آن نیاز دارد. موافقت با درخواست نیز به معنای همراهی با جنگی خواهد بود که دولت بریتانیا به آن بدبین است.
بر اساس ارزیابی منابع بلومبرگ، موضع احتمالی دولت این است که آمریکا حمله نخست را از پایگاههای بریتانیا آغاز نکند، اما پس از آغاز عملیات امکان استفاده از آنها را داشته باشد.
این رویکرد ادامه سیاستی است که لندن پیشتر درباره استفاده آمریکا از پایگاههای خود برای عملیات علیه جمهوری اسلامی دنبال کرده است.
مقامهای بریتانیایی علاوه بر پیامدهای اقتصادی، از افزایش خطر علیه پایگاههای این کشور در سراسر جهان و تهدیدهای سایبری و تروریستی در داخل بریتانیا نگرانند.
بلومبرگ نوشت گفتوگوهای برنهام با اد میلیبند، وزیر خارجه، وس استریتینگ، وزیر دفاع، و جان هیلی، وزیر خزانهداری، بر سناریوهایی متمرکز بوده که میتواند سرنوشت دولت و اقتصاد را تغییر دهد.
برخی مقامها از نبود برنامهریزی کافی برای مقابله با پیامدهای احتمالی ابراز نارضایتی کردهاند.
بلومبرگ سه مسیر احتمالی را در ارزیابی مقامهای بریتانیایی مطرح کرد: بدترین سناریو، ازسرگیری جنگی گسترده و تلافی جمهوری اسلامی در خلیج فارس است. وضعیتی که میتواند جریان انرژی را مختل کند و به اقتصاد جهانی آسیب بزند.
سناریوی میانی، حملات کوتاه آمریکا و اسرائیل و اعلام پیروزی پس از آن است؛ اما مقامهای بریتانیایی میگویند چنین حملاتی نیز ممکن است با واکنش تهران و اختلال بیشتر در انتقال انرژی همراه شود.
در سناریوی مطلوبتر برای لندن، ترامپ از اقدام نظامی صرفنظر میکند، اما توافق صلحی هم به دست نمیآید.
منابع بلومبرگ تاکید کردند در این وضعیت جمهوری اسلامی ممکن است کنترل تنگه هرمز را حفظ کند و برای عبور کشتیها عوارض بگیرد. وضعیتی که بهبود سریع اقتصاد را دشوار میکند.
در مجموع، مقامهای بریتانیایی انتظار دارند حتی در بهترین حالت نیز رشد اقتصادی در سال آینده ضعیف بماند، تورم افزایش یابد و نرخ بهره دستکم یک بار دیگر بالا برود.
بلومبرگ نوشت مقامهای ارشد از دولت خواستهاند مشاوران سیاست خارجی بیشتری در دفتر نخستوزیری منصوب کند تا پیامدهای تحولات بینالمللی برای اقتصاد و امنیت بریتانیا را هماهنگتر ارزیابی کنند.
والاستریت ژورنال گزارش داد شرکت ملی نفت ابوظبی با پشتیبانی نظامی آمریکا، نفت خام امارات متحده عربی و عراق را از تنگه هرمز عبور میدهد. به گفته منابع آگاه، از آوریل تاکنون بیش از ۲۰ کشتی این شرکت هدف قرار گرفتهاند.
امارات متحده عربی حمل نفت عراق را هم بر عهده گرفت به گزارش والاستریت ژورنال، شرکت ملی نفت ابوظبی، معروف به ادنوک، این عملیات را برای حفظ صادرات نفت امارات متحده عربی آغاز کرد و با گسترش ناوگان خود، حمل نفت برای دیگر صادرکنندگان را نیز بر عهده گرفت. این عملیات اکنون بخشی از تلاش آمریکا برای کاهش توان جمهوری اسلامی در مختل کردن تردد نفتکشها از تنگه هرمز است.
نفتکشهای ادنوک پس از عبور از هرمز، محمولههای خود را به نفتکشهای دیگری منتقل میکنند و برای بارگیری دوباره بازمیگردند. به این ترتیب، شرکتهای خصوصی که بهدلیل خطر حمله و دشواری تامین بیمه از عبور از تنگه پرهیز میکنند، میتوانند نفت را در خارج از آن تحویل بگیرند. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتی «هواکس»، بیش از ۷۰ درصد نفت خامی که در ماه اوت از هرمز عبور کرد، سپس در مراکز انتقال محموله مورد استفاده ادنوک در آبهای نزدیک امارات متحده عربی و عمان به کشتیهای دیگر منتقل شد.
حمله به یک کشتی ادنوک ۱۱ زخمی و یک مفقود بر جا گذاشت در حمله سهشنبهشب به یکی از کشتیهای تحت بهرهبرداری ادنوک، ۱۱ نفر از خدمه زخمی و یک نفر مفقود شد. به گفته یکی از مدیران ارشد شرکت، برخی حملات در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی رخ دادهاند. مقامهای ادنوک این حملات را هشداری از سوی حکومت ایران میدانند که کشتیهایشان ممکن است پیش از رسیدن به تنگه نیز هدف قرار گیرند.
جمهوری اسلامی شناورهای مرتبط با ادنوک را در فهرست سیاه کشتیهایی قرار داده که آنها را به نقض مقررات عبور از تنگه متهم میکند. سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرده است که از اول مارس تا ۱۷ نوامبر، در سراسر خاورمیانه ۱۳۸ حمله به کشتیها ثبت شده و ۲۵ دریانورد جان باختهاند.
صادرات نفت امارات متحده عربی از سطح پیش از جنگ فراتر رفت دادههای هواکس نشان میدهد حجم نفت خام و میعانات مرتبط با امارات متحده عربی که از تنگه هرمز عبور میکرد، از حدود دو میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به ۱۱ هزار و ۳۰۰ بشکه در روز در ماه مارس سقوط کرده بود. سه ماه بعد، این رقم به ۲.۱ میلیون بشکه در روز رسید و امارات متحده عربی از نظر حجم محموله به بزرگترین صادرکننده نفت از مسیر هرمز تبدیل شد.
مجموع صادرات نفت خام امارات متحده عربی، با احتساب نفتی که از طریق خط لوله و بدون عبور از هرمز صادر میشود، در اکتبر به حدود ۳.۷۴ میلیون بشکه در روز رسید. این رقم پیش از جنگ نزدیک به سه میلیون بشکه در روز بود. خط لوله فعلی امارات متحده عربی ظرفیت انتقال روزانه ۱.۸ میلیون بشکه را دارد و انتظار میرود خط لوله دوم در سال ۲۰۲۷ به بهرهبرداری برسد. به نوشته والاستریت ژورنال، ظرفیت این مسیرها محدود است و عبور نفتکشها از تنگه هرمز همچنان برای حفظ جریان صادرات نفت خلیج فارس اهمیت دارد.
عراق برای حفظ صادرات به خریداران تخفیف داد پایانههای صادراتی عراق در داخل خلیج فارس قرار دارند و اختلال در تردد از تنگه هرمز، بغداد را برای رساندن نفت به خریداران با مشکل روبهرو کرده است. به گفته مقامهای عراقی آشنا با معاملات ادنوک، عراق به خریدارانی که محموله را در پایانههایش تحویل میگیرند و خطر حمل آن را میپذیرند، در مواردی بیش از ۲۵ دلار در هر بشکه تخفیف داده است.
به گزارش هواکس، ادنوک در ماه اوت حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام عراق بارگیری کرد و تا نیمه سپتامبر ۱۴ میلیون بشکه دیگر تحویل گرفت. بخشی از نفت عراق را میتوان در مجتمع پالایشگاهی الرویس فرآوری کرد تا نفت خام گرانتر امارات متحده عربی برای صادرات آزاد شود. بخشی از محمولهها نیز به خریداران خارجی، از جمله پالایشگاههای چینی، فروخته شده است.
سود بخش نفتکشهای ادنوک به ۱.۴۲ میلیارد دلار رسید گسترش ناوگان و جهش نرخ اجاره کشتیها، سود خالص عملیات جهانی نفتکشهای ادنوک را در ۹ ماه نخست سال به ۱.۴۲ میلیارد دلار رساند. این رقم در مدت مشابه سال پیش ۱۲۲ میلیون دلار بود. واحد کشتیرانی ادنوک در ماه اوت نیز از قراردادی ۱.۳ میلیارد دلاری برای خرید ۱۱ کشتی، از جمله شش ابرنفتکش، خبر داد.
به گفته منابع آگاه، مقامهای ادنوک با مقامهای آمریکایی درباره دریافت مجوز خرید یا اجاره نفتکشهایی گفتوگو کردهاند که بهدلیل حمل نفت غیرقانونی تحریم شدهاند. تا زمان انتشار گزارش، صدور چنین مجوزی اعلام نشده بود.
انتشار بازی سرقت بزرگ خودرو۶، «جیتیای ۶» را باید یکی از بزرگترین رویدادهای صنعت سرگرمی در سالهای اخیر دانست. این محصول تنها در نخستین روز عرضه، شامل پیشفروشها، ۳.۷۹ میلیارد دلار فروش داشت که بالاترین فروش در میان انواع محصولات رسانهای تاریخ است.
این بازی همچنین با ثبت رکوردهای تازه در میزان ترافیک اینترنت، بار دیگر نشان داد که بازیهای ویدیویی دیگر صرفا بخشی از صنعت سرگرمی نیستند، بلکه به پدیدههایی با تأثیر اقتصادی و فرهنگی در مقیاس جهانی تبدیل شدهاند.
اما جیتیای ۶، فراتر از رکوردهای تجاری و فناوری، در کشورهای مختلف با واکنشهایی متفاوت و گاه متناقض روبهرو شدهاست. این بازی در ورژنهای قدیمیتر به آزادی در انجام انواع جرائم، از سرقت گرفته تا آدمکشی، معروف و حتی نام شهری خیالی که بازی در آن جریان دارد، یعنی وایس سیتی Vice City، مترادف شهر فساد یا شهر رذیلت شده است.
حالا با انتشار نسخه ۶، در آمریکا پلیس هشدار داده که گیمرها دنیای مجرمانه و خیالی این بازی را با رفتارهای واقعی در زندگی روزمره اشتباه نگیرند، و سرعت غیرمجاز، ماشیندزدی و حمله به آدمها در دنیای واقعی همچنان جرم است.
همزمان در روسیه، یکی از نمایندگان کلیسای ارتدوکس از علاقهمندان این بازی خواست توبه کنند و بهجای چنین سرگرمیهایی به امور واقعی و مفید زندگی بپردازند.
در چین نیز انتشار رسمی بازی با مانع جدی تاییدیههای دولتی روبهرو شده و حتی دستورالعملهای گزارششده برای پخشکنندگان بازی در پلتفرمهایی مانند Douyin، محدودیتهایی برای نمایش سرقت خودرو، خشونت و برخی صحنههای جنسی مطرح کردهاند.
این واکنشها چندان هم دور از انتظار نیست. مجموعه جیتیای همواره بهخاطر نمایش خشونت، قانونشکنی، روابط جنسی و هجو ارزشهای اجتماعی و سیاسی آمریکا جنجالبرانگیز بوده است. با این حال، شاید جالبترین نکته درباره نسخه جدید این مجموعه، نه خشونت و قانونشکنی، بلکه تصویری باشد که از رابطه عاطفی میان دو شخصیت اصلی آن ارائه میکند.
از مندی تا لوسیا؛ ماجرای یک دوستپسر متفاوت
در همان ساعات اولیه انتشار جیتیای ۶، یکی از صحنههایی که توجه کاربران شبکههای اجتماعی را جلب کرد، مواجهه جیسون، شخصیت مرد بازی، با زنی به نام مندی بود. جیسون در یکی از اولین ماموریتهایش به خانه مندی میرود تا سینک ظرفشویی را تعمیر کند. در این صحنه، مندی با بیکینی وارد میشود و تلاش میکند جیسون را اغوا کند؛ اما جیسون در نهایت پیشنهاد او را رد میکند.
این صحنه بهسرعت در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد و به یکی از موضوعات بحثبرانگیز میان بازیکنان تبدیل شد. برای بسیاری، جالب بود که در بازیای با شهرت جیتیای، شخصیت مرد اصلی بهجای استقبال از یک فرصت جنسی، مرزهای رابطه خود را حفظ میکند.
اما ماجرای جیسون به همینجا ختم نمیشود. بخش دیگری از تجربه بازی به رابطه او با لوسیا، شریک عاطفی و همکارش در دنیای خلافکاری، اختصاص دارد. لوسیا در ابتدای بازی، هنگامی که جیسون با مندی مواجه میشود، در زندان است، و جیسون منتظر آزادشدن و وصال او است. سرانجام پس از این که این دو به هم میرسند، روابط عاطفی میان آنها نقش عمدهای در بازی ایفا میکند.
بازیکن میتواند جیسون را در انجام فعالیتهای ظاهرا ساده اما معناداری همراهی کند: خرید غذا و نوشیدنی برای لوسیا، خرید لباس برای یکدیگر، بیرون رفتن، انجام تفریحات مشترک، گفتوگو، پاسخ دادن به پیامها و حتی گرفتن دست یا در آغوش کشیدن شریک عاطفیاش.
این رفتارها صرفا جزییات تزئینی بازی نیستند؛ بلکه بر سطح رابطه جیسون و لوسیا تاثیر میگذارند و میزان صمیمیت و نوع تعاملات عاطفی در دسترس آنها را تغییر میدهند. در مقابل، بیتوجهی طولانیمدت به شریک عاطفی یا رفتارهایی که به او آسیب میزند، میتواند این رابطه را تضعیف کند.
این جزییات در نگاه نخست شاید چندان مهم به نظر نرسند، اما در بازیای که بازیکن معمولا انتظار دارد در نقش یک خلافکار قدرتمند ظاهر شود، قرار گرفتن چنین فعالیتهایی در مرکز تجربه بازی، معنای متفاوتی پیدا میکند.
آیا جیتیای ۶ در حال آموزش رابطه عاطفی است؟
شاید نتوان گفت جیتیای ۶ یک بازی آموزشی درباره روابط عاطفی است؛ اما میتوان گفت این بازی در حال وارد کردن برخی از عناصر یک رابطه سالم به دنیای سرگرمی تعاملی است.
در بسیاری از بازیهای جریان اصلی، مردانگی با قدرت، تسلط، ثروت، خشونت و موفقیت در تصاحب زنان تعریف شده است. در نسخههای قبلی جیتیای نیز بخش مهمی از جذابیت بازی بر همین خیالپردازیها استوار بود. اما در نسخه جدید، در کنار همان دنیای آشنای جرم و جنایت، تصویر دیگری از جذابیت مردانه به نمایش گذاشته میشود: مردی که به شریک عاطفیاش توجه میکند، به نیازهای او اهمیت میدهد، برای خوشحال کردنش وقت میگذارد و در برابر وسوسههای بیرونی به تعهد خود پایبند میماند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم مخاطبان بازیهای ویدیویی فقط نوجوانان نیستند و این محصولات به بخش مهمی از فرهنگ عمومی نسلهای جدید تبدیل شدهاند. آنچه بازیکن در یک بازی تجربه میکند، لزوما به رفتار واقعی او تبدیل نمیشود؛ اما بازیها میتوانند الگوهایی از رفتار، انتخاب و تعامل اجتماعی را در برابر مخاطبان قرار دهند.
به همین دلیل، نمایش چنین رفتارهایی در یک بازی فوقالعاده محبوب میتواند اهمیت فرهنگی داشته باشد. وقتی بازیکنی که برای ساعتها در نقش جیسون قرار میگیرد، برای پیشبرد رابطه خود باید به نیازهای لوسیا توجه کند، عملا نوع دیگری از موفقیت را تجربه میکند؛ موفقیتی که نه از راه غلبه بر دیگران، بلکه از مسیر همراهی و مراقبت به دست میآید.
با این همه، شاید یکی از جالبترین واکنشها به این بخش از بازی، انتقاد برخی چهرههای جریان مردانه افراطی در فضای مجازی باشد. بعضی از استریمرها و کاربران، خرید گل و مواد غذایی برای لوسیا یا انجام کارهای خانه توسط جیسون را به تمسخر گرفتند و آن را نشانه ضعف یا تسلیم مردانه دانستند.
این واکنشها خود به موضوعی قابل تامل تبدیل شدهاند: چرا برای برخی افراد، توجه به شریک عاطفی و انجام کارهای روزمره برای او، با مفهوم ضعف مردانه گره خورده است؟
در واقع، شاید جیتیای ۶ ناخواسته به یکی از بحثهای مهم فرهنگی امروز وارد شده باشد؛ تقابل میان برداشت سنتی از مردانگی که بر سلطه و استقلال مطلق تاکید میکند و برداشت دیگری که مسئولیتپذیری، همدلی و توانایی ساختن یک رابطه متقابل را بخشی از هویت مردانه میداند.
البته نباید فراموش کرد که جیتیای ۶ همچنان یک بازی بزرگسالانه و سرشار از خشونت و رفتارهای مجرمانه است. قرار نیست چند ماموریت خرید گل و انجام کارهای خانه، ماهیت کلی آن را تغییر دهند. اما شاید همین همنشینی دو دنیای متضاد است که این جنبه از بازی را جالبتر میکند.
در نهایت، شاید یکی از پیامهای غیرمنتظره جیتیای ۶ این باشد که حتی در دنیایی پر از سرقت، خشونت و تعقیب پلیس، داشتن یک رابطه خوب و کسی که بتوان روی او حساب کرد، میتواند بخشی از رویای زندگی باشد.
شاید این بار، یکی از جذابترین خیالپردازیهای مردانه در دنیای جیتیای، نه سرقت یک بانک یا خرید یک عمارت چندمیلیوندلاری، بلکه بلد بودن هنر یک دوستپسر خوب بودن باشد.
لکسی شعیبی، پویا محسنی و برزین اخوان، سه بازیگر ایرانیتبار، در «جیتیای ۶» بهترتیب نقش مندی، مریم انصاری و عمر داوود را بازی کردهاند. در این میان، شخصیت مندی از روز نخست انتشار بازی، مورد توجه کاربران شبکههای اجتماعی قرار گرفته است.
۲۸ آبان و همزمان با انتشار جیتیای ۶، شعیبی در ویدیویی در اینستاگرام گفت صداپیشگی مندی را بر عهده داشته و سازندگان بازی برای بازآفرینی حرکات این شخصیت، حرکات خود او را ضبط کردهاند.
در شبکه اجتماعی ایکس، شماری از کاربران فارسیزبان نیز به تبار ایرانی این بازیگر اشاره کردند.
لکسی شعیبی در نقش مستاجری که دل به جیسون بسته است
وبسایت یاهو اینترتینمنت شعیبی را بازیگر و مدل ایرانی-آمریکایی معرفی کرده است. شعیبی مدرک کارشناسی خود را در رشته نمایش از دانشگاه نیویورک گرفت. نام او در کارنامه حرفهایاش «لکسی لاله شعیبی» ثبت شده است.
بازیکنان در یکی از ماموریتهای فصل اول با مندی آشنا میشوند. جیسون دووال به خواست برایان هدر، صاحبخانه مندی، برای گرفتن اجاره عقبافتاده به خانه او میرود.
مندی برای پرداخت اجاره شرطی دارد: جیسون باید اول گرفتگی سینک آشپزخانه را برطرف کند.
جیسون سرگرم تعمیر سینک است که مندی حرف ازدواج را پیش میکشد و میگوید این دو باید با هم ازدواج کنند. جیسون هم یادآوری میکند که آن دو تازه با هم آشنا شدهاند.
جیسون هنگام باز کردن لوله سینک، چیزی شبیه انگشت بریده پیدا میکند که مندی بهسرعت آن را از دستش میگیرد. وبسایت گیمزرادار با بازبینی تصاویر این صحنه، به این جزییات اشاره کرده است.
وبسایت دکسرتو از وجود ظرفهای اسید و اره در حیاط خانه مندی و ساطور و نوار چسب در صندوق خودروی او خبر داده است. کنار خانه نیز محلی شبیه قبر تازهکندهشده دیده میشود.
این سرنخها به گمانهزنی شماری از بازیکنان درباره احتمال قاتل زنجیرهای بودن مندی دامن زده؛ فرضیهای که به نوشته وبسایت ایاسپورتس، راکاستار هنوز آن را تایید یا رد نکرده است.
پویا محسنی و سرنخی که به خانه مریم انصاری میرسد
راکاستار گیمز، سازنده «جیتیای ۶»، در فهرست رسمی بازیگران، پویا محسنی را بازیگر نقش مریم انصاری معرفی کرده است.
در یکی از ماموریتها، جیسون و لوسیا برای پیدا کردن مجسمهای برنزی رد مردی به نام بندیکت هالیفکس را میگیرند.
آنها سرنخی درباره ارتباط او با مریم انصاری به دست میآورند و با دریافت نشانی خانه مریم، راهی آنجا میشوند. هالیفکس پا به فرار میگذارد و آن دو تعقیبش میکنند.
محسنی، بازیگر ایرانی-آمریکایی و فعال حقوق افراد تراجنسیتی، در تهران به دنیا آمد و همانجا دیپلم گرفت. او در ۱۸ سالگی ایران را به مقصد انگلستان ترک کرد.
محسنی بعدها در نیویورک بازیگری آموخت و یکی از نقشهای اصلی فیلم «See You Then» را بازی کرد.
برزین اخوان در نقش سرپرست جیسون در فرودگاه وایسسیتی
برزین اخوان در نقش عمر داوود، سرپرست کارکنان حمل بار فرودگاه بینالمللی وایسسیتی، ظاهر میشود. در فصل چهارم، جیسون زیر نظر عمر کار میکند.
او چمدانها را از هواپیما تخلیه میکند و به دست عمر میدهد تا روی گاری بار بچیند. جیسون سپس به بهانهای از عمر جدا میشود و مخفیانه دستگاهی در بخش حراست نصب میکند تا همدستش، کریم، به سامانه امنیتی فرودگاه دسترسی پیدا کند.
اخوان ۲۹ آبان در نخستین پست اینستاگرامی خود پس از نزدیک به چهار سال نوشت مدتها حضورش در این بازی را از دیگران پنهان کرده بود.
او از پیوستن به این مجموعه باسابقه ابراز افتخار کرد و ایفای نقش عمر را از لذتبخشترین روزهای دوران بازیگریاش خواند.
این بازیگر و نمایشنامهنویس ایرانی-آمریکایی سال ۱۹۸۰ در کودکی از ایران به آمریکا مهاجرت کرد.
او سال ۲۰۲۴ در جشنواره شکسپیر اورگن نمایشی تکنفره را روی صحنه برد و با موسیقی سنتی ایران و گفتوگوهایی به چند زبان، داستان بزرگ شدن خود میان دو فرهنگ را روایت کرد.
اخوان در نخستین اجراهای اقتباسهای نمایشی «بادبادکباز» و «هزار خورشید تابان»، دو رمان خالد حسینی، نیز حضور داشته است.
اخوان دی ۱۴۰۱ در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی»، در اینستاگرام به اعدامها در ایران اعتراض کرد. او اعدام را «ابزار سرکوب» جمهوری اسلامی خواند و از جامعه جهانی خواست از مردم ایران در مبارزه برای دموکراسی و آزادیهای بنیادین حمایت کند.