نیویورکتایمز گزارش داد روسیه از طریق دریای خزر کالاهای نظامی و تجاری به ایران ارسال میکند تا توان جمهوری اسلامی را برای مقاومت در برابر حملات آمریکا تقویت کند. این رسانه به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت روسیه از مسیر دریای خزر قطعات پهپاد به ایران منتقل میکند.
بر اساس این گزارش، روسیه همچنین کالاهایی را تامین میکند که پیشتر معمولا از تنگه هرمز عبور میکردند.
آمارهای تجاری روسیه نشان میدهند حملونقل از طریق دریای خزر در ماههای اخیر افزایش یافته است.
ویتالی چرنوف، مدیر بخش تحلیل در گروه رسانهای پورتنیوز، گفت سالانه دو میلیون تن گندم روسیه که پیشتر از دریای سیاه به ایران ارسال میشد، اکنون از مسیر خزر منتقل میشود.
او افزود: «در سایه بیثباتی در خاورمیانه، مسیرهای خزر به ایران بسیار جذابتر به نظر میرسند.»
الکساندر شاروف، رییس موسسه روسایراناکسپو که به صادرکنندگان روسیه برای یافتن خریداران ایرانی کمک میکند، نیز برآورد کرد حجم بار عبوری از خزر ممکن است امسال دو برابر شود.
نیویورکتایمز نوشت که حمله جنگندههای اسرائیلی به مرکز فرماندهی نیروی دریایی جمهوری اسلامی در بندر انزلی در اسفند ۱۴۰۴، بار دیگر نگاهها را به دریای خزر جلب کرد. جایی که در ماههای اخیر به یکی از مهمترین مسیرهای تجاری و لجستیکی میان ایران و روسیه تبدیل شده است و نقشی فزاینده در تجارت آشکار و پنهان میان تهران و مسکو پیدا کرده است.
مسیر جایگزین
به نوشته نیویورکتایمز، برای ایران و روسیه - دو کشوری که همزمان درگیر جنگ و تحت تحریمهای گسترده غرب هستند - دریای خزر به مسیر مهمی برای انتقال کالا و همکاریهای اقتصادی و نظامی تبدیل شده است.
مقامهای آمریکایی گفتند روسیه از طریق دریای خزر قطعات پهپاد برای حکومت ایران ارسال میکند تا تهران بتواند توان پهپادی خود را که در جنگ اخیر حدود ۶۰ درصد آن از دست رفته است، بازسازی کند.
این مقامها که نخواستند نامشان فاش شود، گفتند مسکو همچنین بخشی از کالاهایی را که پیشتر از مسیر تنگه هرمز وارد ایران میشد، اکنون از طریق دریای خزر منتقل میکند. بهویژه پس از آن که تنگه هرمز با محاصره نیروی دریایی آمریکا روبهرو شد.
مقامهای حکومت ایران نیز اعلام کردهاند توسعه مسیرهای جایگزین تجاری با سرعت در حال انجام است و چهار بندر ایران در ساحل خزر بهصورت شبانهروزی در حال دریافت گندم، ذرت، خوراک دام، روغن آفتابگردان و دیگر کالاهای اساسی هستند.
محمدرضا مرتضوی، رییس انجمن صنایع غذایی ایران، به صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت ایران در حال انتقال مسیر واردات کالاهای اساسی به دریای خزر است.
مسیر دشوار برای رصد غرب
آمارهای بنادر روسیه نیز نشاندهنده رشد سریع حملونقل در دریای خزر است.
چرنوف گفت دو میلیون تن گندم روسیه اکنون از مسیر خزر منتقل میشود، زیرا مسیر دریای سیاه در معرض حملات اوکراین قرار دارد.
دریای خزر که بزرگتر از ژاپن و بزرگترین دریاچه جهان محسوب میشود، به نوشته نیویورکتایمز به مسیر دشواری برای رصد غرب تبدیل شده است.
گروههای ردیابی دریایی میگویند کشتیهایی که میان بنادر ایران و روسیه رفتوآمد میکنند، اغلب سامانههای ردیابی خود را خاموش میکنند.
بر خلاف خلیج فارس، آمریکا نیز امکان توقیف یا بازرسی کشتیها در خزر را ندارد، زیرا تنها پنج کشور ساحلی به این آبراه دسترسی دارند.
نیکول گراجفسکی، پژوهشگر حوزه ایران و روسیه در موسسه مطالعات سیاسی پاریس، گفت: «اگر بهدنبال مسیر ایدهآل برای دور زدن تحریمها و انتقال تجهیزات نظامی باشید، دریای خزر همانجاست.»
همکاری پهپادی تهران و مسکو
این گزارش تاکید کرد همکاری نظامی جمهوری اسلامی و روسیه در زمینه پهپادها، نمونهای از نزدیکی دفاعی دو کشور است.
به گفته مقامهای آمریکایی، در حالی که روسیه در سالهای گذشته برای جنگ اوکراین از ایران پهپاد دریافت میکرد، همزمان قطعات و فناوری به ایران میفرستاد.
اما پس از آن که این کشور از تیر ۱۴۰۲ تولید نسخه بومی پهپاد شاهد را در کارخانهای در تاتارستان آغاز کرد، نیازش به واردات مستقیم از ایران کاهش یافت.
اوکراین در مرداد ۱۴۰۴ اعلام کرد یک کشتی روسی را در بندر اولیا در شمال غرب خزر هدف قرار داده که به گفته کییف در حال انتقال قطعات پهپاد شاهد از ایران بوده است.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز پیشتر این کشتی و مالک روس آن را تحریم کرده و گفته بود در انتقال موشکهای بالستیک کوتاهبرد از ایران به روسیه نقش داشتهاند.
خزر، نقطه کور برای آمریکا
به نوشته نیویورکتایمز، اهمیت راهبردی دریای خزر برای ایران و روسیه سالهاست روشن بوده است.
دو کشور نزدیک به دو دهه است طرح ایجاد کریدور تجاری میان دریای بالتیک و اقیانوس هند را دنبال میکنند؛ مسیری ۷۲۰۰ کیلومتری که از غرب روسیه و حوضه خزر عبور میکند و هدف آن دور زدن مسیرهای تجاری تحت کنترل غرب است.
با این حال، کارشناسان معتقدند جنگها و تحریمها ممکن است منابع لازم را برای توسعه زیرساختهای این پروژه تضعیف کرده باشند.
لوک کافی، پژوهشگر ارشد موسسه هادسون، گفت دریای خزر همچنان «نقطه کور ژئوپلیتیکی» برای آمریکاست.
او افزود: «برای سیاستگذاران آمریکایی، خزر تقریبا مثل یک سیاهچاله ژئوپلیتیکی است؛ انگار که اصلا وجود ندارد.»
به نوشته نیویورکتایمز، پس از آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، اهمیت دریای خزر برای آمریکا و اروپا بیشتر آشکار شد؛ زمانی که روسیه بار دیگر از کشتیهای مستقر در خزر برای شلیک موشک به اهدافی در اوکراین استفاده کرد.
این گزارش افزود که تهران نیز در مراحل اولیه جنگ اوکراین، از مسیر خزر برای ارسال مهمات و سپس پهپادهای شاهد به روسیه استفاده کرد.
آنا بورشفسکایا، پژوهشگر موسسه واشینگتن، گفت: «ایران و روسیه راههایی برای دور زدن تحریمها پیدا کردهاند و دقیقا به همین دلیل، اسرائیل بندر انزلی را هدف قرار داد، چون میدانست روسیه از طریق این مسیر کوچک اما بسیار مهم، میتواند کمک زیادی به ایران بکند.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
