مشاور فرمانده هوافضای سپاه: ذخایر تسلیحاتی لازم جهت دفاع از کشور برای سال‌ها تامین شده است
علی بلالی، مشاور فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، به سایت دفاع‌پرس گفت: «ذخایر تسلیحاتی لازم جهت دفاع از کشور برای سال‌ها تامین شده و نیروهای مسلح آماده و دست به ماشه هستند و اگر دشمن دست از پا خطا کند، پاسخ ایران ویرانگر و شدید خواهد بود.»
بلالی، یکشنبه ۱۷ آبان گفت: «نیروهای مسلح ما منتظر فرصت هستند تا بتوانند به دشمن احمق درس فراموش‌نشدنی بدهند.»
مشاور فرمانده هوافضای سپاه ادامه داد: «دشمن حرف بیهوده می‌زند. ما ایرانی‌ها اصطلاحی داریم که می‌گوییم حرف، باد هواست، دشمن امروز پیر و فرسوده شده و توان مقابله نظامی با ما را ندارد.»
هم‌زمان با ادامه موج گرانی در ایران، علی بابایی کارنامی، رییس کمیسیون اجتماعی مجلس، اعلام کرد حدود هشت میلیون نفر در پی اجرای نادرست طرح حذف ارز ترجیحی، دچار «فقر مطلق و سوءتغذیه» شده‌اند و تا ۵۰ میلیون تن دیگر برای تهیه مواد غذایی مورد نیاز خود با مشکل روبه‌رو هستند.
بابایی کارنامی یکشنبه ۱۷ آبان در مصاحبه با پایگاه خبری دیده‌بان ایران گفت قرار بود با حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، یارانه در انتهای زنجیره توزیع پرداخت شود تا مردم همچنان بتوانند کالاهای اساسی را با قیمت یارانه‌ای تهیه کنند.
او پیامدهای معیشتی این طرح را به نحوه اجرای آن نسبت داد و افزود دسترسی به مواد غذایی برای بخش بزرگی از جمعیت ایران چنان دشوار شده که نمی‌توانند به اندازه نیاز روزانه خود کالری دریافت کنند.
جهش نرخ تورم و کاهش قدرت خرید در ماه‌های گذشته فشار بر معیشت مردم را افزایش داده و تامین نیازهای اساسی را برای بخش بزرگی از جامعه، به‌ویژه کارگران و بازنشستگان، دشوار کرده است.
شماری از شهروندان با ارسال پیام‌هایی به ایران‌اینترنشنال، از ناتوانی در تامین نیازهای اولیه، از جمله خوراک، لوازم‌التحریر و پوشاک فرزندانشان خبر دادند و برخی دیگر از کاهش شدید فروش کسب‌وکارها، حقوق‌های معوق و دشواری پرداخت اجاره‌خانه گفتند.
۲۷ مهر، حسن حسن‌نتاج، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، هشدار داد تورم، مشکلات اقتصادی و شرایط جنگی بر معیشت و تغذیه خانوارها تاثیرگذار بوده و در برخی مناطق ایران به بروز سوءتغذیه دامن زده است.
فشار گرانی بر زندگی خانواده‌ها در ایران
رییس کمیسیون اجتماعی مجلس اعلام کرد برای آنکه یک خانواده چهارنفره بتواند در حد متوسط زندگی کند، یکی از اعضای آن باید دست‌کم ۱۰۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد.
به گفته بابایی کارنامی، با افزایش هزینه‌های زندگی، حتی داشتن چند شغل هم لزوما درآمد کافی برای یک خانواده چهارنفره فراهم نمی‌کند.
دیده‌بان ایران در گزارش خود درباره وخامت اوضاع اقتصادی در ایران نوشت: «اجاره یک سرپناه نه چندان مناسب حالا بخش عمده یا شاید تمام حقوق یک جوان را می‌بلعد و چندشغله بودن هم کفاف تامین مخارج زندگی حداقلی را نمی‌دهد.»
بر اساس این گزارش، افت ارزش پول ملی تامین خوراک و پرداخت اجاره را برای خانواده‌ها دشوار کرده و فشار مالی در برخی موارد به «فاجعه فروپاشی خانواده» انجامیده است.
دیده‌بان ایران افزود: «خانه‌های اشتراکی و زندگی با غریبه‌ها در یک خانه، حسرت حداقل‌ها، متلاشی شدن زندگی‌های مشترک و ناامیدی، ماشین‌خوابی، ورشکستگی و بی‌پناهی حالا نه‌تنها گریبان قشر ضعیف، بلکه دامن قشر متوسط را گرفته و آن را به زیر کشانده تا اثری از طبقه متوسط در جامعه نماند.»
صندوق بین‌المللی پول ۲۱ مهر در تازه‌ترین برآورد خود پیش‌بینی کرد اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ بر اثر پیامدهای جنگ، ۷.۶ درصد کوچک‌تر شود.
انتقاد از شیوه پرداخت کالابرگ و پیشنهاد حذف سه دهک
رییس کمیسیون اجتماعی مجلس خواستار اصلاح شیوه پرداخت کالابرگ شد و اعلام کرد بخشی از پولی که باید صرف خرید مواد غذایی خانوارها شود، به بازپرداخت اقساط بانکی می‌رسد.
بابایی کارنامی گفت: «ما می‌گوییم اصلا چیزی به نام پول نباید مطرح باشد، بلکه کالا مطرح است.»
این نماینده مجلس با انتقاد از پیشنهاد حذف سه دهک بالای درآمدی از طرح کالابرگ هشدار داد اجرای این طرح ممکن است کارگرانی با درآمد ۲۰ تا ۴۰ میلیون تومان یا خانوارهای دارای خودرو را نیز از دریافت کالابرگ محروم کند.
با وجود تشدید بحران اقتصادی و ناتوانی حکومت در تامین نیازهای اساسی مردم، جمهوری اسلامی همچنان بر سیاست خارجی تنش‌آفرین خود، به‌ویژه رویارویی با آمریکا و اسرائیل، تاکید دارد.
هم‌زمان با ادامه سیلاب در برخی مناطق ایران، مجتبی لشگری، سخنگوی سازمان اورژانس کشور، اعلام کرد حوادث جوی اخیر تاکنون جان چهار نفر را گرفته است که دو نفر از آنان بر اثر صاعقه در خوزستان جان باختند.
لشگری یکشنبه ۱۷ آبان در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا گفت از ۱۵ آبان تاکنون، «حوادثی مانند سقوط درختان، گازگرفتگی، تصادف، انسداد راه‌ها، ریزش نمای ساختمان، سقوط تیربرق، آسیب به خودروها و قطعی موقت آب و برق و تلفن در برخی نقاط کشور رخ داد».
او افزود حوادث جوی در این بازه زمانی ۱۱ مصدوم در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان و بوشهر بر جای گذاشت.
لشگری از مردم خواست از رودخانه‌ها فاصله بگیرند، از سفرهای غیرضروری و صعود به ارتفاعات خودداری کنند و هنگام رعدوبرق زیر درختان، به‌ویژه تک‌درخت‌ها، پناه نگیرند.
سیلاب راه ۱۹۰ روستای لرستان را بست
خبرگزاری مهر ۱۷ آبان گزارش داد در پی بارش‌های سیل‌آسا در لرستان، راه ارتباطی ۱۹۰ روستا قطع شد. آسیب به خطوط توزیع گاز و دکل‌های برق نیز شماری از روستاهای استان را با قطعی گاز و برق روبه‌رو کرد.
قدرت‌الله ولدی، فرماندار بروجرد، گفت شش روستای اسلام‌آباد، قلعه‌نو حکیمی، ورکوه، کناروند، تنگ محمدحاجی و کپرجودکی در جنوب این شهرستان در معرض سیلاب و آب‌گرفتگی قرار دارند.
به گفته او، به‌دلیل احتمال رانش زمین در تنگ محمدحاجی، دستور تخلیه این روستا صادر شد.
خبرگزاری تسنیم به نقل از یکی از بخشداران شهرستان الیگودرز گزارش داد پس از بارش‌های شدید در ارتفاعات لرستان و طغیان رودخانه زز، عشایر این منطقه در محاصره سیلاب ماندند و بخش بزرگی از دام‌ها و دارایی‌های خود را از دست دادند.
در خوزستان، سیلاب به روستای چلچلک رسید و در کهگیلویه و بویراحمد، خیابان‌های شهر سوق را فرا گرفت.
در لردگان، امدادگران هلال‌احمر هفت زن و کودک را که در یکی از روستاها گرفتار سیلاب شده بودند، نجات دادند و به محل امن رساندند.
بارش باران ۱۷ آبان خیابان‌های بوشهر و بندر گناوه را دچار آب‌گرفتگی کرد. تصاویری نیز از طغیان رودخانه قم منتشر شد.
کندوان در ۴۸ ساعت شش بار گرفتار سیلاب شد
به گزارش رسانه‌های ایران، در ۴۸ ساعت شش بار در محور کندوان سیلاب جاری شد. مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای البرز گفت راهداران در محدوده سرودار، سه نقطه از جاده کرج–کندوان را که سیلاب و گل‌ولای بسته بود، پاک‌سازی و بازگشایی کردند.
در استان تهران نیز سطح آب رودخانه کن بالا آمد و سیلاب در بستر آن جاری شد. اورژانس تهران اعلام کرد تاکنون گزارشی از مصدومیت بر اثر بارندگی و سیلاب در ارتفاعات استان دریافت نکرده است.
امید محترمی، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور، گفت حدود ۱۶۰۰ نفر به‌طور مستقیم کمک‌های امدادی دریافت کردند.
به گفته او، ۱۸ هزار تیم عملیاتی در مناطق درگیر سیلاب فعالیت می‌کنند و هشت هزار تیم پشتیبان نیز آماده اعزام هستند.
محترمی افزود هشدار قرمز هواشناسی در برخی استان‌ها همچنان برقرار است و برای دوشنبه ۱۸ آبان نیز در گیلان و مازندران هشدار قرمز دریایی صادر شده است.
چهار سال است که شمار جان‌باختگان تصادفات رانندگی در ایران هر سال از ۱۹ هزار نفر فراتر می‌رود. با وجود هشدارهای پلیس و کارشناسان درباره ایمنی پایین خودروهای داخلی، وزیر صنعت جمهوری اسلامی خواسته است اجرای استانداردهای جدید خودرو دست‌کم یک سال به تعویق بیفتد.
خبرگزاری ایلنا یکشنبه ۱۷ آبان با استناد به آمار سازمان پزشکی قانونی که یک روز پیش از آن منتشر شد، نوشت در نیمه نخست امسال ۱۰ هزار و ۳۵۷ نفر در حوادث رانندگی جان باختند.
این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱۰ هزار و ۴۰۱ نفر بود و در فاصله یک سال تنها ۰.۴ درصد کاهش یافت.
در همین بازه زمانی در سال جاری، ۲۲۴ هزار و ۲۲۰ مصدوم تصادفات به پزشکی قانونی مراجعه کردند؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۴ از رشد ۱۰.۸ درصدی حکایت دارد.
تیمور حسینی، رییس پلیس راهور، پیش‌تر با اشاره به ضعف ایمنی خودروهای داخلی، از وزارت صنعت و سازمان ملی استاندارد خواسته بود برای بهبود کیفیت خودروها اقدام کنند.
او گفته بود افزایش جریمه‌ها به‌تنهایی کافی نیست و باید هم‌زمان ایمنی جاده‌ها، تجهیزات ایمنی خودروها و نظارت بر تخلفات را بهبود بخشید.
با این حال، محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، ۱۵ آبان در نامه‌ای به محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، خواست اجرای استانداردهای جدید خودرو دست‌کم یک سال به تعویق بیفتد.
اتابک «مشکلات ارزی، شرایط اضطراری کشور و ناتوانی خودروسازان در سرمایه‌گذاری برای توسعه و بازطراحی پلتفرم‌ها» را دلایل این درخواست برشمرد.
در صورت موافقت با درخواست او، خودروسازان می‌توانند تولید را با ضوابط کنونی ادامه دهند و افزایش شمار استانداردهای خودرو از ۸۵ به ۱۲۲ مورد و اجرای معیارهای جدید مصرف سوخت نیز به تعویق خواهد افتاد.
مصطفی میرسلیم، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، ۱۷ آبان مسئولیت مرگ شهروندان در تصادفات را متوجه خود رانندگان دانست.
میرسلیم گفت: «مرگ مردم در تصادفات رانندگی به علت رانندگی بد آن‌ها است و ارتباطی به کیفیت خودروهای داخلی ندارد.»
او انتقاد از کیفیت خودروهای داخلیدر ارتباط با تلفات تصادفات را «تهمت زدن بی‌خودی به خودروساز» خواند.
۷۸ هزار و ۵۱۰ کشته در چهار سال
طبق آمار سالانه پزشکی قانونی، شمار جان‌باختگان تصادفات از ۱۶ هزار و ۷۷۸ نفر در سال ۱۴۰۰ به ۱۹ هزار و ۴۹۰ نفر در سال ۱۴۰۱ رسید.
یک سال بعد، ۲۰ هزار و ۴۵ نفر در تصادفات جان باختند که بالاترین رقم در این دوره پنج‌ساله بود.
در سال ۱۴۰۳، تصادفات به کشته شدن ۱۹ هزار و ۴۳۵ نفر انجامید و در سال ۱۴۰۴، شمار جان‌باختگان به ۱۹ هزار و ۵۴۰ نفر رسید.
به این ترتیب، از ابتدای ۱۴۰۱ تا پایان ۱۴۰۴، تصادفات رانندگی در ایران جان ۷۸ هزار و ۵۱۰ نفر را گرفت.
در سال ۱۴۰۴، پویش ملی «نه به تصادف» با هدف کاهش حوادث رانندگی برگزار شد. ایلنا درباره اتکای دستگاه‌های مسئول به چنین برنامه‌هایی نوشت: «نمی‌توان انتظار داشت با اجرای پویش‌های کوتاه‌مدت و توصیه‌های عمومی، بحرانی که ریشه در مجموعه‌ای از عوامل انسانی، فنی، زیرساختی و مدیریتی دارد، مهار شود.»
این خبرگزاری با اشاره به وظیفه وزارت راه و سازمان راهداری در نگهداری جاده‌ها، نقش شهرداری‌ها در ایمنی معابر و مسئولیت وزارت بهداشت و اورژانس در امدادرسانی به مصدومان، بر ضرورت تعیین زمان‌بندی و شاخص‌هایی برای سنجش عملکرد هر دستگاه تاکید کرد.
بیشترین تلفات تصادفات در گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال
در نیمه نخست امسال، ۱۸۶۸ جوان ۱۸ تا ۲۴ ساله در تصادفات رانندگی جان باختند. این گروه سنی ۱۸ درصد قربانیان را تشکیل می‌داد.
پس از آن، گروه‌های سنی ۳۰ تا ۳۹ سال با ۱۵۵۵ جان‌باخته و ۴۰ تا ۴۹ سال با ۱۵۱۴ جان‌باخته قرار داشتند. در میان کشته‌شدگان این شش ماه، ۴۵۵ کودک ۱۰ ساله و کوچک‌تر نیز بودند.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، ۲۶ خرداد مرگ سالانه حدود ۲۰ هزار نفر در حوادث رانندگی را یکی از چالش‌های جمعیتی ایران خواند. او پیش‌تر گفته بود ۲۶ درصد مرگ‌های ناشی از حوادث جاده‌ای قابل پیشگیری است.
ایلنا با اشاره به شمار جوانانی که در تصادفات کشته می‌شوند، درباره سیاست جمعیتی جمهوری اسلامی نوشت: «سیاست جوانی جمعیت نمی‌تواند تنها به تشویق فرزندآوری و حمایت از درمان ناباروری محدود بماند. حفظ جان جمعیتی که اکنون در کشور حضور دارد نیز به همان اندازه اهمیت دارد.»
خبرگزاری تسنیم از بازداشت «ح.خ.»، از «مدعیان طب سنتی» در ایران، در پی شکایت خصوصی و سازمان نظام پزشکی خبر داد. ایران‌اینترنشنال پیش‌تر این فرد را حسین خیراندیش، متهم ردیف اول پرونده جذب دانشجو با وعده دریافت مدرک از دانشگاهی در ارمنستان، معرفی کرده بود.
تسنیم یکشنبه ۱۷ آبان نوشت متهم با وعده تحصیل در مقطع دکتری و دریافت مدرک از یکی از دانشگاه‌های معتبر ارمنستان، دانشجویان را فریب داده و از آنان مبالغی به دلار گرفته بود.
بر اساس این گزارش، جزییات بازداشت و اتهام‌های پرونده او بعدا منتشر خواهد شد.
تسنیم آبان ۱۴۰۴ از صدور حکم جلب سیار این فرد نوشته و اسفند همان سال گزارش داده بود این حکم چند بار تمدید شده و او همچنان فراری است.
وعده مدرک دانشگاهی از ارمنستان، ثبت‌نام در جنت‌آباد
خیراندیش و دخترش لیلا از سال ۱۳۸۷ در غرب تهران با عنوان نمایندگی «دانشگاه میختاری گوش ارمنستان»، برای رشته‌هایی از جمله پزشکی و طب سنتی دانشجو می‌پذیرفتند.
اکثر کسانی که به این مرکز مراجعه می‌کردند، یا خواهان تحصیل در رشته پزشکی بودند یا نتوانسته بودند از راه‌های رسمی وارد دانشگاه شوند.
ایران‌اینترنشنال سوم دی ۱۴۰۴ گزارش داد نخستین شکایت از این مجموعه در سال ۱۳۸۹ ثبت شد. بر اساس اسناد شماری از شکایت‌ها که به دست ایران‌اینترنشنال رسید، محل فعالیت این مرکز دفتری در جنت‌آباد شمالی بود.
متقاضیان پس از ثبت‌نام، کارت دانشجویی و برنامه درسی دریافت می‌کردند. به گفته برخی دانشجویان، شماری از کلاس‌ها در ساختمان دانشگاه بهشتی تهران برگزار می‌شد و همین موضوع اعتمادشان را به این مجموعه جلب کرده بود.
در آن سال‌ها هیچ‌یک از دو وزارتخانه علوم و بهداشت درباره غیرمجاز بودن فعالیت این مرکز به متقاضیان هشدار عمومی ندادند.
بررسی‌ها نشان داد متقاضیان برای تحصیل در این رشته‌ها بین ۵ هزار تا ۱۱ هزار دلار می‌پرداختند و مبالغ هنگفتی نیز به ریال از آنان گرفته می‌شد.
به گفته شاکیان، پول‌ها به حساب شخصی حسین خیراندیش، دخترش لیلا یا شرکت‌های اقماری آن‌ها واریز می‌شد.
ایران‌اینترنشنال با بررسی اسناد ثبت شرکت‌ها در ایران نوشت خیراندیش با مشارکت اعضای خانواده‌اش چند شرکت تاسیس کرده بود و بخشی از پول دریافتی از متقاضیان از طریق همین شرکت‌ها جابه‌جا می‌شد.
شرکت «پیشگامان سلامت حکیم خیراندیش» دوره‌های آموزشی او در زمینه طب سنتی را برگزار می‌کرد. خیراندیش مالک ۷۰ درصد سهام این شرکت بود و بسیاری از قراردادهای مربوط به دانشگاه ارمنستان در همین شرکت بسته می‌شد.
خیراندیش همچنین ۹۸ درصد سهام شرکت «پخش شفابخش هرمس» را در اختیار داشت. این شرکت داروهای گیاهی و دیگر محصولات تولیدشده در مجموعه او را توزیع می‌کرد.
حضور در صداوسیما و جلب اعتماد متقاضیان تحصیل
برخی از شاکیان گفته‌اند حضور مکرر خیراندیش در صداوسیما و دیگر رسانه‌های رسمی، دلیل اصلی اعتمادشان به وعده دریافت مدرک از دانشگاهی در ارمنستان بود.
به گفته آنان، برنامه‌های تلویزیونی این تصور را ایجاد کرده بود که خیراندیش کارشناسی است که نهادهای رسمی او را تایید می‌کنند.
خیراندیش در دهه ۱۳۹۰ بارها در صداوسیما درباره درمان بیماری‌ها سخن گفت، از پزشکی مدرن انتقاد کرد و خواستار بازگشت به طب سنتی شد.
او از این برنامه‌ها برای تبلیغ غیرمستقیم دوره‌های آموزشی خود بهره می‌گرفت. با وجود صدور قرار جلب به دادرسی، حضورش در برنامه‌های تلویزیونی و گفت‌وگوهای رسانه‌ای در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ ادامه یافت.
در دوران همه‌گیری کرونا، خیراندیش در اظهارنظری بی‌پشتوانه از نظر علمی گفت با حجامت می‌توان «اثر واکسن را خارج کرد».
او پیش‌تر نیز گفته بود علی خامنه‌ای، دیکتاتور پیشین ایران، را حجامت کرده است.
دامنه سخنان خیراندیش به موضوعاتی چون حجاب نیز کشیده شد. او اسفند ۱۴۰۰ از شیوه خود برای شمارش زنان «باحجاب» و «بی‌حجاب» سخن گفت.
او افزود: «سال گذشته دو تسبیح برای شمارش باحجاب و بی‌حجاب‌ها برداشتم و دور استخر بزرگ دریاچه خلیج فارس راه افتادم. تسبیح مربوط به بی‌حجاب‌ها از سه دور گذشت، اما تسبیح مربوط به باحجاب‌ها از یک تسبیح هم بیشتر نشد.»
خیراندیش که سابقه فعالیت در حزب جمهوری اسلامی داشت و خود را «برادر دو شهید» معرفی می‌کرد، در نهادهای حکومتی نیز مسئولیت‌هایی در حوزه سلامت و سبک زندگی بر عهده گرفت.
او از جمله عضو بخش تخصصی پوشاک سلامت‌محور در کارگروه ساماندهی مد و لباس وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود.
خیراندیش در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ از سعید جلیلی حمایت کرد.
گردشگران در حال بالا رفتن از هرم نوهوچ مول در محوطه باستانی کُبا در مکزیک، آذر ۱۳۹۱
پژوهشگران با بررسی رسوبات دریاچه‌های دو شهر باستانی مایا در مکزیک دریافتند که جیوه موجود در شنگرف، رنگدانه سرخ و مقدس مایاها، قرن‌ها آب این دریاچه‌ها را آلوده کرده و با راه یافتن به زنجیره غذایی، جان بسیاری از آبزیان را گرفته است.
خبرگزاری رویترز گزارش داد دانشمندان برای بررسی دامنه این آلودگی، از بستر دریاچه‌های دو شهر کُبا و اکس‌کاچ در شبه‌جزیره یوکاتان نمونه‌برداری کردند.
پیش‌تر نیز در برخی شهرهای باستانی مایا، از جمله تیکال در گواتمالا، آثاری از آلودگی به جیوه یافت شده بود، اما از میزان آن در سرزمین‌های پست شمالی قلمرو مایاها اطلاعات چندانی در دست نبود.
شنگرف برای مایاها نماد خون، زندگی و روح بود. آن‌ها با رنگ سرخ این کانی دیوارنگاره‌ها و معابدشان را می‌آراستند و در آیین‌های مذهبی و مراسم خاکسپاری نیز آن را به کار می‌بردند، بی‌آنکه بدانند بخش عمده وزن این کانی را جیوه تشکیل می‌دهد.
به گفته پژوهشگران، شنگرف که شکل طبیعی سولفید جیوه است، احتمالا در کُبا و اکس‌کاچ از کالاهای مهم تجاری به شمار می‌رفت، زیرا در اطراف این دو شهر به‌وفور یافت نمی‌شد.
کُبا که امروز گردشگران برای دیدن یکی از بلندترین هرم‌های باستانی یوکاتان به آن سفر می‌کنند، در دل جنگل جای دارد.
بر اساس برآوردها، این شهر در عصر طلایی تمدن مایا، موسوم به «دوره کلاسیک»، بین ۶۰ تا ۹۰ هزار نفر جمعیت داشت.
نمایی از دیواره‌ای سنگی در یکی از محوطه‌های باستانی مایا در مکزیک
از اکس‌کاچ اطلاعات کمتری در دست است. این محوطه باستانی که چند هرم و بنای دیگر را در خود جای داده، مالک خصوصی دارد و تاکنون کاوش‌های اندکی در آن انجام شده است.
پژوهشگران با بررسی لایه‌های رسوبی بستر دریاچه‌های این دو شهر توانستند دوره‌هایی را شناسایی کنند که غلظت جیوه در آن‌ها به‌شدت بالا رفته بود.
غلظت جیوه در برخی نمونه‌ها از بالاترین مقادیری بود که تاکنون برای دوران مایاها ثبت شده است.
در کُبا، غلظت جیوه حدود سال ۲۵۰ میلادی، هم‌زمان با آغاز دوره کلاسیک، به‌شدت افزایش یافت و این دوره آلودگی نزدیک به ۱۵۰ سال طول کشید.
در اکس‌کاچ، نخستین دوره آلودگی شدید زودتر و بین سال‌های ۱۲۵ تا ۲۰۰ میلادی رخ داد. بار دوم، غلظت جیوه تقریبا هم‌زمان با کُبا افزایش یافت و بار سوم، آلودگی از حدود سال ۵۳۵ تا ۸۲۰ میلادی، نزدیک به پایان دوره کلاسیک، ادامه داشت.
مت واترز، استاد علوم محیط زیست دانشگاه آبرن در ایالت آلابامای آمریکا که درباره گذشته دریاچه‌ها تحقیق می‌کند، نویسنده اصلی این پژوهش است.
او درباره یافته‌های این مطالعه که در نشریه «ساینس ادونسز» منتشر شد، گفت آلودگی در اطراف این دو شهر قرن‌ها دوام داشت و غلظت جیوه در اوج آن بسیار بالاتر از حدی بود که معیارهای امروزی سم‌شناسی و مقررات زیست‌محیطی مجاز می‌دانند.
هرم کوکولکان در شهر باستانی چیچن ایتزا، مکزیک
آیا جیوه از راه آب و ماهی به بدن مایاها می‌رسید؟
پژوهشگران در همان لایه‌های رسوبی، آثار به‌جامانده از باکتری‌ها، جلبک‌ها، سیانوباکتری‌ها، جانداران صدف‌دار و حشراتی موسوم به پشه‌ریزه‌ها را نیز بررسی کردند.
به گفته واترز، با نفوذ جیوه به خاک و آب، جمعیت این جانداران در دریاچه‌ها کاهش یافت و برخی از آن‌ها به‌کلی ناپدید شدند.
او افزود این تغییرات از نفوذ جیوه به چندین سطح از زنجیره غذایی حکایت دارد.
جیوه می‌تواند به مغز و دیگر بخش‌های دستگاه عصبی مرکزی انسان آسیب برساند و سلامت کلیه‌ها، ریه‌ها و قلب را نیز به خطر بیندازد.
ساوانا ووتن، پژوهشگر پسادکتری مرکز پژوهشی جونز در ایالت جورجیای آمریکا و از نویسندگان این مطالعه، گفت ساکنان این دو شهر ممکن است با نوشیدن آب دریاچه‌ها یا خوردن ماهی در معرض جیوه قرار گرفته باشند، هرچند در رسوبات شواهد مستقیمی از ورود این ماده به بدن انسان یافت نشد.
در پایان دوره کلاسیک، بسیاری از شهرهای بزرگ مایا فروپاشیدند و ساکنانشان آن‌ها را ترک کردند. پژوهشگران تاکنون برای توضیح این رخداد فرضیه‌های گوناگونی مطرح کرده‌اند که جنگ و تغییرات اقلیمی از جمله آن‌هاست.
به گفته ووتن، شواهد این مطالعه برای برقراری پیوندی مستقیم میان مسمومیت با جیوه و فروپاشی شهرها محدود است.
او افزود آنچه می‌توان گفت این است که آلودگی جیوه نیز در کنار دیگر فشارهای محیطی و اقلیمی بر زندگی مایاها در آن دوران سایه انداخته بود.
قلمرو تمدن مایا پیش از ورود کریستف کلمب به قاره آمریکا، بخش‌هایی از مکزیک، گواتمالا، بلیز، هندوراس و السالوادور امروزی را در بر می‌گرفت.
مایاها افزون بر ساخت بناهای عظیم و خلق آثار هنری، در اخترشناسی و ریاضیات نیز به دانشی پیشرفته دست یافتند، تقویمی دقیق تدوین کردند و برای نوشتن، نظامی پیچیده پدید آوردند.
واترز با اشاره به دیرپایی فرهنگ مایا و ظرافت دستاوردهای این تمدن در علم، معماری و هنر گفت شنگرف احتمالا از رنگدانه‌هایی بود که به زندگی این مردم زیبایی می‌بخشید و فرهنگشان را غنا می‌داد.
