گزارشگر ویژه سازمان ملل بر ضرورت توقف اعدام در ایران تا زمان لغو کامل این مجازات تاکید کرد
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، خواستار توقف اجرای اعدامها در ایران تا زمان لغو کامل این مجازات شد.
ساتو در پستی در ایکس، با اشاره به گذشت دو سال از آغاز ماموریتش در این سمت، نوشت: «از همان ابتدا، استفاده از مجازات اعدام در ایران را از نزدیک دنبال کردهام و اکنون بیش از هر زمان دیگری، ضرورت توقف اجرای اعدامها تا زمان لغو کامل این مجازات احساس میشود.»
او اعلام کرد از سهشنبه تا ۱۷ مهر، روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، هر روز درباره پروندههای مرتبط با مجازات اعدام که با مقامهای جمهوری اسلامی مطرح کرده است، اطلاعرسانی خواهد کرد.
ساتو افزود در بسیاری از موارد، محکومان به اعدام در ایران پس از طی روندهایی به این مجازات محکوم شدهاند که به گفته او، با استانداردهای بینالمللی دادرسی عادلانه «بسیار فاصله دارند».
مهرآوه خندان، دختر ستوده، این جایزه را در مراسمی در استراسبورگ به نمایندگی از مادرش دریافت کرد.
چهاردهمین دوره جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول دوشنبه شش شهریور، همزمان با آغاز نشست پاییزی مجمع پارلمانی شورای اروپا در استراسبورگ برگزار شد.
این جایزه که به فعالیتهای برجسته جامعه مدنی در دفاع از حقوق بشر در اروپا و دیگر نقاط جهان تعلق میگیرد، شامل ۶۰ هزار یورو، یک تندیس و یک دیپلم است.
مجمع پارلمانی شورای اروپا در معرفی نسرین ستوده از او بهعنوان یکی از وکلای برجسته حقوق بشر در ایران یاد کرد که در طول سالهای فعالیت خود وکالت فعالان، روزنامهنگاران، اقلیتها و کودکان در معرض مجازات اعدام را بر عهده داشته و همزمان علیه حجاب اجباری و مجازات اعدام مبارزه کرده است.
این نهاد تاکید کرد که ستوده فعالیتهای خود را با وجود بازداشتهای مکرر، دورههای طولانی زندان و خطرات جدی شخصی ادامه داده است.
پیام نسرین ستوده از تهران
ستوده که پس از آزادی از زندان با وثیقه همچنان در ایران به سر میبرد، در پیامی ویدیویی از تهران گفت دریافت خبر این جایزه او را «عمیقا شادمان» کرده است.
او گفت: «در چنین لحظاتی، مبارزات گذشته را به یاد میآوریم، آرمانهای مشترکمان را به خاطر میآوریم و به افرادی در سراسر جهان فکر میکنیم که در کنار ما ایستادهاند. سپس به نقطه مشترک آرزوهایمان میرسیم و با خود میگوییم: روزی آنها تحقق خواهند یافت. روزی خورشید آزادی بر کشور ما نیز خواهد تابید. شاید روزی حقیقت نیز راه خود را به کشور ما پیدا کند.»
نسرین ستوده آخرین بار ۱۲ فروردین امسال در خانهاش در تهران بازداشت شد؛ بازداشتی که به گفته فعالان حقوق بشر بخشی از سرکوب جامعه مدنی در جریان جنگ جمهوری اسلامی با اسرائیل و ایالات متحده بود. او حدود شش هفته بعد با وثیقه آزاد شد.
شورای اروپا در بیانیه معرفی نسرین ستوده بهعنوان برنده جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول در سال ۲۰۲۶ به نگرانیهای ادامهدار درباره امنیت او و سرکوب گستردهتر وکلای مستقل و مدافعان حقوق بشر در ایران اشاره کرد.
ستوده طی سالهای گذشته بارها به دلیل فعالیتهای حقوق بشری خود بازداشت و زندانی شده است. یکی از محورهای اصلی فعالیتهای او تلاش برای جلوگیری از اعدام نوجوانانی بوده که بهدلیل جرایم ارتکابی در سنین پایین به مرگ محکوم شدهاند.
رضا خندان، همسر نسرین ستوده و پدر مهرآوه، نیز از ۲۳ آذر ۱۴۰۴ در ایران زندانی است.
جایزه واتسلاو هاول تازهترین جایزه بینالمللی نسرین ستوده برای فعالیتهای حقوق بشری اوست.
او پیش از این در سال ۲۰۱۲ جایزه ساخاروف پارلمان اروپا و در سال ۲۰۲۰ جایزه «زیست صحیح» (Right Livelihood Award) را دریافت کرده بود.
فعالیتهای ستوده همچنین موضوع چندین فیلم و مستند بوده است. او در فیلم «تاکسی تهران» ساخته جعفر پناهی در سال ۲۰۱۵ در نقش یکی از مسافران ظاهر شد و مستند «نسرین» نیز در سال ۲۰۲۰ درباره زندگی و فعالیتهای او ساخته شد.
مسیح علینژاد و مارتا پرداوی دیگر نامزدهای نهایی
دو نامزد نهایی دیگر جایزه واتسلاو هاول امسال مسیح علینژاد، روزنامهنگار ایرانی-آمریکایی، نویسنده و فعال حقوق زنان، و مارتا پرداوی، وکیل حقوق بشر مجارستانی و رییس مشترک کمیته هلسینکی مجارستان، بودند.
شورای اروپا از علینژاد به عنوان یکی از چهرههای شناختهشده مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از ایران یاد کرد. پرداوی نیز سالها بر عملکرد نهادهای انتظامی و دستگاه قضایی مجارستان در حوزه حقوق بشر نظارت کرده است.
پترا بایر، رییس مجمع پارلمانی شورای اروپا، در آغاز مراسم از هر سه نامزد نهایی تقدیر کرد و گفت: «باشد که نمونه شما به مدافعان حقوق بشر در همه جا نیرو ببخشد، مسئولیتهای دولتها را به آنها یادآوری کند و همه ما را برانگیزد تا نه فقط با کلمات، بلکه با عمل، از کرامت انسانی دفاع کنیم.»
ماریا کالسنیکاوا، فعال حقوق بشر بلاروسی و برنده جایزه واتسلاو هاول در سال ۲۰۲۱، نیز در این مراسم سخنرانی کرد. او هنگام دریافت جایزه در بلاروس زندانی بود و در دسامبر ۲۰۲۵ آزاد شد.
جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول هر سال از سوی مجمع پارلمانی شورای اروپا و با همکاری بنیاد «منشور ۷۷» به افراد یا نهادهایی اعطا میشود که فعالیت برجستهای در دفاع از حقوق بشر و جامعه مدنی داشتهاند.
این جایزه به نام واتسلاو هاول، نویسنده، شاعر، مخالف حکومت کمونیستی و سیاستمدار اهل چک نامگذاری شده است. هاول آخرین رییسجمهوری چکسلواکی و نخستین رییسجمهوری جمهوری چک بود.
از دیگر برندگان این جایزه از زمان تاسیس آن میتوان به ماکسیم بوتکویچ در سال ۲۰۲۵، ماریا کورینا ماچادو در سال ۲۰۲۴، عثمان کاوالا در سال ۲۰۲۳، اویوب تیتیف در سال ۲۰۱۸، نادیا مراد در سال ۲۰۱۶ و آلس بیالیاتسکی در سال ۲۰۱۳ اشاره کرد.
ترامپ دوشنبه شش مهر در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشیال نوشت: «اکسیوس بهتازگی گزارشی منتشر کرده که بر اساس آن ترامپ به ایران پیشنهاد کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده را داده است. این درست نیست. من هیچ چیز به آنها پیشنهاد نکردم!»
او در ادامه، گزارش اکسیوس را «حقه» خواند و این رسانه را متهم کرد که چنین گزارشی را با انگیزه آنچه او «سندروم اختلال ترامپ» خواند، منتشر کرده است.
ترامپ افزود: «آنها باید این گزارش جعلی را فورا پس بگیرند.»
وبسایت اکسیوس ساعاتی پیش از انتشار تکذیبیه رییسجمهوری آمریکا بهنقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده بود دونالد ترامپ آماده است در ازای برداشتن گامهای مشخص از سوی جمهوری اسلامی در ارتباط با برنامه هستهای، بخشی از تحریمها را کاهش دهد و امکان دسترسی تهران به داراییهای مسدودشده ایران را فراهم کند.
اکسیوس در گزارش خود افزوده بود که این پیام در حالی به حکومت ایران منتقل شده که میانجیهای قطری و پاکستانی این هفته بار دیگر برای دستیابی به توافقی میان تهران و واشینگتن و پایان دادن به جنگ تلاش میکنند.
رییسجمهوری آمریکا، یکشنبه پنج مهر به همین وبسایت گفته بود انتظار دارد مذاکرهکنندگان آمریکایی این هفته گفتوگوهای بیشتری با هیات ایرانی داشته باشند.
او گفت: «انتظار دارم این هفته گفتوگوهای بیشتری با ایران داشته باشیم. میخواهند به توافق برسند، اما این توافقی نیست که من میخواهم. این همان چیزی است که شاید یک سال پیش با آن موافقت میکردیم. بیش از حد روی قدرت چانهزنی خود حساب کردند.»
ترامپ در این گفتوگوی کوتاه تلفنی در پاسخ به این پرسش که آیا ازسرگیری حملات به ایران را بررسی میکند، گفت: «همیشه به آن فکر میکنم.»
در همین حال دو منبع منطقهای نیز یکشنبه به اکسیوس گفتند دور تازه مذاکرات غیرمستقیم میان آمریکا و جمهوری اسلامی دوشنبه ششم مهر آغاز شود.
ترامپ پیش از این روز شنبه چهار مهر به صراحت گفته بود که جمهوری اسلامی بهدلیل فشار شدید اقتصادی ناشی از محاصر آمریکا آماده بازگشایی تنگه هرمز شده اما او پیشنهاد جدید تهران در این زمینه را نپذیرفته است.
او در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «من این توافق را رد میکنم. آنها میخواهند توافقی انجام دهند که براساس آن تنگه را فورا باز کنند، چون بهشدت در حال باختن هستند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر به خبرنگاران در نیویورک گفت تهران پیشنهاد کرده در صورت رفع محاصره دریایی بنادر ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و رعایت آتشبسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی و مذاکرات با آمریکا را در چارچوب طرحی هفتروزه از سر بگیرد.
او افزود: «جدول زمانی هفتروزه بهمحض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
این پیشنهاد در جریان دیدار غیر مستقیم عراقچی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه آمریکا، در روز سهشنبه ۳۰ شهریور در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارائه شد.
به گفته عراقچی، اجرای گامهای اولیه حدود چهار تا پنج روز طول میکشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
ترامپ در واکنش به پیشنهاد تازه جمهوری اسلامی به خبرنگاران گفت که با اصل دستیابی به توافق با تهران مخالفتی ندارد.
او افزود: «آنها میخواهند توافق کنند و فکر میکنم این خوب است. من هم توافق کردن را دوست دارم. اما پیشنهاد تازه حکومت ایران پذیرفته نخواهد شد.»
ترامپ گفت به اعتقاد او، دلیل تمایل جمهوری اسلامی به بازگشایی فوری تنگه هرمز، قطع شدن درآمدهای تهران است.
مذاکرات تازه با میانجیگران قطری
همزمان با این تحولات میانجیهای قطری دوشنبه شش مهر در نیویورک با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و فرستادگان ویژه آمریکا بهطور جداگانه دیدار کردند.
دونالد ترامپ عصر دوشنبه بهوقت شرق آمریکا تایید کرد که مقامهای آمریکایی با میانجیهای ایران گفتوگو کردهاند.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، نیز شامگاه دوشنبه گزارش داد واسطه های قطری در دیدار مجدد با عراقچی روی ایده هایی برای راهگشایی شروط جمهوری اسلامی صحبت کردند.
بهگزارش ایرنا، عراقچی گفت: «امروز دوشنبه یکی از واسطه های قطری دیدار مجددی با ما داشت، بحث هایی را انجام دادیم . روی ایده هایی صحبت کرد و اینکه چگونه می شود برای تحقق شروط ایران راهگشایی کرد و چگونه این شروط را محقق کرد.»
او افزود: «ایده هایی داشتند و بحثی را داشتیم که باز با طرف آمریکایی هم مطرح خواهند کرد و بعد پاسخ نهایی طرف آمریکایی پس از آن به ما منتقل می شود که امیدوارم تا سهشنبه این کار انجام شود.»
عراقچی در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا مبنی بر اینکه آیا تا زمان دریافت پاسخ طرف آمریکایی در نیویورک خواهد ماند یا به تهران برخواهد گشت و سپس جواب رسمی آمریکا را دریافت خواهد کرد؟ گفت: «من چند ساعت دیگر به سمت تهران پرواز می کنم و پاسخ را قطری ها هر موقع که داشته باشند، می دانند که چگونه به دست ما برسند.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی افزود:«این ارتباطات و پیام هایی که میانجیگران قطری و پاکستانی رد و بدل میکردند همیشه بوده، الان با توجه به طرحی که تهران ارائه داده، شکل جدی تری به خودش گرفته است.»
یک منبع آمریکایی مطلع از روند مذاکرات با حکومت ایران به العربیه گفت موانع بزرگی پیش روی مذاکرات قرار دارد.
او افزود که در سایه ادامه اختلافات میان دو طرف فرصتهای رسیدن به توافق با تهران «بسیار اندک» است.
بهگزارش رویترز، یک منبع که مستقیما در جریان مذاکرات قرار دارد گفت وزارت خزانهداری آمریکا قصد دارد به هواپیمایی عراق اجازه دهد به مدت یک ماه پروازهای رفتوبرگشت میان ایران و نجف را انجام دهد.
بهگفته این منبع، پس از پایان این دوره احتمال صدور معافیتی بلندمدتتر نیز وجود دارد.
عراق جمعه سوم مهر، و در پی اعمال فشارهای تحریمی آمریکا، پروازهای خود به مقصد و از مبداء ایران را متوقف کرده بود.
دفتر نخستوزیر عراق شنبه چهارم مهر اعلام کرده بود بغداد در پی دریافت معافیتی برای سفر میان ایران و عراق با اهداف درمان پزشکی، تحصیل و زیارت است.
یک مقام عراقی نیز همان زمان گفت دولت این کشور در حال مذاکره با آمریکا درباره معافیت مربوط به نجف است و انتظار دارد پروازهای ایران و نجف ظرف ۴۸ ساعت از سر گرفته شود.
بهگفته منبع رویترز، تصمیم واشینگتن برای صدور این معافیت با هدف کاهش فشار بر دولت علی الزیدی، نخستوزیر عراق، اتخاذ شده است؛ دولتی که در تلاش است روابط خود با واشینگتن را گسترش دهد و در عین حال مناسبات نزدیک با جمهوری اسلامی را که بهویژه از طریق گروههای مسلح نیابتی خود در عراق نفوذ دارد، حفظ کند.
بهنوشته رویترز کارزار دولت ترامپ برای اعمال محاصره اقتصادی فلجکننده علیه ایران، دولتهای منطقه را وادار کرده است روابط خود با تهران را کاهش دهند؛ اقدامی که میتواند در برخی از این کشورها، بهویژه کشورهایی که میکوشند میان روابط خود با واشینگتن و تهران توازن برقرار کنند، واکنشهای داخلی ایجاد کند.
عراق به دلیل رفتوآمد گسترده زائران شیعه میان دو کشور در موقعیتی بهویژه حساس قرار دارد.
نجف، یکی از مهمترین مراکز تشیع، سالانه میلیونها زائر را به حرم نخستین امام شیعیان، جذب میکند. این شهر همچنین محل بزرگترین و قدیمیترین گورستان اسلامی فعال جهان است.
بهگفته منبع رویترز، جلوگیری از پروازهای میان ایران و عراق میتواند واکنش شدیدی علیه دولت عراق ایجاد کند و شیعیانی را که از رهبر جمهوری اسلامی ایران پیروی میکنند با پیروان آیتالله علی سیستانی در عراق در مخالفت با این محدودیتها همسو کند؛ وضعیتی که بهگفته این منبع میتواند تلاشهای آمریکا برای کاهش نفوذ حکومت ایران در عراق را تضعیف کند.
به گفته این منبع، دولت علی الزیدی برای دریافت معافیت تحریمی، مجموعهای از تضمینها را به واشینگتن پیشنهاد کرده است.
این تضمینها شامل بازرسی و کنترل سختگیرانه مسافران و محمولهها، تبادل اطلاعات و اطمینان از استفاده نشدن پروازها برای انتقال سلاح، افراد تحت تحریم یا پولهای غیرقانونی است.
تهدید کتائب حزبالله
در همین حال مسئول امنیتی کتائب حزبالله، از گروههای نیابتی جمهوری اسلامی، تهدید کرده است: «هواپیمای ایرانی نیاید، بقیه هواپیماهارا در آسمان هدف قرار میدهیم.»
بهگزارش کانال تلگرامی صابرین نیوز، او گفته است: «اگر محاصره هوایی جمهوری اسلامی ایران بعد از اول نوامبر (۱۰ آبان) ادامه یابد، ملت ما موضع واضحی خواهد داشت که ممکن است به بستن گذرگاه های کشورهای مشارکت کننده در محاصره ملت مومن ایران منجر شود.»
مسئول امنیتی کتائب حزبالله عراق با تهدید نخستوزیر عراق افزوده است: «مقاومت اسلامی پیروز در آسمان عراق، ناتوانی آنها را از پروازهای تجاوزکارانه رصد خواهد کرد؛ ابتدا هشدار میدهیم و سپس برای سرنگونی آنها تلاش خواهیم کرد.»
توقف پروازهای ایران در چند کشور منطقه
در روزهای اخیر، کشورهایی از جمله ترکیه، امارات متحده عربی و عراق در پی فشارهای آمریکا پروازهای مستقیم با ایران را لغو کردهاند. مقامهای جمهوری اسلامی نیز در واکنش تهدید کردهاند که اگر قطع ارتباطات هوایی ایران ادامه پیدا کند، ممکن است پروازهای منطقهای را متوقف کنند.
با این حال دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، شنبه چهارم مهر، با انتشار اطلاعیهای، قصد تهران برای مقابله بهمثل نظامی در مقابل محدودیتهای هوایی اخیر را تکذیب کرد و اظهارات نقلشده از محسن رضایی، دبیر این شورا را «نقل قولهای خلاف واقع» خواند.
محسن رضایی چهارشنبه اول مهر در گفتوگویی تلویزیونی با شبکه خبر به کشورهای منطقه هشدار داد: «اگر نگذارند هواپیماهای ایران سفر کنند، فرودگاههای آنان هم نمیتوانند پرواز داشته باشند.»
در پی تعلیق پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی از سوی کشورهای مختلف منطقه محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی، نیز جمعه سوم مهر این کشورها را تهدید کرد و گفت اگر ایران امکان پرواز و دریافت خدمات فرودگاهی نداشته باشد، هیچ کشوری در منطقه هم این امکان را نخواهد داشت.
مخبر جمعه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «"همسویی با امریکا در اجرای سیاستهای خصمانه در خاطر ملت ایران ماندگار خواهد بود، هر چند راهبرد ما در این مورد مشخص است: پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است، یا برای هیچکس.»
مخبر پس از آن کشورهای همسایه را تهدید کرد که فرودگاههای نجف، اربیل و سلیمانیه در عراق نیز جمعه سوم مهر از توقف پروازهای ایرانی خبر دادند. فرودگاه بغداد پیشتر خدماترسانی به پروازهای ایرانی را به حالت تعلیق درآورده بود.
با این حال، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در اطلاعیه خود در روز شنبه چهارم مهر بدون اشاره به اظهارات صریح محسن رضایی و دیگر مقامهای ارشد در جمهوری اسلامی نوشت: «انتشار برخی تفاسیر و نقل قولهای خلاف واقع از سخنان دبیر شورای عالی امنیت ملی درباره موضوع حملونقل هوایی، موجب طرح سوالات و ابهاماتی گردیده است.»
در این اطلاعیه علاوه بر تکذیب قصد جمهوری اسلامی برای مقابله بهمثل نظامی با محدودیتهای هوایی اعمال شده از سوی عراق، ترکیه، امارات متحده عربی، عمان، قطر، بحرین، کویت، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و گرجستان گفته شده است که مذاکرات میان تهران با کشورهای مربوطه برای رفع برخی محدودیتهای هواییِ غیرقانونی ایجاد شده، با جدیت در حال انجام و پیگیری است.در این بیانیه در عین حال گفته شده است: «راهکارهای غیرنظامی متعددی برای مقابله بهمثل وجود دارد که در صورت ضرورت، برای برخی از فرودگاهها اعمال خواهد شد و البته امیدواریم که مساله به این نقطه نیز منجر نشود.»
