بیش از نیم قرن پس از جشنهای ۲۵۰۰ ساله، نت کامل سرود ویژه این جشنها برای نخستین بار منتشر شد. بازیابی این سند موسیقایی گوشهای کمتر دیدهشده از تاریخ فرهنگی یکی از مناقشهبرانگیزترین رویدادهای دوران پهلوی را آشکار میکند.
«سرود ویژه جشنهای دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران» به کوشش پژمان اکبرزاده، پژوهشگر ایرانی مقیم هلند، منتشر شده است. نسخهای از نت این اثر در یک بایگانی در تهران پیدا شد؛ نسخهای که عنوان صفحه نخست آن با جوهر سیاه پوشانده شده و هویت اثر در نگاه اول قابل تشخیص نبود.
یک مسابقه برای صدای رسمی جشنها
در سال ۱۳۵۰ و در آستانه برگزاری جشنها در پاسارگاد و تخت جمشید، وزارت فرهنگ و هنر مسابقهای برای ساخت سرودی ویژه برای این مراسم برگزار کرد. از میان آثار ارائهشده، قطعهای ساخته یوسف یوسفزاده با شعری از هدایتالله نَیرسینا انتخاب شد.
پژمان اکبرزاده میگوید در یک مصاحبه منتشرنشده با یوسفزاده که در آرشیو خانواده آهنگساز باقی مانده است، او توضیح داده که مهرداد پهلبد، وزیر وقت فرهنگ و هنر، به همراه مسئولانی از وزارتخانه نسخه اولیه سرود را برای محمدرضا شاه پهلوی بردند و در نهایت این اثر بهدلیل سادگی، روانی و تناسب موسیقی و شعر برگزیده شد.
نسخه اصلی سرود با اجرای ارکستر سمفونیک تهران به رهبری حشمت سنجری و گروه کُر تهران به رهبری اِوِلین باغچهبان ضبط شد.
اکبرزاده معتقد است این اثر برخلاف بسیاری از سرودهای سفارشی آن دوره، تنها یک قطعه مناسبتی نیست و ساختار ملودیک آن امکان اجرای مستقل و تنظیمهای مختلف برای ارکستر و آواز گروهی را فراهم میکند.
نسخهای از نوت که نامش پاک شده بود
اما شاید جذابترین بخش داستان، نه چگونگی ساخت سرود، بلکه نحوه پیدا شدن آن باشد.
یکی از همکاران اکبرزاده نسخهای از نت کامل اثر را در آرشیوی در تهران پیدا کرد. عنوان روی صفحه اول سیاه شده بود و در نگاه نخست نمیشد تشخیص داد نتها متعلق به چه قطعهای هستند.
اکبرزاده پیشتر صفحه گرامافون اجرای همین سرود را در آمریکا دریافت کرده و نسخه صوتی آن را دیجیتال کرده بود. همین آشنایی سبب شد با دیدن نسخه کامل نوت بتواند اثر را شناسایی کند.
حذف عنوان، یادآور سرنوشت بسیاری از اسناد مرتبط با دوران پهلوی در سالهای پس از انقلاب است؛ دورهای که در آن نشان شیر و خورشید، نامها و عبارتهای مرتبط با سلطنت از بسیاری از اسناد، ساختمانها و آثار عمومی حذف شد.
اما اکبرزاده فرضیه دیگری نیز مطرح میکند. او احتمال میدهد سیاه کردن عنوان نسخه مکتوب نت با هدف نابودی آن انجام نشده باشد، بلکه فردی در آرشیو با پنهان کردن هویت اثر، تلاش کرده باشد آن را از حذف یا نابودی حفظ کند.
اثبات این فرضیه ممکن نیست، اما در صورت صحت آن، سیاه کردن عنوان نسخه نت در عمل به حفظ اثر و جلوگیری از حذف یا نابودی آن کمک کرده است.
سازندگانی که خود نیز به حاشیه تاریخ رفتند
هدایتالله نَیرسینا، شاعر این سرود، از چهرههای فعال شعر و ترانه در ایران قرن بیستم بود و مدتی ریاست شورای شعر رادیو را برعهده داشت.
خوانندگانی چون روحانگیز، بنان، مرضیه و پوران آثار او را اجرا کردهاند و جواد بدیعزاده نیز یکی از سرودهایش را در سفری به هند روی صفحه ضبط کرده بود.
اما بخشی از فعالیت نیرسینا به سرودهای رسمی حکومت پهلوی مربوط میشد؛ از جمله سرود جشنهای ۲۵۰۰ ساله و سرود انقلاب سفید.
او هنگام وقوع انقلاب در فرانسه بود و دیگر به ایران بازنگشت. خانه و کتابخانه شخصیاش پس از انقلاب مصادره شد و دو دهه پایانی زندگی خود را در لسآنجلس گذراند.
یوسف یوسفزاده، آهنگساز اثر، از دهه ۱۳۲۰ در هنرستان عالی موسیقی تهران تدریس میکرد و بیش از سه دهه در آموزش موسیقی فعالیت داشت. او در سال ۱۳۵۱ نیز به سرپرستی این هنرستان منصوب شد. بخش مهمی از فعالیت آهنگسازی یوسفزاده به ساخت سرود اختصاص داشت و شماری از آثار او امروز یا در دسترس نیستند یا ضبط شناختهشدهای از آنها باقی نمانده است.
آن سوی ضیافتهای پرزرق و برق
جشنهای ۲۵۰۰ ساله همچنان یکی از موضوعات مناقشهبرانگیز دوران پهلوی است. منتقدان آن را نمادی از هزینههای سنگین حکومت، شکاف طبقاتی و استفاده سیاسی از تاریخ ایران میدانند؛ در مقابل، حامیان حکومت پیشین بر اهمیت بینالمللی جشنها و تلاش برای معرفی تمدن ایران تاکید میکنند.
اما این دوگانه سیاسی باعث شده بخش دیگری از این رویداد کمتر دیده شود: پروژههای فرهنگی و پژوهشی که همزمان با برگزاری جشنها شکل گرفت.
در آن دوره شماری از متون کهن ایرانی بازنشر شد، پروژههای ایرانشناسی توسعه یافت و فعالیتهای هنری متعددی انجام گرفت.
یکی از نمونههای کمتر شناختهشده، بازسازی سازهای ایران باستان برای رژه تاریخی تخت جمشید بود.
پژوهشگرانی از جمله ثمین باغچهبان برای این پروژه به نقش سازها در آثار باستانی، نمونههای موزهای، شعر فارسی و دیگر منابع تاریخی مراجعه کردند.
از آنجا که هیچ سند مکتوب یا شنیداری از موسیقی ایران باستان به جا نمانده است، این پروژههای پژوهشی تلاشی بود برای ارائه تصویری پژوهشمحور از موسیقی احتمالی آن دوره. این سازها بعدها در تصاویر جشنها و فیلم «شعله ایران» ساخته شاهرخ گلستان نیز ثبت شدند.
سایت رویداد۲۴ پنجشنبه ۱۲ شهریور در گزارشی نوشت شکایت رانندگان از افت عملکرد خودروها پس از سوختگیری در هفتههای پایانی مرداد و ابتدای شهریور افزایش یافته است.
امیری، امدادگر خودرو در کرمان، به این رسانه گفت خودروهای چینی، بهویژه تیگو، بیشتر از خودروهای ایرانی به دلیل «بنزین بیکیفیت» دچار مشکل میشوند و موارد مراجعه در هفتههای اخیر افزایش یافته است.
اکبری، امدادگر خودرو در بیرجند، نیز گفت در ۴۰ روز اخیر موارد خرابی خودروهای توربوشارژ و چینی بیشتر شده و بنزین بیکیفیت میتواند باعث شکستن پیستون و ذوب شدن سوپاپ شود.
او گفت تعمیر موتور خودروهای آسیبدیده بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان هزینه دارد و برخی خودروها بهدلیل ناتوانی مالکان در پرداخت هزینه تعمیر، دو ماه در تعمیرگاه ماندهاند.
همزمان، صفهای طولانی خودروها برای دریافت بنزین در شماری از شهرها ادامه دارد. ویدیو ارسالشده به ایراناینترنشنال، صف طولانی خودروها را در مشهد در شامگاه ۱۱ شهریور نشان میدهد.
در ویدیو دیگری که از صف بنزین در مشهد در رسانههای اجتماعی منتشر شده است، یکی از شهروندان با اشاره به برخوردهای قضایی با معترضان، خطاب به فرد دیگری میگوید: «فحش هم بدهیم عامل موساد میشویم.»
گزارش ورود آب به باک خودروها
ششم شهریور گزارشی منتشر شد که بر اساس آن در یک جایگاه سوخت در رفسنجان، هنگام سوختگیری شماری از خودروها و موتورسیکلتها به جای بنزین، آب وارد باکشان شد.
در ویدیو منتشرشده، جایگاهدار گفت آب از سوی شرکت نفت وارد جایگاه شده است. تا زمان انتشار این گزارش، شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی و استانداری کرمان این گفته را تایید یا رد نکرده بودند.
گزارشهای مربوط به وجود آب در بنزین پیش از این نیز مطرح شده بود. مصطفی مولوی، بازرس ویژه رییسجمهوری، تیر ۱۴۰۴ گفت سه خودرو حامل مسعود پزشکیان و محافظانش پس از سوختگیری در یک جایگاه بینراهی در استان قزوین، بهدلیل آنچه عرضه بنزین مخلوط با آب خواند، در مسیر تبریز خاموش شدند.
مولوی گفته بود پیگیریها نشان داد این جایگاه پیشتر نیز شکایتهایی در همین زمینه داشته است.
شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اما پس از نمونهگیری از نازلهای این جایگاه اعلام کرد هیچ انحرافی در کیفیت یا کمیت سوخت عرضهشده مشاهده نشده است.
استفاده از متانول در بنزین
رویداد۲۴ نوشت شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران استفاده از متانول در ترکیب بنزین را تایید کرده و گفته است استاندارد ملی استفاده از این ماده را تا سقف سه درصد حجمی مجاز میداند.
ایراناینترنشنال اول شهریور گزارش داد این شرکت در واکنش به نگرانیها درباره استفاده از متانول در بنزین و احتمال آسیب به خودروها، اعلام کرده است استفاده از این ماده در حدود تعیینشده با استانداردهای ملی مغایرت ندارد.
شرکت ملی پالایش و پخش همچنین تاکید کرده بود کیفیت بنزین باید بر اساس مجموعه مشخصات فرآورده نهایی ارزیابی شود و وجود متانول بهتنهایی نشانه بیکیفیت بودن سوخت نیست.
مهدی مصلحی، کارشناس بازار نفت، نیز ۳۱ مرداد با اشاره به پایین بودن اکتان بنزین عرضهشده در جایگاهها و گزارشها و مشاهدات مردم درباره کیفیت بنزین تولیدی در ایران، به ایراناینترنشنال گفت استفاده از این سوخت میتواند باعث کاهش شتاب خودرو، روشن شدن چراغ هشدار و خرابی قطعات مختلف شود و در نهایت آسیب جدی به خودرو وارد کند.
رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، نیز استفاده از حدود نیمدرصد متانول در بنزین را تایید کرد و گفت این میزان برای خودروها مشکلی ایجاد نمیکند.
در مقابل، صادق الحسینی، کارشناس اقتصادی جمهوری اسلامی، هشدار داد کاهش عدد اکتان و افزودن متانول ممکن است طی سه ماه آینده شمار زیادی از خودروها را با مشکل و خرابی موتور مواجه کند.
با این حال، تاکنون ارتباط مستقیمی میان استفاده از متانول در بنزین و افزایش گزارشهای خرابی خودروها تایید نشده است.
بر اساس این اطلاعات که پنجشنبه ۱۲ شهریور در اختیار ایراناینترنشنال قرار گرفت، یک پرستار تبرئه شده و پنج نفر دیگر با اتهامهایی از جمله «نشر اکاذیب» و «تشویش اذهان عمومی» مواجهاند.
پرستاران بیمارستان فیاضبخش مردادماه در اعتراض به کمبود نیروی انسانی، مطالبات معوق و پایین بودن دستمزدها دست به اعتصاب و اعتراض زدند.
اطلاعات رسیده حاکی از آن است که پس از این اعتراضات، شماری از پرستاران با برخورد فیزیکی از سوی حراست بیمارستان، لغو قرارداد و تهدید مواجه شدند.
برخورد قضایی و اداری با پرستاران معترض
روزنامه «پیام ما» ۹ شهریور گزارش داد پرستاران بیمارستان فیاضبخش از ابتدای دیماه ۱۴۰۴ پیگیر مطالبات صنفی خود بودهاند و اعتراضهای آنان به لغو قرارداد، احضار انضباطی و تشکیل پرونده قضایی برای شماری از پرستاران انجامیده است.
بر اساس این گزارش، این اعتراضها در پی مسائلی از جمله اضافهکاری اجباری، پایین بودن دستمزد اضافهکاری، کمبود نیروی انسانی و افزایش تعداد شیفتها شکل گرفت و پرستاران هفتم تا دهم مرداد تجمعهایی در محوطه بیمارستان برگزار کردند.
پرستاران معترض گفتند این تجمعها صنفی و بدون شعار سیاسی بود و اختلالی در ارائه خدمات درمانی ایجاد نکرد.
پیام ما به نقل از برخی پرستاران نوشت بیش از ۱۰۰ نفر از کارکنان با پیامدهای مختلف این اعتراضها، از جمله لغو قرارداد، جابهجایی محل خدمت و ارجاع به کمیتههای انضباطی روبهرو شدند.
پرستاران افزودند ۱۱ مرداد، هنگام مراجعه شماری از کارکنان برای پیگیری وضعیت قرارداد یکی از همکاران، برخی از آنان با برخورد فیزیکی مواجه شدند و افرادی بدون ارائه حکم، کارکنان را تفتیش و تلفنهای همراهشان را بازرسی کردند.
این روزنامه همچنین گزارش داد از برخی کارکنانی که قراردادشان لغو شده بود، برای ادامه همکاری تعهدنامه خواسته شد.
آنها در این تعهدنامه ملزم شده بودند از انتشار کلیپهایی که به گفته سازمان تامین اجتماعی در «شبکههای خارج از کشور» منتشر شده بود، ابراز ندامت کنند و به رعایت قوانین سازمان متعهد شوند.
بر اساس این گزارش، برای پنج پرستار ابلاغیه قضایی صادر شده و اتهامهای «نشر اکاذیب» و «تشویش اذهان عمومی» در پرونده آنان مطرح شده است.
ایراناینترنشنال ۱۳ مرداد نیز از صدور احکام تعلیق و پایان کار برای شماری از پرستاران معترض بیمارستان فیاضبخش خبر داده بود.
بر پایه اطلاعات رسیده در آن زمان، شماری از پرستاران با اخراج، تعلیق شغلی، برخورد فیزیکی و ضبط تلفنهای همراه مواجه شده بودند.
پرستاران معترض در سالهای گذشته بارها در پی برگزاری تحصن، اعتصاب و تجمعهای صنفی در اعتراض به دستمزدهای پایین، اضافهکاری اجباری، معوقات و شرایط کاری با تشکیل پروندههای قضایی و اداری، تعلیق و اخراج از کار روبهرو شدهاند.
محمد شریفیمقدم، دبیرکل خانه پرستار، ۲۸ تیر گفت: «برخی پرستاران تنها بهدلیل بیان انتقاد یا طرح مطالبات صنفی، ماهها درگیر پروندههای قضایی یا اداری شدهاند، در حالی که تخلفات و تخطیهای بزرگتر در حوزه نظام سلامت با حساسیت مشابه پیگیری نمیشود.»
او بهمن ۱۴۰۴ نیز از بازداشت تعدادی از پرستاران در جریان اعتراضات دیماه و پس از آن خبر داد و گفت: «پرستارانی در اصفهان، تهران و برخی دیگر از شهرها بازداشت شدهاند.»
شماری از انجمنها و نهادهای صنفی پرستاری در سالهای گذشته هشدار دادهاند فشارهای معیشتی و کاری، برخورد با اعتراضهای صنفی و تشکیل پروندههای قضایی و اداری برای پرستاران، به افزایش مهاجرت، تغییر شغل و خروج آنان از چرخه خدمات درمانی دامن زده است.
فیلم «جوهر» خرید روزنامه سان از سوی روپرت مرداک در سال ۱۹۶۹ و تلاش لری لمب، سردبیر آن، برای نجات روزنامه از ورشکستگی و تبدیل آن به پرفروشترین روزنامه بریتانیا را روایت میکند.
گای پیرس نقش مرداک و جک اوکانل نقش لمب را بازی میکنند.
کلونی و انتقاد از صاحبان قدرت
جورج کلونی، بازیگر، کارگردان و تهیهکننده آمریکایی، برجستهترین چهره روز افتتاحیه بود و جایزه شیر طلایی را برای یک عمر دستاورد هنری دریافت کرد.
نزدیک به ۳۰ سال از نخستین حضور کلونی در لیدو با فیلم «خارج از دید» میگذرد. لیدو جزیرهای در ونیز و محل برگزاری جشنواره است. کاخ سینما و محل اصلی نمایش فیلمها نیز در همین جزیره قرار دارد.
ونیز با شماری از لحظات مهم زندگی شخصی و حرفهای کلونی پیوند خورده است؛ از برگزاری مراسم ازدواج او در هتل «آمان ونیز» تا نمایش فیلم «شب بهخیر و موفق باشید» که نخستین نامزدی اسکار بهترین کارگردانی را برایش به همراه آورد.
لورا درن، بازیگر و دوست کلونی، هنگام اهدای جایزه از او با عنوان «اسطوره» یاد کرد. صدها نفر نیز کلونی و همسرش، امل، را هنگام حضور روی فرش قرمز تشویق کردند.
درن در جریان مراسم پیامهای همبازیهای پیشین کلونی، از جمله برد پیت و آدام سندلر، را خواند.
کلونی در نشست خبری بیش از آن که درباره کارنامه هنری خود سخن بگوید، به موضوعاتی چون هوش مصنوعی، تغییرات اقلیمی، وضعیت روزنامهنگاری و تمرکز قدرت در دست ثروتمندان پرداخت.
او که از منتقدان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به شمار میرود، با اشاره به تحولات ایالات متحده گفت: «واژه جالبی داریم؛ کاکیستوکراسی، یعنی کشوری که بیصلاحیتترین افراد آن را اداره میکنند. فکر میکنم شاید اکنون گرفتار چنین حکومتی شدهایم، اما از این وضعیت عبور خواهیم کرد.»
کلونی درباره پیامدهای هوش مصنوعی هشدار داد و گفت صنعت سینما باید راههایی برای ادامه حیات پیدا کند. او با لحنی طنزآمیز افزود دوست ندارد ۲۰ سال پس از مرگش تصویرش در تبلیغ تامپون استفاده شود.
این بازیگر همچنین از مالکیت رسانهها و شبکههای اجتماعی به دست شماری از ثروتمندترین مردان جهان انتقاد کرد.
او خاطرنشان کرد کسانی که از فیلم، کتاب، موسیقی و داستان میترسند، هرگز قهرمانان تاریخ نیستند.
حضور دو فیلم ایرانی در ونیز
دو فیلم ایرانی در این دوره جشنواره ونیز حضور دارند. «مراقب»، آخرین ساخته محسن قرایی، در بخش افقها به نمایش درآمده است. انتشار تصویری از این فیلم که بازیگران زن را بدون حجاب اجباری نشان میداد، در ایران جنجالبرانگیز شد.
شماری از رسانههای حکومتی با اشاره به دریافت مجوز تولید، این پرسش را مطرح کردند که چگونه فیلمی میتواند با مجوز سازمان سینمایی ساخته شود و سپس برخلاف مقررات جمهوری اسلامی عمل کند.
قرایی که در خارج از ایران زندگی میکند، در مصاحبه با وبسایت ددلاین گفت سازندگان فیلم برای دریافت مجوز کتبی فیلمبرداری، فیلمنامهای غیرواقعی به مقامهای مسئول ارائه کرده بودند.
فیلم «کمی نور»، تازهترین ساخته علی عسگری که بهصورت زیرزمینی تولید شده است، در بخش مسابقه اصلی حضور دارد.
جشنواره ونیز طی چهار سال گذشته فیلمی از سینمای ایران را در این بخش نپذیرفته بود.
آخرین حضور ایران در رقابت اصلی به سال ۲۰۲۲ بازمیگردد که «خرس نیست» ساخته جعفر پناهی و «شب، داخلی، دیوار» به کارگردانی وحید جلیلوند به نمایش درآمدند.
انتقاد از تعداد کم فیلمسازان زن
کلونی تنها چهره جشنواره ونیز نبود که از شرایط کنونی جهان انتقاد کرد. مگی جیلنهال، رییس هیات داوران، نیز درباره جنگها، سیاست، تبعیض جنسیتی و جایگاه سینما در جهانی بحرانزده سخن گفت.
به گفته جیلنهال، ممکن است این پرسش مطرح شود که در شرایط اضطراری جهان چگونه میتوان از سینما سخن گفت، اما پاسخ این پرسش را باید در توانایی هنر برای ایجاد همدلی جستوجو کرد.
او همچنین از حضور اندک زنان در بخش مسابقه انتقاد کرد.
در میان ۲۱ فیلم بخش مسابقه، تنها یک اثر را زنی به تنهایی کارگردانی کرده و یک مستند نیز کارگردانی مشترک یک زن و یک مرد است.
جیلنهال افزود بسیاری از زنان برای تامین بودجه آثارشان با دشواری بیشتری مواجه هستند و نگاه آنها به موضوعات سینمایی نیز گاه با معیارهای مسلط و مردانه سازگار نیست.
او این وضعیت را نشانه وجود «مشکلی ساختاری» در صنعت سینما دانست.
مستند «نازا» درباره غزه که یکی از دو کارگردان آن زن است، هفته گذشته به فهرست آثار جشنواره افزوده شد؛ اقدامی که میتواند واکنشی به انتقادها از کمرنگ بودن حضور زنان تلقی شود.
حضور کمرنگ هالیوود
فهرست آثار این دوره، مستندهایی درباره ایلان ماسک و روزنامهنگاران مستقل روسی پوششدهنده جنگ اوکراین را نیز در بر میگیرد.
چند فیلم فلسطینی و اثری درباره اداره مهاجرت و گمرک آمریکا هم نمایش داده خواهند شد.
با این حال، استودیوهای بزرگ هالیوود و غولهای پخش اینترنتی، از جمله آمازون و نتفلیکس، امسال حضور کمرنگی در ونیز دارند؛ همانگونه که پیشتر از جشنوارههای برلین و کن فاصله گرفته بودند.
با وجود کمبود فیلمهای پرهزینه و عامهپسند، ونیز امسال از آثار مرتبط با چهرههای جنجالی و خبرساز خالی نیست؛ از ماسک و مرداک گرفته تا برادران گلگر، اعضای پرحاشیه گروه بریتپاپ «اوئیسیز».
این هیات پنجشنبه ۱۲ شهریور در بیانیهای اعلام کرد دامنه گسترده و عبارات مبهم طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان» تشدید خطرناکی در سرکوب آزادیهای بنیادین و انزوای ایرانیان از جامعه بینالمللی است.
بر اساس این بیانیه، همکاری یا ارتباط با دولتهای خارجی مشخصشده، رسانهها، موسسات دانشگاهی، مدافعان حقوق بشر و گروههای جامعه مدنی میتواند در ردیف جرایم سنگین امنیتی قرار گیرد.
هیات حقیقتیاب همچنین گفت این طرح ایرانیان را ملزم میکند «فعالیت با عوامل خارجی یا اتباع خارجی» را ثبت کنند و برای آن از طریق سامانهای اینترنتی مجوز بگیرند که ملاحظات امنیتی وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران را در اولویت قرار میدهد.
بر اساس این طرح، انتشار کتاب و مقاله، به اشتراک گذاشتن داده و تحلیل، همکاری علمی و دانشگاهی، ارتباط با رسانههای خارجی یا «متخاصم» و اداره روزنامه و وبسایت بدون مجوز قبلی، میتواند به پیگرد کیفری منجر شود.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، دوم شهریور از طرح «مقابله با نفوذ» انتقاد کرد و گفت: «رییس مجلس قول داده این طرح را از دستور کار مجلس خارج کند.»
هیات وزیران نیز اول شهریور با گزارش کمیسیون امنیت ملی مجلس درباره طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان» مخالفت کرد. دلیل این مخالفت، ایجاد محدودیتهای علمی، تشدید و تسریع مهاجرت نخبگان و بازتاب ناخوشایند طرح در سطح ملی و بینالمللی اعلام شد.
نمایندگان مجلس ۲۵ مرداد کلیات این طرح را با ۱۸۳ رای موافق، چهار رای مخالف و پنج رای ممتنع از مجموع ۲۵۸ نماینده حاضر تصویب کردند.
فعالیتهای فرهنگی، علمی و اقتصادی نیز مشمول مجوز میشوند
هیات حقیقتیاب افزود بر اساس این طرح، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز به مجوز نیاز دارند؛ از جمله شرکت در دورهها و کارگاههای آموزشی، کنفرانسهای علمی و جشنوارههای هنری، دریافت گواهینامه و همچنین تولید، اجرا و نمایش فیلم، موسیقی و هنرهای تجسمی.
فعالیتهای اقتصادی، تجاری و مالی، از جمله انتقال پول و ارائه کالا یا خدمات، نیز مشمول دریافت مجوز میشوند.
ویویانا کریستیچویچ، عضو هیات حقیقتیاب، گفت: «اگر این طرح اجرا شود، همه تعاملات با جهان خارج را تحت کنترل و مجوز حکومت قرار میدهد و بیش از پیش حقوق شهروندان را محدود میکند؛ با پیامدهایی برای تجارت، آموزش، آزادی بیان و پیگیری عدالت.»
هیات حقیقتیاب هشدار داد تبدیل این طرح به قانون، ارتباط ایرانیان با افراد و نهادهای خارج از کشور و همه جنبههای زندگی، از جمله فعالیتهای تجاری در مقیاس کوچک، را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
به گفته این هیات، این قانون، حقوق بشر ایرانیان عادی، از جمله آزادی بیان، حق جستوجو، دریافت و انتقال اطلاعات و افکار و آزادی تشکل را نقض و حقوق مربوط به آموزش، کار، برخورداری از سطح مناسب زندگی و مشارکت در زندگی فرهنگی را تضعیف خواهد کرد.
هیات حقیقتیاب افزود مجازات افراد بر اساس این قانون، حق آزادی و امنیت شخصی آنان را نیز نقض خواهد کرد.
این طرح در هفتههای گذشته با مخالفت و هشدار شماری از نهادهای صنفی، فرهنگی و حقوق بشری و همچنین برخی مقامهای دولت پزشکیان روبهرو شد.
فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران، کانون کارگردانان سینمای ایران، خانه سینما و ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، از جمله نهادهایی هستند که درباره پیامدهای این طرح برای آزادی بیان، فعالیتهای حرفهای، علمی و هنری و گسترش نظارت امنیتی هشدار دادهاند.
هیات حقیقتیاب یادآوری کرد بر اساس قطعنامههای شورای حقوق بشر سازمان ملل، فعالان جامعه مدنی و قربانیان نقض حقوق بشر حق دارند بدون مانع و بدون ترس از ارعاب یا اقدام تلافیجویانه، به این هیات دسترسی داشته باشند و با آن ارتباط برقرار کنند.
این هیات اعلام کرد اطلاعات مربوط به هرگونه اقدام تلافیجویانه علیه افرادی که با آن همکاری کنند، برای درج در گزارشهای سالانه دبیرکل سازمان ملل درباره همکاری با سازوکارهای حقوق بشری این سازمان ارائه خواهد شد.
مکس دو پلسی، عضو هیات حقیقتیاب، گفت مجازات هرگونه ارتباط ایرانیان یا افراد ساکن ایران با این هیات بر اساس طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان»، اقدامی تلافیجویانه محسوب میشود و تهدید به جرمانگاری چنین فعالیتی، «نوعی ارعاب و سرکوب» است.
او افزود: «ما وضعیت را زیر نظر خواهیم داشت و بهطور منظم در این زمینه به شورای حقوق بشر گزارش خواهیم داد.»
قانون «تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با اسرائیل و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» نیز پاییز ۱۴۰۴ با وجود هشدار حقوقدانان درباره تعاریف مبهم و محدود شدن حقوق شهروندی، تصویب و برای اجرا ابلاغ شد.
عباسیان پنجشنبه ۱۲ شهریور به خبرگزاری ایلنا گفت در آمار کلی مبتلایان به اچآیوی، بیش از ۵۰ درصد افراد سابقه اعتیاد تزریقی داشتهاند، اما اجرای برنامههای کاهش آسیب در سالهای گذشته باعث کاهش بروز اچآیوی در میان مصرفکنندگان تزریقی مواد مخدر شده است.
او افزود توزیع سرنگهای یکبار مصرف، هدایت مصرفکنندگان تزریقی به درمان نگهدارنده با متادون و راهاندازی مراکز کاهش آسیب و درمان با متادون، از جمله اقداماتی بوده که در کنترل انتقال اچآیوی در این گروه موثر بوده است.
عباسیان گفت با وجود سهم بالای اعتیاد تزریقی در آمار کلی مبتلایان، الگوی موارد جدید تغییر کرده و در سالهای اخیر عمده موارد جدید از طریق انتقال جنسی رخ داده است.
او افزود بخشی از موارد در گروه «انتقال ناشناخته» ثبت میشوند و احتمال دارد شماری از آنها نیز ناشی از انتقال جنسی باشند.
آمار منتشرشده در آذر ۱۴۰۴ نیز نشان میداد حدود ۶۴ درصد موارد ابتلا به اچآیوی در شش ماه نخست آن سال از طریق روابط جنسی بوده و در ۲۸ درصد موارد، راه انتقال گزارش نشده بود.
در همان مقطع، شمار مبتلایان شناساییشده ۲۵ هزار و ۸۷۰ نفر اعلام شد، در حالی که تعداد واقعی مبتلایان حدود ۴۱ هزار و ۵۰۰ نفر برآورد میشد.
عباسیان در ادامه گفت در بسیاری از موارد مسیر دقیق انتقال مشخص نمیشود، زیرا افراد معمولا جزییات کامل را بیان نمیکنند.
به گفته او، بخش قابل توجهی از موارد انتقال اچآیوی از طریق روابط جنسی مرد با مرد رخ داده و داشتن شرکای جنسی متعدد نیز خطر انتقال را افزایش میدهد.
او با اشاره به پایین بودن سطح آگاهی عمومی درباره اچآیوی گفت شناخت جامعه از میزان شیوع، راههای انتقال و روشهای پیشگیری همچنان کافی نیست.
ناظران میگویند بخش عمده ترس از این بیماری که در اقدام نکردن برای آزمایش نقش دارد، بهدلیل رفتار حکومت و جامعه با مبتلایان است.
از سوی دیگر، بسیاری از کارشناسان هشدار دادهاند محدودیتهای حکومتی برای استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری و جلوگیری از توزیع رایگان وسایل پیشگیری از بارداری در مراکز بهداشت برخی نقاط، باعث افزایش ابتلا به ایدز خواهد شد.
عباسیان گفت علاوه بر استفاده از کاندوم، داروهای پیشگیری پیش از مواجهه، موسوم به PrEP، و پیشگیری پس از مواجهه، موسوم به PEP، نیز برای کاهش خطر ابتلا وجود دارند، اما بسیاری از افراد از این روشها اطلاع ندارند.
او افزود افراد برای دریافت اطلاعات، مشاوره و خدمات پیشگیری میتوانند به کلینیکهای تخصصی اچآیوی و مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری مراجعه کنند.
رییس مرکز تحقیقات ایدز ایران تاکید کرد اچآیوی امروز بیماری قابل کنترلی است، اما کنترل به معنای حذف کامل ویروس از بدن نیست و در صورت قطع درمان، بیماری دوباره فعال میشود.
او افزود داروهای تزریقی جدیدی نیز عرضه شدهاند که بیمار میتواند هر دو ماه یا حتی هر شش ماه یکبار تزریق انجام دهد و بیماری خود را تحت کنترل نگه دارد.
عباسیان از افرادی که رفتار پرخطر داشتهاند یا احتمال میدهند در معرض ویروس قرار گرفته باشند خواست برای انجام آزمایش اقدام کنند و گفت مراجعه به مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری، «داوطلبانه و محرمانه» است.
او همچنین گفت در صورت مثبت بودن آزمایش، داروهای اچآیوی رایگان در اختیار بیماران قرار میگیرد.
