ولودیمیر زلنسکی اعلام کرد در حمله روسیه به کییف و مناطق اطراف آن، دستکم ۱۷ نفر کشته شدند. به گفته او، نیروی هوایی اوکراین بهدلیل کمبود مهمات پدافند هوایی نتوانست هیچیک از موشکها را رهگیری کند. نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد روسیه طی این حمله ۱۱۵ پهپاد و ۲۸ موشک شلیک کرد.
رییسجمهوری اوکراین چهارشنبه ۱۴ مرداد گفت روسیه در حملات خود از ۲۴ موشک بالستیک، چهار موشک زیرکون یا اونیکس و ۱۱۵ پهپاد استفاده کرد که شمار قابل توجهی از آنها دارای پیشرانه جت بودند.
نیروی هوایی اوکراین نیز اعلام کرد در این حملات، ۹۸ فروند از ۱۱۵ پهپاد تهاجمی روسیه را سرنگون کرده است. با این حال، هیچ یک از ۲۸ موشک شلیکشده رهگیری نشدند؛ از جمله ۲۴ موشک بالستیک اسکندر-ام یا اس-۴۰۰ و چهار موشک ضدکشتی زیرکون یا اونیکس.
به گفته زلنسکی، اهداف اصلی حمله انبارهای متعلق به شرکتهای غیرنظامی، از جمله یک شرکت تولید نوشیدنی، انبارهای مصالح ساختمانی و مراکز لجستیکی بود.
او تاکید کرد این تاسیسات ارتباطی با جنگ نداشتند.
پیش از این مقامهای اوکراینی اعلام کرده بودند حملات شبانه روسیه به کییف و مناطق اطراف این شهر، ۱۴ کشته و ۲۷ زخمی بر جای گذاشته و به چند انبار و ساختمان آسیب رسانده است.
مقامهای محلی خبر دادند یک نفر در داخل شهر کییف کشته شده و ۲۴ نفر زخمی شدند.
هشدار حمله هوایی در پایتخت سه میلیون نفری اوکراین بیش از یک ساعت ادامه داشت.
اداره نظامی کییف گفت در حملهای که پس از نیمهشب آغاز شد، هفت نقطه هدف قرار گرفت.
ویتالی کلیچکو، شهردار کییف، اعلام کرد امدادگران دو نفر را از زیر آوار یک انبار ویرانشده در نزدیکی مرکز شهر بیرون کشیدند، اما ممکن است افراد دیگری همچنان زیر آوار باشند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، این حملات چند انبار و محل نگهداری کالا را به آتش کشید. بقایای یک موشک سرنگونشده نیز در کنار ساختمانی مسکونی فرود آمد و آتشسوزی گستردهای در حومه شهر روی داد.
اداره نظامی کییف همچنین از نشت آمونیاک در پی حمله خبر داد و گفت که نیروهای امدادی برای مهار آن وارد عمل شدهاند.
وزارت دفاع روسیه ۱۴ مرداد اعلام کرد مراکز لجستیکی و تدارکاتی در کییف و مناطق اطراف آن را به دلیل استفاده نظامی هدف قرار داده است.
این وزارتخانه همچنین اعلام کرد نیروهای روسیه سه کشتی را در دریای سیاه هدف قرار دادند که به گفته مسکو، برای انتقال محمولههای نظامی اوکراین استفاده میشدند.
رویترز نتوانسته است همه گزارشهای منتشرشده در مورد حملات را بهطور مستقل تایید کند.
روسیه در هفتههای اخیر حملات خود را به کییف را افزایش داده است.
همزمان، اوکراین نیز یک مرکز لجستیکی متعلق به فروشگاه اینترنتی «وایلدبریس»، بزرگترین خردهفروشی آنلاین روسیه، را در خاک این کشور هدف قرار داد.
وایلدبریس یکی از ارکان اصلی اقتصاد مصرفی روسیه به شمار میرود و اغلب از آن بهعنوان نسخه روسی شرکت آمازون یاد میشود.
اوکراین از ۲۷ تیر تا ۱۱ مرداد، حدود ۱۲ مرکز وابسته به این شرکت را هدف قرار داد.
این تحولات در حالی است که یک مقام اطلاعات نظامی اوکراین گفته است کره شمالی استقرار یک یگان موشکی در غرب روسیه را آغاز کرده است؛ یگانی که بنا بر گزارش رویترز ممکن است با ۱۲۰ موشک بالستیک و شش پرتابگر برای حمله به اوکراین تجهیز شود.
روسیه و اوکراین هر دو هدف قرار دادن غیرنظامیان را در جنگی که با تهاجم تمامعیار روسیه در فوریه ۲۰۲۲ آغاز شد، رد میکنند.
این قطعه که ابعادی در حد یک اتوبوس مدرسه و حدود چهار تن وزن دارد، دیماه ۱۴۰۳ در ماموریت پرتاب فرودگر ماه شرکت فایرفلای اروسپیس به کار گرفته شد. شرکتی که نخستین فرود کاملا موفق یک فضاپیمای تجاری روی ماه را در کارنامه دارد.
اسپیسایکس، شرکت فضایی ایلان ماسک، اعلام کرد این برخورد عمدی نیست و انتظار میرود قطعه موشک به دهانه اینشتین در لبه غربی ماه اصابت کند؛ منطقهای که مشاهده آن از زمین معمولا دشوار است.
کارشناسان پیش از این گفتند که این برخورد ابری از غبار ماه ایجاد میکند که احتمالا در نور خورشید قابل مشاهده خواهد بود، اما دیدن آن با چشم غیرمسلح از زمین بسیار دشوار است.
تغییر مسیر بر اثر گرانش و فعالیت خورشیدی
بخشهای جداشونده موشک معمولا پس از رساندن محموله به مدار، به جو زمین بازمیگردند و در آن میسوزند یا در اقیانوس سقوط میکنند.
ماموریت ارسال فرودگر به ماه، برخلاف پرتابهای نزدیکتر به زمین، به نیروی پیشران بیشتری نیاز داشت. به همین دلیل، بخش دوم موشک در فضا باقی ماند و در میان هزاران قطعه زباله فضایی سرگردان شد؛ زبالههایی که ماهوارههای فعال باید از آنها دوری کنند.
ستارهشناسان اوایل سال جاری میلادی دریافتند این قطعه که سوخت باقیماندهاش را تخلیه کرده و دیگر قابل کنترل نبود، در مسیری مداری قرار گرفت که به برخورد با ماه منتهی میشود.
جولیانا شایمن، مدیر برنامههای علمی ناسا و برنامه دراگون در اسپیسایکس، گفت ترکیبی از فعالیت خورشیدی و نیروهای گرانشی این قطعه را در مسیر برخورد با ماه قرار داد.
بیل گری، سازنده یک نرمافزار نجومی پرکاربرد، گفت این برخورد ممکن است از نظر علمی اهمیت داشته باشد و اطلاعاتی به دانش موجود بیفزاید، اما خطری برای کسی ایجاد نمیکند.
او افزود این رویداد بیدقتی در نحوه جمعآوری و دفع تجهیزات باقیمانده در فضا را برجسته میکند.
سابقه برخورد با ماه
برخورد زبالههای فضایی با ماه نادر است. اسفند ۱۴۰۰ نیز یکی از بخشهای جداشونده یک موشک چینی پس از پایان ماموریتی آزمایشی در ماه، با سطح آن برخورد کرد.
ناسا در سال ۲۰۰۹ عمدا بخشی از یک موشک را به سطح ماه کوبید تا تودهای از غبار و مواد سطح ماه را که بر اثر برخورد به هوا برخاست، بررسی کند.
این سازمان در دهه ۱۹۷۰ نیز چند بخش جداشونده موشک ساترن پنج را عمدا به سطح ماه کوبید تا اثرات لرزهای این برخوردها را بررسی کند.
در سالهای اخیر چند فرودگر نیز هنگام فرود روی ماه سقوط کردهاند؛ از جمله لونا-۲۵ روسیه در سال ۲۰۲۳ و چاندرایان-۲ هند و برشیت اسرائیل در سال ۲۰۱۹.
به گفته شایمن، ناسا و اسپیسایکس در حال بررسی راههایی برای جلوگیری از تکرار چنین برخوردهایی هستند.
ناسا قصد دارد در قالب برنامه آرتمیس از اواخر این دهه، پایگاهی روی ماه بسازد و ماموریتهای منظم فضانوردان به سطح آن انجام شود.
این خشکسالی فقط گردشگری را متوقف نکرد. گرمای سوزان باعث شد مصرف برق هم به اوج برسد. همین گرما، رگهای حیاتی تولید برق را هم خشکانده است. نیروگاه هستهای «پاکس» در مجارستان که نیمی از برق آن کشور را تامین میکند، بهخاطر کمبود آب برای خنکسازی راکتورهایش، تولیدش را بهشدت کاهش داده و تا مرز خاموشی کامل پیش رفته است. در صربستان، نیروگاههای برقآبی تنها با یکپنجم ظرفیت واقعیشان کار میکنند.
بحران چنان بغرنج شده است که نیروی دریایی رومانی مجبور شد با ۱۸۰ کیلوگرم مواد منفجره، صخرههای بستر دانوب را متلاشی کند تا جریان آب را به سمت نیروگاه هستهای «چرناوودا» هدایت و از یک خاموشی سراسری جلوگیری کند.
همزمان در فرانسه، آتشسوزیهای ویرانگر در جنگلهای نزدیک بوردو، منطقهای بزرگتر از پاریس را به خاکستر تبدیل و دهها هزار نفر را آواره کرده است. آتشی که برای خاموش کردنش به همان منابع محدود آب نیاز است.
اینجا یک تضاد بزرگ آشکار میشود: برای زنده ماندن در زمین گرمشده، به انرژی و سرمایش نیاز داریم، اما تولید همین انرژی به آبی وابسته است که دیگر وجود ندارد، و درست در همین نقطه، تشنهترین فناوری بشر، هوش مصنوعی وارد میدان میشود.
«ابر» توهم است؛ واقعیت، یک ساختمان داغ و تشنه
بیشتر ما اینترنت و ابزارهای هوش مصنوعی را چیزی معلق و بیجرم در فضایی به نام «ابر» یا «کلود» تصور میکنیم. این فقط یک استعاره زیبای بازاریابی است. «ابرها» در واقع در ساختمانهایی به بزرگی استادیومهای ورزشی زندگی میکنند: ساختمانهایی به نام دیتاسنترها.
در این مراکز هزاران تراشه و پردازشگر فوقپیشرفته، شبانهروز محاسبات سنگین انجام میدهند و گرمایی تولید میکنند که اگر بلافاصله دفع نشود، سرورها در چند ثانیه از کار میافتند. یکی از ارزانترین و رایجترین راههای خنک نگهداشتن این سرورها، استفاده از آب است.
یک دیتاسنتر معمولی که برای ذخیرهسازی و ایمیل استفاده میشود و برق مصرفیاش معادل مصرف هزار خانه است، سالانه حدود ۲۶ میلیون لیتر آب مصرف میکند. اما دیتاسنترهای غولآسای هوش مصنوعی میتوانند روزانه بین ۳.۷ تا ۱۹ میلیون لیتر آب ببلعند. رقمی معادل مصرف روزانه یک شهر ۱۰ تا ۵۰ هزار نفری. نزدیک به ۸۰ درصد این آب برای همیشه از چرخه محلی خارج میشود، چون به بخار تبدیل میشود.
وقتی این ساختمانهای تشنه، بیبرنامه در مناطق کمآب ساخته میشوند، تعادل زیستی جوامع محلی را به هم میریزد. بورلی موریس، زنی بازنشسته در ایالت جورجیای آمریکا، در گفتوگو با نیویورکتایمز مدعی شده که ساخت یک دیتاسنتر عظیم متعلق به شرکت متا در نزدیکی خانهاش، سفره آب زیرزمینی و چاه شخصیاش را نابود کرده است. متا با انتشار یک مطالعهی مستقل این ادعا را رد کرده، اما تنش میان حق انسانها برای آب شرب و نیاز دیتاسنترها به خنکسازی، واقعیتی انکارناپذیر است.
یک چرخه باطل که هر روز تنگتر میشود
گرمایش زمین باعث خشکسالی میشود و خشکسالی مساوی است با کمآب شدن رودخانهها. همین کمبود آب، نیروگاههای هستهای و برقآبی را که برای کارکردنشان به آب نیاز دارند، به تعطیلی میکشاند. درست در همان لحظهای که تولید برق افت میکند، تقاضا برای برق بالا میرود؛ از یک طرف مردم برای فرار از گرما کولرهایشان را روشن نگه میدارند، از طرف دیگر همان گرما باعث میشود سرورهای دیتاسنتر داغتر شوند و به آب و برق بیشتری برای خنک ماندن نیاز پیدا کنند. علاوه بر همه اینها، مصرف هوش مصنوعی هم مستقل از فصل و آبوهوا، روزبهروز در حال رشد است. پس این فشار اضافه هم به طور مداوم روی دیتاسنترهاست.
نتیجه چیست؟ تولید برق کاهش یافته، اما تقاضا برای آن بیشتر شده است. برای جبران این کمبود، بخشی از شبکه برق به نیروگاههای فسیلی رجوع میکند، چون انرژیهای تجدیدپذیر، با وجود رشد چشمگیرشان در سالهای اخیر، هنوز نمیتوانند بهتنهایی جوابگوی جهش ناگهانی تقاضا باشند. نتیجه سوزاندن سوخت فسیلی بیشتر، گرمتر شدن زمین است؛ یعنی برگشت به همان نقطه شروع چرخه تخریب، این بار با شدتی بیشتر.
سهم واقعی یک ایمیل ساده چقدر است؟
فرضیه معروف «یک بطری آب به ازای هر ایمیل» در نگاه اول اغراقآمیز به نظر میرسد. اما وقتی زنجیره تامین را بررسی میکنیم، تصویر واقعیتری را میبینیم.
خنککردن مستقیم سرورها برای یک دستور کوتاه، واقعا ناچیز است؛ چیزی حدود چند قطره آب. اما این تنها بخش کوچکی از ماجراست. سهم بزرگتر، پنهان است: تولید هر مگاواتساعت برق در نیروگاههای زغالسنگی، دهها هزار لیتر آب بخار میکند. یعنی بخش عمده آب، کیلومترها دورتر از دیتاسنتر، در برجهای خنککننده نیروگاهها تبخیر میشود. لایه دیگر هم ساخت اجزای این سرورهاست. کارخانههای نیمههادی روزانه میلیونها لیتر آب فوقپاک برای ساخت قطعات و تراشههای سرورها مصرف میکنند.
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا ریورساید با جمع زدن این سه لایه یعنی خنکسازی مستقیم سرورها، آب مصرفی در شبکه تولید برق و آب مصرفی تولید تراشهها، تخمین زدهاند که نوشتن یک ایمیل ۱۰۰ کلمهای یا یک گفتوگوی کوتاه حاوی ۲۰ سوال با یک مدل پیشرفته هوش مصنوعی، در مجموع معادل تبخیر حدود نیم لیتر آب شیرین است؛ تقریبا معادل یک بطری نیم لیتری آب معدنی. حالا این عدد را در میلیاردها تراکنش روزانه در سراسر جهان ضرب کنید.
دوراهی نهایی: آب برای بقا، یا برق برای بایتها؟
طبق آمار سازمان جهانی بهداشت و یونیسف، از هر چهار نفر در جهان، یک نفر به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارد. نزدیک به چهار میلیارد انسان دستکم یک ماه از سال را با کمبود شدید آب میگذرانند. با روند فعلی اقلیمی، تا سال ۲۰۴۰ تقریبا یکچهارم کودکان جهان در مناطقی با تنش آبی بسیار شدید زندگی خواهند کرد.
همزمان، گزارشهای رسمی میگویند تقاضای جهانی آب برای هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۷ میتواند به رقمی معادل نیمی از کل مصرف سالانه آب انگلستان برسد.
این به معنای لزوم توقف فناوری نیست، بلکه زنگ خطری جدی برای اصلاح مسیر توسعه آن است. راهحلهایی وجود دارد که غولهای فناوری باید سریعتر به سمتشان بروند: سیستمهای خنککننده بسته که هدررفت آب را تا حد زیادی کاهش میدهند. فناوریهای نوینی مثل خنکسازی غوطهوری در مایع که مصرف آب را تقریبا صفر میکنند، الزام قانونی به استفاده از پسابهای صنعتی بهجای آب شرب شهری برای خنکسازی، و انتقال دیتاسنترها به مناطق خنکتر یا تامین کامل انرژیشان از منابع تجدیدپذیر مثل باد و خورشید.
اگر سیاستگذاران قوانین شفافیت مصرف منابع را جدی نگیرند و غولهای فناوری را به بهینهسازی ملزم نکنند، در فصول گرم آینده، جوامع محلی ممکن است ناچار به انتخابی دراماتیک شوند: آب باقیمانده را به گلوی خشکیده شهروندان بدهند، یا به سرورهایی که دارند ایمیلهای اداریمان را مینویسند.
