ترامپ: مذاکرات با ایران بهخوبی پیش میرود، اما تهران تمایلی به تایید آن ندارد
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در گفتوگویی که صبح چهارشنبه ۱۴ مرداد از فاکسنیوز پخش شد، روند پیشرفت مذاکرات با جمهوری اسلامی را «بسیار خوب» توصیف کرد و افزود با وجود این، اما مقامهای تهران تمایلی به تایید مذاکرات ندارند.
او گفت: «به شما میگویند گفتوگوهای فوقالعادهای داریم، اما بعد کسی از ایران ظاهر میشود و میگوید ما دیداری نداشتهایم.»
ترامپ افزود مقامهای جمهوری اسلامی حتی میگویند درباره برنامه هستهای گفتوگو نکردهاند و پرسید: «پس درباره چه چیزی صحبت کردیم؟ آنجا نشستهایم و دست روی دست گذاشتهایم؟»
او در پایان گفت اظهارات علنی تهران اهمیتی ندارد و «تنها چیزی که اهمیت دارد، عمل است».
ترامپ افزود: «آنها خواهان توافقاند. خواهیم دید چه اتفاقی میافتد. اگر توافق نکنند، اوضاع برایشان بسیار بد خواهد شد.»
این خشکسالی فقط گردشگری را متوقف نکرد. گرمای سوزان باعث شد مصرف برق هم به اوج برسد. همین گرما، رگهای حیاتی تولید برق را هم خشکانده است. نیروگاه هستهای «پاکس» در مجارستان که نیمی از برق آن کشور را تامین میکند، بهخاطر کمبود آب برای خنکسازی راکتورهایش، تولیدش را بهشدت کاهش داده و تا مرز خاموشی کامل پیش رفته است. در صربستان، نیروگاههای برقآبی تنها با یکپنجم ظرفیت واقعیشان کار میکنند.
بحران چنان بغرنج شده است که نیروی دریایی رومانی مجبور شد با ۱۸۰ کیلوگرم مواد منفجره، صخرههای بستر دانوب را متلاشی کند تا جریان آب را به سمت نیروگاه هستهای «چرناوودا» هدایت و از یک خاموشی سراسری جلوگیری کند.
همزمان در فرانسه، آتشسوزیهای ویرانگر در جنگلهای نزدیک بوردو، منطقهای بزرگتر از پاریس را به خاکستر تبدیل و دهها هزار نفر را آواره کرده است. آتشی که برای خاموش کردنش به همان منابع محدود آب نیاز است.
اینجا یک تضاد بزرگ آشکار میشود: برای زنده ماندن در زمین گرمشده، به انرژی و سرمایش نیاز داریم، اما تولید همین انرژی به آبی وابسته است که دیگر وجود ندارد، و درست در همین نقطه، تشنهترین فناوری بشر، هوش مصنوعی وارد میدان میشود.
«ابر» توهم است؛ واقعیت، یک ساختمان داغ و تشنه
بیشتر ما اینترنت و ابزارهای هوش مصنوعی را چیزی معلق و بیجرم در فضایی به نام «ابر» یا «کلود» تصور میکنیم. این فقط یک استعاره زیبای بازاریابی است. «ابرها» در واقع در ساختمانهایی به بزرگی استادیومهای ورزشی زندگی میکنند: ساختمانهایی به نام دیتاسنترها.
در این مراکز هزاران تراشه و پردازشگر فوقپیشرفته، شبانهروز محاسبات سنگین انجام میدهند و گرمایی تولید میکنند که اگر بلافاصله دفع نشود، سرورها در چند ثانیه از کار میافتند. یکی از ارزانترین و رایجترین راههای خنک نگهداشتن این سرورها، استفاده از آب است.
یک دیتاسنتر معمولی که برای ذخیرهسازی و ایمیل استفاده میشود و برق مصرفیاش معادل مصرف هزار خانه است، سالانه حدود ۲۶ میلیون لیتر آب مصرف میکند. اما دیتاسنترهای غولآسای هوش مصنوعی میتوانند روزانه بین ۳.۷ تا ۱۹ میلیون لیتر آب ببلعند. رقمی معادل مصرف روزانه یک شهر ۱۰ تا ۵۰ هزار نفری. نزدیک به ۸۰ درصد این آب برای همیشه از چرخه محلی خارج میشود، چون به بخار تبدیل میشود.
وقتی این ساختمانهای تشنه، بیبرنامه در مناطق کمآب ساخته میشوند، تعادل زیستی جوامع محلی را به هم میریزد. بورلی موریس، زنی بازنشسته در ایالت جورجیای آمریکا، در گفتوگو با نیویورکتایمز مدعی شده که ساخت یک دیتاسنتر عظیم متعلق به شرکت متا در نزدیکی خانهاش، سفره آب زیرزمینی و چاه شخصیاش را نابود کرده است. متا با انتشار یک مطالعهی مستقل این ادعا را رد کرده، اما تنش میان حق انسانها برای آب شرب و نیاز دیتاسنترها به خنکسازی، واقعیتی انکارناپذیر است.
یک چرخه باطل که هر روز تنگتر میشود
گرمایش زمین باعث خشکسالی میشود و خشکسالی مساوی است با کمآب شدن رودخانهها. همین کمبود آب، نیروگاههای هستهای و برقآبی را که برای کارکردنشان به آب نیاز دارند، به تعطیلی میکشاند. درست در همان لحظهای که تولید برق افت میکند، تقاضا برای برق بالا میرود؛ از یک طرف مردم برای فرار از گرما کولرهایشان را روشن نگه میدارند، از طرف دیگر همان گرما باعث میشود سرورهای دیتاسنتر داغتر شوند و به آب و برق بیشتری برای خنک ماندن نیاز پیدا کنند. علاوه بر همه اینها، مصرف هوش مصنوعی هم مستقل از فصل و آبوهوا، روزبهروز در حال رشد است. پس این فشار اضافه هم به طور مداوم روی دیتاسنترهاست.
نتیجه چیست؟ تولید برق کاهش یافته، اما تقاضا برای آن بیشتر شده است. برای جبران این کمبود، بخشی از شبکه برق به نیروگاههای فسیلی رجوع میکند، چون انرژیهای تجدیدپذیر، با وجود رشد چشمگیرشان در سالهای اخیر، هنوز نمیتوانند بهتنهایی جوابگوی جهش ناگهانی تقاضا باشند. نتیجه سوزاندن سوخت فسیلی بیشتر، گرمتر شدن زمین است؛ یعنی برگشت به همان نقطه شروع چرخه تخریب، این بار با شدتی بیشتر.
سهم واقعی یک ایمیل ساده چقدر است؟
فرضیه معروف «یک بطری آب به ازای هر ایمیل» در نگاه اول اغراقآمیز به نظر میرسد. اما وقتی زنجیره تامین را بررسی میکنیم، تصویر واقعیتری را میبینیم.
خنککردن مستقیم سرورها برای یک دستور کوتاه، واقعا ناچیز است؛ چیزی حدود چند قطره آب. اما این تنها بخش کوچکی از ماجراست. سهم بزرگتر، پنهان است: تولید هر مگاواتساعت برق در نیروگاههای زغالسنگی، دهها هزار لیتر آب بخار میکند. یعنی بخش عمده آب، کیلومترها دورتر از دیتاسنتر، در برجهای خنککننده نیروگاهها تبخیر میشود. لایه دیگر هم ساخت اجزای این سرورهاست. کارخانههای نیمههادی روزانه میلیونها لیتر آب فوقپاک برای ساخت قطعات و تراشههای سرورها مصرف میکنند.
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا ریورساید با جمع زدن این سه لایه یعنی خنکسازی مستقیم سرورها، آب مصرفی در شبکه تولید برق و آب مصرفی تولید تراشهها، تخمین زدهاند که نوشتن یک ایمیل ۱۰۰ کلمهای یا یک گفتوگوی کوتاه حاوی ۲۰ سوال با یک مدل پیشرفته هوش مصنوعی، در مجموع معادل تبخیر حدود نیم لیتر آب شیرین است؛ تقریبا معادل یک بطری نیم لیتری آب معدنی. حالا این عدد را در میلیاردها تراکنش روزانه در سراسر جهان ضرب کنید.
دوراهی نهایی: آب برای بقا، یا برق برای بایتها؟
طبق آمار سازمان جهانی بهداشت و یونیسف، از هر چهار نفر در جهان، یک نفر به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارد. نزدیک به چهار میلیارد انسان دستکم یک ماه از سال را با کمبود شدید آب میگذرانند. با روند فعلی اقلیمی، تا سال ۲۰۴۰ تقریبا یکچهارم کودکان جهان در مناطقی با تنش آبی بسیار شدید زندگی خواهند کرد.
همزمان، گزارشهای رسمی میگویند تقاضای جهانی آب برای هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۷ میتواند به رقمی معادل نیمی از کل مصرف سالانه آب انگلستان برسد.
این به معنای لزوم توقف فناوری نیست، بلکه زنگ خطری جدی برای اصلاح مسیر توسعه آن است. راهحلهایی وجود دارد که غولهای فناوری باید سریعتر به سمتشان بروند: سیستمهای خنککننده بسته که هدررفت آب را تا حد زیادی کاهش میدهند. فناوریهای نوینی مثل خنکسازی غوطهوری در مایع که مصرف آب را تقریبا صفر میکنند، الزام قانونی به استفاده از پسابهای صنعتی بهجای آب شرب شهری برای خنکسازی، و انتقال دیتاسنترها به مناطق خنکتر یا تامین کامل انرژیشان از منابع تجدیدپذیر مثل باد و خورشید.
اگر سیاستگذاران قوانین شفافیت مصرف منابع را جدی نگیرند و غولهای فناوری را به بهینهسازی ملزم نکنند، در فصول گرم آینده، جوامع محلی ممکن است ناچار به انتخابی دراماتیک شوند: آب باقیمانده را به گلوی خشکیده شهروندان بدهند، یا به سرورهایی که دارند ایمیلهای اداریمان را مینویسند.
