آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام منطقه: آمریکا و ایران میخواهند به توافق آتشبس موقت بازگردند
خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از «یک مقام منطقهای دخیل در تلاشهای میانجیگرانه» بین تهران و واشینگتن نوشت دیپلماسی در حال انجام است و وقفه در حملات ایالات متحده و حملات متقابل جمهوری اسلامی به کشورهای همسایه میزبان نیروهای آمریکایی، «نشانهای مثبت است که به تلاشها برای کاهش تنش کمک میکند.»
او افزود هم ایالات متحده و هم جمهوری اسلامی میخواهند به توافق آتشبس موقت بازگردند.
این مقام رسمی که مجاز به بحث در این مورد نبود و به شرط ناشناس ماندن صحبت کرد، گفت مصالحهای که اکنون در حال مذاکره است، حول این محور است که با محدودیتهای کمتر تهران برای کشتیها، کشتیرانی از تنگه هرمز انجام شود.
آوی پری، تحلیلگر اسرائیلی، در این یادداشت تحلیلی خود این پرسش را مطرح کرده است که چرا اسرائیل با وجود توانایی و سابقهاش در هدف قرار دادن رهبران حماس، سالها اسماعیل هنیه را نکشت، اما کمتر از ۱۰ ماه پس از حمله هفتم اکتبر او را در تهران هدف قرار داد.
پری با کنار هم قرار دادن مجموعهای از رویدادها، احتمال داده است که زنده ماندن هنیه پیش از هفتم اکتبر به ارزش اطلاعاتی واقعی یا ادعایی او برای اسرائیل مربوط بوده باشد. به باور این تحلیلگر، اگر نهادهای اطلاعاتی اسرائیل پس از حمله به این نتیجه رسیده باشند که هنیه از اعتماد آنان برای فریب راهبردی استفاده کرده است، این ارزیابی میتواند تصمیم به کشتن او در تهران را توضیح دهد.
با این حال، نویسنده در پایان یادداشت خود میپذیرد که این نظریه بر شواهد غیرمستقیم استوار است و احتمال دارد زنده ماندن و سپس کشته شدن هنیه دلایل متعارف سیاسی، امنیتی و عملیاتی داشته باشد.
چرا هنیه سالها هدف قرار نگرفت؟
پری برای توضیح فرضیه خود به سابقه اسرائیل در کشتن رهبران حماس اشاره کرده است. اسرائیل در سال ۲۰۰۴ شیخ احمد یاسین، بنیانگذار حماس، و ۲۶ روز بعد عبدالعزیز رنتیسی، جانشین او، را در غزه کشت. احمد الجعبری، فرمانده شاخه نظامی حماس، نیز در سال ۲۰۱۲ هدف قرار گرفت.
اسرائیل همچنین محمود المبحوح را در سال ۲۰۱۰ در هتلی در دبی و صالح العاروری، معاون رهبر حماس، را در ژانویه ۲۰۲۴ در بیروت هدف قرار داد.
به نوشته پری، این عملیاتها نشان میدهند مرزهای جغرافیایی، پیامدهای دیپلماتیک و تدابیر امنیتی لزوما مانع اسرائیل برای حذف رهبران حماس نمیشدند. با وجود این، هنیه سالها زنده ماند.
هنیه پس از پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۰۶ نخستوزیر تشکیلات خودگردان فلسطینی شد و بعد از تسلط حماس بر غزه در سال ۲۰۰۷، ریاست سیاسی دولت این منطقه را بر عهده گرفت.
او در جریان جنگهای سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹، ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ در غزه حضور داشت. اسرائیل در ژوئیه ۲۰۱۴ خانه او را در اردوگاه شاطی ویران کرد، اما خود هنیه کشته نشد.
هنیه در اواخر سال ۲۰۱۹ غزه را ترک کرد و عمدتا در قطر اقامت گزید. او سپس بهعنوان چهره اصلی سیاسی حماس میان قطر، ترکیه، مصر، لبنان و ایران سفر میکرد.
پری نوشته است هنیه چه در غزه و چه در سفرهای آشکار خارجی، در دسترس شبکههای اطلاعاتی اسرائیل قرار داشت، اما تا پس از حمله هفتم اکتبر هدف قرار نگرفت. هنیه سرانجام ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴، پس از شرکت در مراسم تحلیف رییس دولت جدید جمهوری اسلامی ایران، مسعود پزشکیان، در محل اقامتش در تهران کشته شد.
ارتباط خانوادگی هنیه با اسرائیل
یکی از محورهای استدلال پری، زندگی سه خواهر هنیه در اسرائیل است. این سه زن با اعضای جامعه بدوی اسرائیل ازدواج کرده و در تلالسبع، در جنوب این کشور، اقامت داشتند. آنها مدارک شناسایی اسرائیلی و حقوق قانونی ناشی از آن را نیز در اختیار داشتند.
پری استدلال کرده است این پیوند خانوادگی میتوانست مسیر دائمی و کمهزینهای برای جمعآوری اطلاعات درباره هنیه فراهم کند. مقامهای اسرائیلی امکان نظارت قانونی بر محل زندگی، تماسهای تلفنی، سفرها و روابط مالی بستگان او را داشتند و میتوانستند اطلاعاتی درباره نگرانیها، نیازها و افراد مورد اعتماد هنیه به دست آورند.
به نوشته این تحلیلگر، روابط اطلاعاتی لزوما با درخواست مستقیم برای خیانت آغاز نمیشوند و ممکن است از موضوعاتی چون صدور مجوز، بازجویی، کمک به یکی از بستگان، ارائه حمایت یا انجام یک خدمت شکل بگیرند.
او در عین حال تصریح کرده است وجود این ارتباط خانوادگی، جذب هنیه بهعنوان منبع اطلاعاتی را ثابت نمیکند و تنها شرایط بالقوه مناسب برای ایجاد چنین رابطهای را نشان میدهد.
درمان بستگان هنیه در اسرائیل
پری در بخش دیگری از یادداشتش به موارد متعدد درمان بستگان هنیه در بیمارستانهای اسرائیل اشاره کرده است.
نوه نوزاد هنیه در نوامبر ۲۰۱۳ برای درمان از غزه به بیمارستانی در اسرائیل منتقل شد. مادر همسر او نیز در ژوئن ۲۰۱۴ در بیمارستانی در اورشلیم تحت درمان سرطان قرار گرفت.
یکی از دختران هنیه نیز اندکی پس از جنگ ۵۰ روزه غزه در سال ۲۰۱۴، در پی عوارض ناشی از یک اقدام پزشکی، حدود یک هفته در بیمارستان ایچیلوف تلآویو بستری شد.
در سال ۲۰۲۴ هم یکی از خواهران هنیه نوزاد خود را پیش از موعد در مرکز پزشکی سوروکا در بئرشبع به دنیا آورد و نوزاد در بخش مراقبتهای ویژه بستری شد. گزارشهایی نیز از ورود بستگان دیگر او به اسرائیل برای دریافت خدمات درمانی منتشر شده است.
پری تاکید کرده که درمان انساندوستانه بیماران با اصول اخلاق پزشکی اسرائیل سازگار است و بیماران، پزشکان و اعضای خانواده ممکن است از هرگونه فعالیت اطلاعاتی احتمالی بیخبر بوده باشند.
با این حال، او گفته است هماهنگی میان مقامهای غزه، مسئولان اسرائیلی گذرگاهها، مدیران بیمارستانها و نهادهای امنیتی، کانالهایی برای ارتباط ایجاد میکرد که میتوانست مورد توجه سازمانهای اطلاعاتی قرار گیرد.
جایگاه هنیه چه ارزش اطلاعاتی داشت؟
پری نوشته است یک منبع اطلاعاتی موثر لزوما نباید فرمانده نیروهای مسلح باشد؛ دسترسی به فرایند تصمیمگیری اهمیت بیشتری دارد.
هنیه برای سالها در بالاترین سطوح حماس حضور داشت و از منابع مالی، راهبرد سیاسی، حامیان خارجی، اختلافات داخلی و روابط این گروه با [حکومت] ایران، قطر، ترکیه و مصر آگاه بود. او پس از رسیدن به ریاست دفتر سیاسی حماس در سال ۲۰۱۷، هم با دولتهای خارجی ارتباط داشت و هم نفوذ خود در داخل این جنبش را حفظ کرده بود.
به باور پری، چنین منبعی میتوانست درباره نیت رهبران حماس اطلاعاتی ارائه دهد که با پهپاد، تصاویر ماهوارهای یا شنود ارتباطات قابل دستیابی نبود؛ از جمله اینکه آیا این گروه واقعا برای جنگ آماده میشود یا تنها تهدید میکند، یحیی سنوار تا چه اندازه جدی است و آیا مشوقهای اقتصادی و مجوزهای کار میتوانند آرامش مرزی را حفظ کنند.
این تحلیلگر گفته است اگر هنیه واقعا به منبع اطلاعاتی تبدیل شده بود، میتوانست یکی از ارزشمندترین منابع اسرائیل باشد.
اسرائیل هشدارهای پیش از حمله را در اختیار داشت
بخش اصلی فرضیه پری به این موضوع مربوط است که اسرائیل پیش از هفتم اکتبر اطلاعات متعددی درباره احتمال حمله حماس دریافت کرده، اما آنها را جدی نگرفته بود.
بر اساس گزارشهای پیشین، نهادهای اطلاعاتی اسرائیل بیش از یک سال پیش از حمله، سندی از طرح حماس با عنوان «دیوار اریحا» را در اختیار داشتند. این سند از شلیک گسترده موشک، استفاده از پهپاد برای از کار انداختن سامانههای نظارتی، شکستن حصار مرزی و ورود نیروهای مسلح با موتورسیکلت، پای پیاده و پاراگلایدر سخن میگفت.
یکی از تحلیلگران اطلاعاتی اسرائیل در ژوئیه ۲۰۲۳ نیز هشدار داده بود رزمایشهای حماس با بخشهایی از این طرح مطابقت دارند، اما هشدار او رد شد.
دیدهبانهای زن مستقر در مرز غزه هم بارها نزدیک شدن اعضای حماس به حصار، بررسی مواضع اسرائیل و تمرین حمله را گزارش کرده بودند. مشاهدات آنان نیز جدی گرفته نشد.
در ساعات اولیه هفتم اکتبر، اسرائیل فعالیتهای غیرعادی دیگری، از جمله فعال شدن سیمکارتهای اسرائیلی به دست عوامل حماس، را شناسایی کرد. افسران ارشد حدود ساعت سه بامداد تشکیل جلسه دادند، اما نیروهای مرزی به سطح آمادهباش لازم برای مقابله با تهاجم گسترده نرسیدند. حماس ساعت ششونیم صبح حمله را از دهها مسیر آغاز کرد.
با وجود این هشدارها، این تصور در دستگاههای امنیتی اسرائیل پابرجا ماند که حماس مهار شده، به دنبال دریافت پول و مجوز کار برای ساکنان غزه است و نمیخواهد با آغاز جنگ، حکومت خود را به خطر بیندازد.
منبع مورد اعتماد میتوانست شواهد را بیاهمیت جلوه دهد
پری استدلال کرده است وجود یک منبع مورد اعتماد در سطوح بالای حماس میتواند توضیح دهد که چرا اسرائیل برداشت خود از نیت این گروه را به شواهد قابل مشاهده ترجیح داد.
به نوشته او، چنین منبعی نیازی نداشت اطلاعات مربوط به طرح یا رزمایشها را پنهان کند؛ کافی بود آنها را اقداماتی برای جنگ روانی، افزایش قدرت چانهزنی یا آمادگی برای آیندهای نامشخص معرفی کند و تاکید داشته باشد که آمادگی نظامی لزوما به معنای قصد حمله نیست.
این تحلیلگر نوشته است یک عامل دوجانبه موفق ابتدا با ارائه سالها اطلاعات درست اعتماد ماموران رابط خود را جلب میکند. این اطلاعات میتوانند به اختلافات داخلی، منابع مالی ایران، مواضع حماس در مذاکرات، برنامه سفرها یا تحولات سازمانی مربوط باشند و امکان راستیآزمایی مستقل آنها نیز وجود داشته باشد.
پس از شکلگیری اعتماد، تحلیلگران ممکن است شواهد متناقض را نیز برای تفسیر نزد همان منبع ببرند. به گفته پری، بزرگترین موفقیت یک عامل دوجانبه کور کردن ماموران رابط نیست، بلکه متقاعد کردن آنها به بیاعتمادی به مشاهدات خودشان است.
هنیه ممکن است از طرح نهایی بیخبر بوده باشد
پری نوشته است حمله هفتم اکتبر با محرمانگی و تفکیک شدید اطلاعات طراحی شد. هزاران نفر در عملیات شرکت کردند، اما ظاهرا تنها حلقه محدودی از رهبران از تمام جزئیات آن اطلاع داشتند.
بر اساس یکی از فرضیههای مطرحشده در این یادداشت، اگر سنوار یا محمد ضیف به ارتباط احتمالی هنیه با اسرائیل مظنون بودند، ممکن بود او را افشا یا حذف نکنند؛ زیرا چنین اقدامی به اسرائیل هشدار میداد که یکی از کانالهایش لو رفته است.
در این سناریو، هنیه میتوانست همچنان با دولتهای خارجی ارتباط داشته باشد، نمایندگی سیاسی حماس را بر عهده بگیرد و به اسرائیل اطمینان دهد این گروه به دنبال جنگی گسترده نیست؛ در حالی که جزئیات عملیات نزد حلقه محدودی در غزه باقی میماند.
فرضیه دیگر پری این است که هنیه شاید آگاهانه در عملیات فریب مشارکت کرده باشد و از اعتماد اسرائیل برای پنهان نگه داشتن نیت واقعی حماس استفاده کرده باشد.
هیچیک از این دو احتمال در یادداشت با اسناد یا شواهد مستقیم اثبات نشده است.
چرا اسرائیل هنیه را در تهران هدف قرار داد؟
پری نوشته است شرایط پس از هفتم اکتبر میتواند محاسبات اسرائیل درباره هنیه را تغییر داده باشد.
هنیه در زمان کشته شدن در غزه حضور نداشت، گروگانها را نگهداری نمیکرد، فرماندهی گردانها را بر عهده نداشت و عملیات میدانی را هدایت نمیکرد. او در خارج از غزه اقامت داشت و در مذاکراتی شرکت میکرد که قطر و مصر میانجی آن بودند.
کشتن او میتوانست مذاکرات آزادی گروگانها را دشوار کند، حکومت ایران را به واکنش وادارد، به روابط اسرائیل با قطر آسیب بزند و خطر گسترش جنگ منطقهای را افزایش دهد. اسرائیل با وجود این پیامدها او را هنگام سفر به تهران هدف قرار داد.
پری احتمال داده است نهادهای اطلاعاتی اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر، اطلاعات منابع خود، هشدارهای پیشین و دلایل تداوم تصور بازدارندگی حماس را بازبینی کرده و شاید به این نتیجه رسیده باشند که فریب خوردهاند.
در چارچوب این فرضیه، اگر بررسیها نشان میداد هنیه در زمان افزایش هشدارها همچنان به اسرائیل اطمینان داده است که حماس قصد جنگ ندارد، او دیگر یک منبع شکستخورده نبود؛ بلکه فردی تلقی میشد که اعتماد اسرائیل را علیه این کشور به کار گرفته است.
این تحلیلگر محل کشته شدن هنیه را نیز معنادار دانسته است. هنیه برای شرکت در مراسم تحلیف رییسجمهوری جدید [حکومت] ایران به تهران رفته بود و در محلی حفاظتشده اقامت داشت. به گفته پری، هدف قرار گرفتن او زیر پوشش امنیتی جمهوری اسلامی میتوانست پیامی به هنیه، حماس و [حکومت] ایران باشد.
رفتار اسرائیل با خانواده هنیه تغییر کرد
پری تغییر رفتار اسرائیل با خانواده هنیه پس از هفتم اکتبر را نشانه دیگری در حمایت از فرضیه خود دانسته است.
پلیس اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴ صباح هنیه، خواهر اسماعیل هنیه، را بازداشت کرد. او بعدا بر اساس پیامهایی که به ادعای مقامها در آنها از حمله هفتم اکتبر تمجید کرده بود، به تحریک و حمایت از حماس متهم شد.
به نوشته پری، پس از هفتم اکتبر گزارشهای مشابه گذشته درباره درمان بستگان هنیه در اسرائیل نیز تا حد زیادی ناپدید شدند. او اذعان کرده است این موضوع ثابت نمیکند خدمات پزشکی متوقف شدهاند و ممکن است اساسا درخواست تازهای مطرح نشده باشد.
اسرائیل پس از هفتم اکتبر شماری از بستگان درجهیک هنیه را نیز مستقیما هدف قرار داد. سه پسر و چند نوه او کشته شدند و بستگان دیگری نیز در جریان جنگ جان باختند.
پری این تغییر را چشمگیر دانسته، اما خود آن را مدرکی قطعی برای اثبات رابطه اطلاعاتی هنیه با اسرائیل معرفی نکرده است.
فرضیهای بدون شواهد مستقیم
آوی پری در جمعبندی یادداشت خود در اسرائیل نشنالنیوز تاکید کرده است استدلال او بر شواهد غیرمستقیم بنا شده است.
به گفته او، زنده ماندن طولانی هنیه، ارتباط خانوادگیاش با اسرائیل، درمان مکرر بستگانش در مراکز پزشکی اسرائیلی، جایگاه او در ساختار حماس، اعتماد نهادهای اسرائیلی به بازدارندگی این گروه و تغییر رفتار اسرائیل پس از هفتم اکتبر، در کنار یکدیگر پرسشهایی ایجاد میکنند.
در مقابل، خود این تحلیلگر احتمال داده است این رویدادها ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند؛ هنیه ممکن است به دلایل سیاسی و عملیاتی متعارف برای سالها هدف قرار نگرفته و بعدا صرفا به دلیل رهبری حماس کشته شده باشد.
فرضیه اصلی پری این است که هنیه شاید با ارائه اطلاعات درست طی سالهای متمادی، اعتماد اسرائیل را به دست آورده و سپس در لحظهای تعیینکننده از آن برای پنهان کردن نیت حماس استفاده کرده باشد.
به گفته او، هنیه برای ایفای چنین نقشی نیازی نداشت طرح حمله را در اختیار اسرائیل بگذارد؛ تنها کافی بود این کشور را متقاعد کند که حماس قصد اجرای آن را ندارد.
بر اساس گزارش نیویورکتایمز، تصمیم رییسجمهوری آمریکا پس از نشست روز جمعه با مشاوران ارشد و اعضای بلندپایه کابینه اتخاذ شد. دو منبع مطلع گفتند بخش مهمی از گفتوگوها به کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت و دیگر مهمات پدافند هوایی آمریکا اختصاص داشت.
مقامهای دولت آمریکا میگویند بازگشت به عملیات گسترده نظامی میتواند ذخایر تسلیحاتی پنتاگون در خاورمیانه را بهطور خطرناکی کاهش دهد. همزمان، احتمال گسترش جنگ، آسیبپذیری متحدان آمریکا در خلیج فارس، افزایش قیمت انرژی، فشار بر اقتصاد جهانی و تشدید بحران پناهجویی نیز موجب نگرانی کاخ سفید شده است.
عبور یک موشک از پدافند آمریکا سه کشته بر جای گذاشت
یک مقام ارشد آمریکایی به نیویورکتایمز گفت جمعه گذشته یک موشک بالستیک جمهوری اسلامی از پدافند هوایی آمریکا عبور کرد و سه نظامی آمریکایی را در اردن کشت. سامانههای دفاعی در زمان این حمله در حال مقابله با موجی از موشکها و پهپادهای ایران بودند.
به گفته مقامهای آمریکایی، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در جلسات خصوصی به ترامپ هشدار داده است که از سر گرفتن عملیات گسترده علیه [حکومت] ایران از نظر نظامی امکانپذیر است، اما ذخایر موشکهای رهگیر فرماندهی مرکزی آمریکا را بهشدت کاهش خواهد داد.
به نوشته نیویورکتایمز، سخنگوی ژنرال کین از توضیح درباره توصیههای او به رییسجمهوری خودداری کرد.
یک حمله گسترده آمریکا احتمالا پاسخ شدیدتری از سوی [حکومت] ایران در پی خواهد داشت و فشار بیشتری بر سامانههای دفاعی مستقر در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی وارد خواهد کرد. پایگاههای آمریکا در این کشورها طی دو هفته گذشته زیر حملات سنگین جمهوری اسلامی قرار گرفتهاند.
بیش از هزار و ۲۰۰ موشک پاتریوت مصرف شده است
نیویورکتایمز پیشتر در ماه آوریل گزارش داده بود پنتاگون در جریان جنگ بیش از هزار و ۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت مصرف کرده است. بهای هر موشک بیش از چهار میلیون دلار برآورد میشود.
بر اساس ارزیابیهای داخلی وزارت جنگ و اطلاعات ارائهشده به اعضای کنگره، ذخایر پاتریوت در همان زمان به سطحی نگرانکننده رسیده بود. مقامهای نظامی این هفته گفتند وضعیت از ماه آوریل تاکنون بدتر شده است.
کاهش ذخایر دفاعی تنها نگرانی دولت ترامپ نیست. مقامهای آمریکایی گفتهاند گسترش جنگ میتواند متحدان کلیدی واشینگتن در خلیج فارس را که در برابر حملات [حکومت] ایران آسیبپذیرند، از آمریکا دور کند و بحرانهای انرژی، اقتصادی و پناهجویی را شدت ببخشد.
حلقه نزدیک ترامپ با گسترش حملات موافق نبود
دو منبع مطلع به نیویورکتایمز گفتند شمار اندکی از اعضای حلقه نزدیک ترامپ، یا شاید هیچیک از آنها، تشدید جنگ را تصمیمی عاقلانه نمیدانستند.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز ابراز تردید کرد که از سر گرفتن حملات گسترده بتواند جمهوری اسلامی را به میز مذاکره بازگرداند.
این مقام گفت بمبارانها ممکن است نتیجهای برخلاف هدف مورد نظر واشینگتن داشته باشند؛ زیرا به حفظ انسجام داخلی ایران کمک میکنند و به رهبران جمهوری اسلامی امکان میدهند افکار عمومی را بر تهدیدی خارجی متمرکز کنند.
استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، گفت ترامپ همواره راهحل دیپلماتیک را ترجیح داده است، اما اگر [حکومت] ایران به اقداماتش در تنگه هرمز یا حمله به متحدان آمریکا ادامه دهد، همه گزینهها همچنان روی میز خواهند بود.
چونگ افزود پس از تحریمهای فلجکننده و حملات مکرر، به سود [حکومت] ایران است که برای دستیابی به توافق از راه مذاکره تلاش کند؛ در غیر این صورت، تهران «میداند چه اتفاقی خواهد افتاد».
توقف حملات پس از ۱۳ شب متوالی
درگیری مستقیم آمریکا و جمهوری اسلامی شنبه برای نخستین بار طی دو هفته کاهش یافت. نیروهای آمریکایی پس از ۱۳ شب حمله پیاپی به ایران، عملیات تازهای را در طول شب اعلام نکردند.
با این حال، تنشها در منطقه همچنان بالا بود و درگیری میان نیروهای مورد حمایت عربستان سعودی و حوثیهای همسو با جمهوری اسلامی در یمن شدت گرفت.
ترامپ پیش از نشست جمعه تاکید کرده بود ارتش آمریکا برای اجرای حملات سنگینتر آماده است. او به خبرنگاران گفت نیروهای آمریکایی «کاملا آماده» هستند، اما همزمان مذاکرات با [حکومت] ایران ادامه دارد و ممکن است دو طرف به نقطهای تعیینکننده برسند یا نرسند.
رییسجمهوری آمریکا پنجشنبه نیز در مصاحبه با اکسیوس گفته بود در حال بررسی حملهای «عظیم و بزرگتر از هر زمان دیگری» است و به تصمیمگیری نزدیک شده است.
با این حال، تا پایان روز جمعه، ارزیابی مشاوران نظامی درباره کاهش مهمات پدافندی ظاهرا او را متقاعد کرد طرح حملات گستردهتر را موقتا کنار بگذارد.
کارزار چندمرحلهای بمباران بررسی شده بود
چند مقام پنتاگون و فرمانده ارتش آمریکا پیش از نشست جمعه گفته بودند ترامپ به تایید مرحله نخست یک کارزار چندمرحلهای بمباران تمایل پیدا کرده است.
بر اساس طرح مورد بررسی، رادارهای ساحلی، پرتابگرهای موشکهای ضدکشتی، ناوگان قایقهای کوچک تهاجمی ایران و مراکز دیگری هدف قرار میگرفتند که به گفته پنتاگون در حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز نقش داشتهاند.
حملات بیشتر به زیرساختهای انرژی، پلهای راهآهن و مراکز هستهای ایران، از جمله مجموعه زیرزمینی موسوم به «کوه کلنگ»، نیز بررسی شده بود.
ارتش آمریکا پیشتر به شماری از پلهای راهآهن ایران را آسیب زده یا منهدم کرده است. غیرنظامیان از این پلها استفاده میکنند، اما به گفته مقامهای آمریکایی، فرماندهان جمهوری اسلامی نیز از آنها برای انتقال تجهیزات و تدارکات به مناطق ساحلی جنوب در نزدیکی تنگه هرمز بهره میبرند.
پنتاگون طی روزهای اخیر نیروها، تجهیزات و تسلیحات بیشتری را برای آمادگی در برابر تشدید احتمالی درگیریها به خاورمیانه منتقل کرده است.
شکست آتشبس، ترامپ را در برابر یک انتخاب قرار داد
نشست جمعه پس از فروپاشی آتشبسی شکننده و یک تفاهمنامه برگزار شد که قرار بود آمریکا و حکومت ایران را برای مذاکره درباره خلع سلاح هستهای بلندمدت به میز گفتوگو بازگرداند.
نیویورکتایمز نوشت تلاشهای دیپلماتیک تاکنون شکست خورده و دور تازه حملات گسترده آمریکا نیز ظاهرا نتوانسته است [حکومت] ایران را از ادامه عملیات نظامی بازدارد.
ترامپ همزمان در تلاش است راهی برای بازگشایی تنگه هرمز پیدا کند؛ در حالی که از سر گرفته شدن درگیریها طی دو هفته گذشته، قیمت سوخت را بار دیگر افزایش داده است.
مشاوران ادامه مذاکره و فشار اقتصادی را پیشنهاد کردند
بسیاری از مشاوران ترامپ، از جمله جرد کوشنر، داماد او، ادامه مذاکرات همراه با اعمال فشار اقتصادی بلندمدت را گزینهای کمخطرتر میدانند.
هنوز مشخص نیست گفتوگویی میان واشینگتن و تهران در جریان است یا نه و مذاکرات احتمالی تا چه اندازه میتواند بر اختلافات داخلی حکومت ایران درباره پذیرش توافق غلبه کند.
تحلیلگران میگویند محاصره دریایی آمریکا علیه کشتیهای ورودی به بنادر ایران یا خروجی از آنها، نتایج متفاوتی داشته است.
به گفته مقامهای آمریکایی، جمهوری اسلامی پس از امضای تفاهمنامه در اواخر خرداد، بخشی از صادرات نفت خود را عمدتا به چین از سر گرفت. قسمت بزرگی از این محمولهها تازه به مقصد رسیده است و بازگشت کامل فشار اقتصادی به زمان نیاز دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفته است چین طی ماههای اخیر خرید نفت خام از ایران را حدود ۴۰ درصد کاهش داده و این کاهش، درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی را به میزان قابلتوجهی کم کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز جمعه ۹ شرکت و چهار فرد مرتبط با شبکه تجاری بابک زنجانی، سرمایهدار ایرانی تحت تحریم، را تحریم کرد.
بر اساس گزارش نیویورکتایمز، ترامپ تشدید گسترده جنگ را در شرایط کنونی کنار گذاشته، اما این تصمیم نهایی نیست. کاخ سفید تاکید کرده است اگر [حکومت] ایران حملات خود در تنگه هرمز یا علیه متحدان آمریکا را ادامه دهد، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود.
آمریکا در فاصله شامگاه جمعه تا صبح شنبه، برای نخستین بار طی حدود دو هفته، به اهداف نظامی جمهوری اسلامی در ایران حمله نکرد. همزمان، گزارشی از حملات روزانه حکومت ایران به کشورهای همسایه در خلیج فارس نیز منتشر نشد.
اکسیوس به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد دونالد ترامپ شخصا به ارتش این کشور دستور داده بود روزهای جمعه و شنبه از حمله به ایران خودداری کند.
به گزارش تایمز اسرائیل، مقامهای اسرائیلی با وجود این وقفه همچنان انتظار دارند عملیات نظامی آمریکا بهزودی تشدید شود. یک مقام ارشد اسرائیلی به شبکه ۱۲ گفت احتمال دستیابی واشینگتن و تهران به توافق «عملا نزدیک به صفر» است و گسترش درگیری را «اجتنابناپذیر» توصیف کرد.
منابعی که شبکه ۱۳ و وبسایت واینت به آنها استناد کردهاند نیز پیشبینی مشابهی ارائه دادهاند. به گفته این منابع، تلاشهای دیپلماتیک شکست خواهد خورد و ترامپ، با وجود ترجیح دادن مذاکره، سرانجام «چارهای» جز صدور فرمان حملهای گسترده نخواهد داشت.
اسرائیل برای حملهای آماده شد که انجام نشد
شبکه کان گزارش داد ارتش اسرائیل خود را برای افزایش چشمگیر شدت جنگ در پایان هفته آماده کرده بود، اما این تحول رخ نداد. یارون آوراهام، خبرنگار دیپلماتیک شبکه ۱۲، نیز آمادگی اسرائیل برای تشدید عملیات را تایید کرد.
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس و شبکه ۱۲، گفت حملاتی که ارتش آمریکا برای شامگاه جمعه برنامهریزی کرده بود، پیش از لغو شدن به دستور ترامپ، از نظر گستردگی تفاوتی با عملیات ۱۳ شب قبل نداشت.
اکسیوس و کان به نقل از منابع خود گزارش دادند آمریکا همچنان قصد گسترش عمده جنگ را دارد، اما ترامپ در شرایط کنونی ترجیح داده است زمان بیشتری در اختیار مذاکرات قرار دهد.
بر اساس گزارش کان، ارتش آمریکا همزمان با توقف موقت حملات، انتقال نیرو و تجهیزات به اسرائیل را ادامه داده است. دهها جنگنده، هواپیمای سوخترسان، سامانه پدافند هوایی و انواع مهمات در میان تجهیزات منتقلشده قرار دارند.
این شبکه گزارش داد طی هفتههای گذشته حدود ۹۰ هواپیمای سوخترسان در فرودگاه بنگوریون و پایگاههای هوایی رامون و عوودا مستقر شدهاند. آرایش این نیروها با استقرار نظامی آمریکا در آستانه آغاز جنگ علیه جمهوری اسلامی در اسفند سال گذشته مقایسه شده است.
اسرائیل نشنالنیوز نیز نوشت مقامهای دفاعی اسرائیل سطح آمادهباش را بالا نگه داشتهاند، زیرا معتقدند آمریکا همچنان ممکن است هر لحظه عملیات گستردهای را آغاز کند. نیروی هوایی اسرائیل نیز برای مقابله با واکنش احتمالی حکومت ایران و گسترش درگیریها در حالت آمادهباش باقی مانده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز یکشنبه جلسهای محدود با اعضای کابینه امنیتی برگزار میکند. با این حال، دستورالعملهای فرماندهی جبهه داخلی برای غیرنظامیان تغییری نکرده است.
ترامپ هنوز راه مذاکره را باز میداند
ترامپ گفته است هنوز درباره انجام حملات گسترده جدید تصمیم نهایی نگرفته و گفتوگوها با جمهوری اسلامی ادامه دارد.
او روز جمعه در کاخ سفید گفت: «در حال گفتوگو با آنها هستیم. فکر میکنم جدی هستند. به نظرم بسیار جدیتر از هر زمان دیگری که دیدهایم رفتار میکنند، اما این بدان معنا نیست که حتما به نتیجه میرسیم.»
رییسجمهوری آمریکا در اظهاراتی دیگر گفت تهران خواهان توافق است، اما از نظر او هنوز آمادگی لازم را ندارد. او افزود حاضر است پیشنهادهای [حکومت] ایران را بشنود.
ترامپ همزمان تاکید کرده است جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای همچنان یکی از اهداف اصلی واشینگتن است. او تاکید کرد اگر [حکومت] ایران به چنین سلاحی دست یابد، از آن استفاده خواهد کرد و امنیت آمریکا، اسرائیل و سراسر خاورمیانه به خطر خواهد افتاد.
با وجود تاکید ترامپ بر مذاکره، گزارشهای رسانههای اسرائیلی نشان میدهد مقامهای این کشور به نتیجهبخش بودن مسیر دیپلماتیک خوشبین نیستند. بر اساس گزارش اسرائیل نشنالنیوز، تهران پیشنهاد آتشبسی را که علی الزیدی، نخستوزیر عراق، از طرف دولت ترامپ منتقل کرده بود، رد کرده است.
مقامهای ایرانی و عراقی به نیویورکتایمز گفتهاند این میانجیگری در شرایطی انجام شد که ترامپ همزمان جمهوری اسلامی را به گسترش حملات علیه زیرساختهای حیاتی ایران تهدید میکرد.
نتانیاهو اطلاعات تازهای به ترامپ ارائه میکند
دفترهای ترامپ و نتانیاهو اعلام کردهاند نخستوزیر اسرائیل روز سهشنبه در کاخ سفید با رییسجمهوری آمریکا دیدار خواهد کرد.
شبکه ۱۲ گزارش داد نتانیاهو و همراهانش قصد دارند در این دیدار اطلاعات تازهای درباره تلاشهای [حکومت] ایران برای بازسازی برنامه نظامی و هستهای خود به ترامپ ارائه کنند.
بر اساس این گزارش، اطلاعات اسرائیل شامل ارزیابیهایی درباره تلاشهای شتابگرفته جمهوری اسلامی برای حرکت به سوی سلاح هستهای در دوره رهبری مجتبی خامنهای خواهد بود. شبکه ۱۲ جزئیاتی درباره اقدامات ادعایی حکومت ایران یا محتوای اسنادی که قرار است به ترامپ ارائه شود، منتشر نکرد.
نیویورکتایمز پیشتر به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داده بود نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده مجتبی خامنهای را در مقایسه با پدرش، علی خامنهای، بیشتر متمایل به ساخت سلاح هستهای میدانند.
به گزارش تایمز اسرائیل، ارائه اطلاعات محرمانه از سوی نتانیاهو درباره فعالیتهای هستهای ایران و نقض تعهدات تهران، پیشتر در تصمیم ترامپ برای حمله به جمهوری اسلامی نقش مهمی داشته است. مقامهای اسرائیلی اکنون ممکن است امیدوار باشند اطلاعات تازه نیز بر محاسبات رییسجمهوری آمریکا اثر بگذارد.
گزینههای نظامی همچنان روی میز است
ترامپ در روزهای اخیر تهدید کرده است دامنه اهداف آمریکا را به نیروگاهها و پلهای ایران گسترش دهد. او همچنین از احتمال اعزام نیروی زمینی برای تصرف جزیره نفتی خارک و بمباران یک مجموعه زیرزمینی مرتبط با برنامه هستهای سخن گفته است؛ مرکزی که مقامهای آمریکایی آن را «کوه کلنگ» مینامند.
فرماندهی مرکزی آمریکا در شب توقف حملات، عملیات تازهای علیه حکومت ایران اعلام نکرد. همزمان گزارش شد یک شناور نیروی دریایی آمریکا نفتکشی را که قصد داشت محاصره بنادر ایران در تنگه هرمز را بشکند، در آبهای نزدیک عمان رهگیری کرده است.
وزارت خارجه آمریکا نیز با بهروزرسانی هشدار مسافرتی خود، از شهروندان آمریکایی خواست به دلیل ادامه تنشها از سفر به اسرائیل خودداری کنند.
گسترش جنگ به دریای سرخ نگرانیها را افزایش داد
همزمان با توقف حملات آمریکا، جنگ در جبهه دیگری گسترش یافته است. به گزارش تایمز اسرائیل، حوثیهای همسو با جمهوری اسلامی تاسیسات شرکت آرامکو را در جازان و ینبع در ساحل دریای سرخ هدف قرار دادند.
ویدیویی که رویترز صحت آن را تایید کرده، ستون بزرگی از دود را در نزدیکی پالایشگاه آرامکو در جازان نشان میدهد. دو منبع تجاری مستقر در آسیا نیز از احتمال آسیب دیدن مخازن نفت و سوخت در این منطقه خبر دادهاند، اما آرامکو به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ نداده است.
منابع امنیتی یونان گفتند دو موشک بالستیک شلیکشده به سوی تاسیسات نفتی ینبع با سامانه پاتریوت رهگیری شدند. ینبع به مسیر اصلی صادرات نفت عربستان برای دور زدن تنگه هرمز تبدیل شده است.
در یمن نیز نیروهای دولت مورد حمایت عربستان، مراکز پرتاب موشک و پهپاد و انبارهای تسلیحاتی حوثیها را در استانهای مارب و الجوف هدف قرار دادند. ائتلاف تحت رهبری عربستان نیز از بمباران مواضع نظامی حوثیها در بندر حدیده خبر داد.
به گفته مقامهای یمنی، هر دو طرف در امتداد خطوط مقدم نیرو مستقر کردهاند. این تحولات نگرانیها از فروپاشی کامل آتشبس سال ۲۰۲۲، از سر گرفته شدن جنگ داخلی یمن و گسترش درگیری منطقهای به دریای سرخ را افزایش داده است.
حوثیها طی هفته گذشته محاصره دریایی عربستان را اعلام کردهاند و عبدالملک حوثی گفته است همه تاسیسات نفتی این کشور میتوانند هدف قرار گیرند. این حملات به افزایش شدید قیمت جهانی نفت کمک کرده و بهای نفت برنت را برای نخستین بار از ماه مه به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است.
مجموع گزارشهای تایمز اسرائیل، کان، شبکههای ۱۲ و ۱۳، واینت، اکسیوس و اسرائیل نشنال نیوز نشان میدهد مقامهای اسرائیلی توقف حملات را نشانه تغییر راهبرد واشینگتن نمیدانند. از نگاه آنان، ترامپ تنها برای مدتی محدود به دیپلماسی فرصت داده و شکست احتمالی مذاکرات، زمینه را برای مرحلهای گستردهتر از جنگ فراهم خواهد کرد.
دستور ترامپ پس از آن صادر شد که او طی ۱۳ روز گذشته، هر روز با انجام حملات موافقت کرده بود. هنوز مشخص نیست دستور روز جمعه ترامپ تنها محدود به همین روز بوده یا این وقفه ادامه خواهد یافت.
بهنوشته اکسیوس تصمیم ترامپ هم نشاندهنده تمایل او برای فراهم کردن فضای بیشتر برای دیپلماسی است و هم بیانگر این ارزیابی که در صورت بازنگشتن به عملیات رزمی گسترده، سطح کنونی حملات آمریکا به مرز اثربخشی خود رسیده است.
ساعاتی پیش از این گزارش، رسانههای اسرائیلی گزارش داده بودند که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حالی از صدور دستور آغاز عملیات بزرگ علیه جمهوری اسلامی خودداری کرد که اسرائیل ارزیابیکرده بود ممکن است آمریکا در طول جمعه شب یا شنبه سوم مرداد حمله بزرگی را که ترامپ وعده داده بود، آغاز کند.
روزنامه واینت در گزارشی نوشت اسرائیل ارزیابی کرده بود که حمله بزرگ آمریکا به جمهوری اسلامی در شامگاه جمعه یا بامداد شنبه سوم مرداد آغاز شود و همین ارزیابی باعث شد اسرائیل دست به آمادهسازیهای گسترده و چشمگیری بزند اما با گذشت ساعات، مقامها در اورشلیم به این نتیجه رسیدند که ترامپ تصمیم گرفته است فعلا دست نگه دارد و فرصت دیگری به تهران بدهد تا امتیازهایی ارائه کند.
بهنوشته این روزنامه، در پشت صحنه، قطر و عمان فشار قابلتوجهی بر حکومت ایران وارد کردند تا موضع خود را نرمتر کند و مانع از عملیاتی گسترده از سوی آمریکا شود که تا آن زمان تقریبا قطعی به نظر میرسید.
کانالهای ۱۱ و ۱۲ تلویزیون اسرائیل نیز گزارش دادند مقامهای این کشور خود را آماده کرده بودند که با حملات دیشب ایالات متحده به جمهوری اسلامی، که انتظار میرفت بسیار گستردهتر از حملات دو هفته گذشته باشد، دامنه جنگ گسترش بیایبد و پای اورشلیم نیز به درگیری باز شود، اما در لحظه آخر، ترامپ تصمیم گرفت که حملات را متوقف کند تا فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد. به همین دلیل، سطح آمادگی اسرائیل برای درگیری گسترده از دیشب کمی کاهش یافته است.
برخلاف پیشبینیها آمریکا نه تنها حمله بزرگ خود به جمهوری اسلامی را آغاز نکرد، بلکه شامگاه جمعه برای اولین بار در بیش از دو هفته گذشته دست به هیچ حمله دیگری نیز نزد.
توقف حملات متقابل پس از ۱۳ روز درگیری، میتواند نشانه دیگری از باز شدن دریچههای دیپلماسی باشد.
در نشانهای دیگر، وزارت حملونقل قطر شنبه اعلام کرد که فعالیتهای دریانوردی برای انواع شناورها از یکشنبه بهطور کامل در خلیج فارس و تنگه هرمز از سر گرفته میشود.
اکسیوس در ادامه گزارش خود نوشت اگر ترامپ دستور ازسرگیری حملات را صادر کند، ارتش آمریکا میتواند با فاصله زمانی نسبتا کوتاهی نیروهای لازم را بسیج کند.
این رسانه بهنقل از منابع خود افزود ارتش آمریکا همچنان در حال آمادهسازی طرحهایی برای بازگشت احتمالی به عملیات رزمی گسترده است، اما ترامپ تاکنون دستوری برای حرکت در این مسیر صادر نکرده است.
اکسیوس نوشت: «طی دو هفته گذشته، ترامپ هر بعدازظهر طرحهای حمله ارائهشده از سوی ارتش را تایید میکرد و این حملات ظرف چند ساعت انجام میشدند. روز جمعه نیز ترامپ طرح مشابهی دریافت کرد، اما چراغ سبز نشان نداد و به ارتش دستور داد حملهای انجام ندهد.
اندکی پس از صدور این دستور در روز جمعه، ترامپ به خبرنگاران در کاخ سفید گفت همچنان گزینه ادامه حملات یا حتی تشدید آنها را در اختیار دارد؛ از جمله اینکه «هرچه دارند را از بین ببریم.»
اما او بهروشنی گفت که به اعتقادش «راهبرد هوشمندانهتر» این است که با ایران «به توافق برسیم.»
ترامپ گفت: «ما همین حالا با آنها در حال گفتوگو هستیم. فکر میکنم هرچه روزها میگذرد، آنها جدیتر و جدیتر میشوند. ما کاملا مسلح و آماده اقدام هستیم، اما در حال گفتوگو با آنها هستیم.»
ترامپ بعدتر در روز جمعه، در سخنرانی خود در شام انجمن خبرنگاران کاخ سفید، گفت تصور نمیکند حکومت ایران در حال حاضر آماده توافق باشد، اما افزود: «من آمادهام گوش بدهم.»
دستور ترامپ برای توقف حملات چند ساعت پس از آن صادر شد که یک هیات عمانی جمعه برای گفتوگو درباره ترتیبات جدیدی بهمنظور بازگشایی تنگه هرمز وارد تهران شد.
دو منبع منطقهای مطلع از مذاکرات گفتند در گفتوگوها پیشرفتهایی حاصل شده و ممکن است توافقی میان عمان و جمهوری اسلامی در روزهای شنبه یا یکشنبه به دست آید.
پس از آن، رییسجمهوری آمریکا باید تصمیم بگیرد که آیا توافق پیشنهادی را خواهد پذیرفت یا خیر.
