محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی، در گفتوگو با تلویزیون جمهوری اسلامی گفت ایران باید از اسرائیل و آمریکا انتقام بگیرد و افزود: «تا زمانی که آمریکا و اسرائیل در منطقه و خلیج فارس حضور دارند، ما پیشرفت نخواهیم کرد.»
او همچنین گفت: «نباید اجازه داد این دو از این ماجرا بدون هزینه عبور کنند؛ آنها باید بهای آن را بپردازند.»
وزارت خزانهداری آمریکا سهشنبه ۱۶ تیر با انتشار بیانیهای اعلام کرد مجوز قبلی درباره تولید، فروش و انتقال نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی با منشاء ایرانی را لغو کرده و یک دوره ۱۰ روزه برای پایاندادن به معاملات قبلیِ مجازشده در نظر گرفته است.
تصمیم جدید اجازه انجام معاملات تازه را نمیدهد و فقط برای تسویه یا خاتمه فعالیتهایی است که پیشتر مجاز شده بودند.
در پی حمله جمهوری اسلامی به سه نفتکش و بازگشت تحریمهای نفتی، قیمت نفت بیش از پنج درصد افزایش یافت. قیمت نفت خام برنت سهشنبه با ۵.۲۸ درصد افزایش به ۷۵.۷۹ دلار به ازای هر بشکه رسید. قیمت نفت خام وستتگزاس اینترمدیت نیز با ۵.۱۶ درصد رشد، تا ۷۲.۰۳ دلار افزایش یافت.
مجوز فروش نفت ایران کمتر از سه هفته پیش و پس از امضای یادداشت تفاهمی بین واشینگتن و تهران صادر شده بود و به جمهوری اسلامی اجازه میداد تا در مهلت ۶۰ روزهای که برای رسیدن به توافقی بر سر برنامه هستهای ایران در نظر گرفته شده بود، نفت ایران را آزادانه بفروشد و پول آن را دریافت کند.
یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشد، به به شبکه سیانبیسی گفت تصمیم لغو این مجوز پس از حمله به چند نفتکش در تنگه هرمز اتخاذ شده است.
این مقام افزود دولت دونالد ترامپ بارها تاکید کرده که اجرای یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی کاملا به عملکرد تهران بستگی دارد.
به گفته او، جمهوری اسلامی تنها در صورت پایبندی به تعهدات خود از مزایای این تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد و اقدامات اخیر تهران در تنگه هرمز از نظر آمریکا کاملا غیرقابل قبول است و با پیامدهایی همراه خواهد شد.
اکسیوس نیز بهنقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی کاملا بر پایه «اقدام در برابر اقدام» تنظیم شده و تهران تنها در صورتی از مزایای آن بهرهمند خواهد شد که به تعهدات خود عمل کند و رفتار مورد انتظار واشینگتن را نشان دهد.
او افزود اقدامات جمهوری اسلامی در تنگه هرمز از نظر آمریکا «کاملا غیرقابل قبول» است و بدون پاسخ نخواهد ماند.
با این حال، به گفته این مقام، مذاکرهکنندگان آمریکایی همچنان با حسن نیت برای رسیدن به یک توافق نهایی به گفتوگوها ادامه میدهند.
اقدام آمریکا پس از آن انجام شد که سه نفتکش در روزهای اخیر گزارش دادند در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن هدف پرتابههایی ناشناس قرار گرفتهاند. تهران تاکنون هیچ واکنش رسمی نشان نداده و هیچ گروهی نیز مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته است.
پیشتر یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفته بود ارزیابیهای اولیه نشان میدهد جمهوری اسلامی به سوی سه کشتی تجاری شلیک کرده است.
حمله به دو نفتکش سعودی و یک تانکر حمل گاز طبیعی مایع قطر، واکنش تند این دو کشور و دیگر کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس را بهدنبال داشته است. این کشورها حملات به نفتکشها را «تروریستی» خواندهاند و قطر نیز معاون سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را احضار کرده است.
با این حال اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش گفت: «اتهامات قطر درباره حادثه ادعایی یک شناور در تنگه هرمز غیرقابل قبول و مغایر با اصل حسن همجواری است.»
او افزود خاموش کردن ردیاب (AIS) و تردد غیرهماهنگ کشتیها ناقض تفاهمنامه اخیر است و امنیت دریانوردی منطقه را مختل میکند.
لغو مجوز فروش نفت ایران نیز واکنش تند مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی را بهدنبال داشته است.
محسن رضایی، که پس از انتصاب بهعنوان مشاور نظامی مجتبی خامنهای، فرزند و جانشین علی خامنهای، نقشی پررنگتر در جمهوری اسلامی یافته، در واکنش به بازگشت تحریمهای نفتی گفت کاملا مشخص است که آمریکا مذاکرات را با شکست مواجه خواهد کرد.
او گفت راهاندازی مسیری جدید در جنوب تنگه هرمز و در آبهای عمان، اکنون با ظاهری تجاری انجام گرفته اما آمریکا قصد دارد بعدا از این مسیر برای استقرار ناوهای جنگی خود در خلیج فارس استفاده کند.
تشدید دوباره تنشها در حالی رخ میدهد که دو طرف در حال تلاش برای دستیابی به توافقی بودند که شامل محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران و کاهش بخشی از تحریمها، از جمله محدودیتهای مربوط به صادرات نفت، میشد.
تنگه هرمز، آبراه باریکی میان ایران و عمان، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود و حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت و حجم عظیمی از محمولههای گاز طبیعی مایع هر روز از آن عبور میکند.
هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند موجب افزایش قیمت انرژی و فشار بیشتر بر مصرفکنندگان و دولتهایی شود که هماکنون نیز با افزایش هزینههای سوخت روبهرو هستند.
دور تازه حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز همزمان با نشست رهبران کشورهای عضو ناتو در ترکیه صورت گرفت و باعث شد که موضوع آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز در دستور کار این نشست قرار گیرد.
صادرات نفت ایران همچنان یکی از مهمترین منابع درآمد جمهوری اسلامی محسوب میشود و میلیاردها دلار ارز خارجی برای آن فراهم میکند که عمدتا صرف برنامههای نظامی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن میشود.
با وجود این محدودیتها، تهران در سالهای اخیر توانسته است صادرات نفت خود را، عمدتا به چین، افزایش دهد و فروش نفت را به یکی از مهمترین شریانهای حیاتی اقتصاد خود تبدیل کند.
رویترز در گزارشی نوشته است که هرگونه تلاش دوباره برای محدود کردن صادرات نفت ایران میتواند فشار بیشتری بر منابع مالی جمهوری اسلامی وارد کند و توانایی آن برای تامین هزینههای داخلی و فعالیتهای منطقهای را کاهش دهد.
ترامپ صبح سهشنبه ۱۶ تیر به وقت محلی وارد آنکارا شد و در نشستهایی که در این روز با رسانهها داشت، به انتقاد از کشورهای اروپایی به دلیل سیاستهایشان در طول جنگ ایران ادامه داد. او گفت از واکنش آنها به این جنگ «بسیار» ناامید شده است.
او در حاشیه دیدار با رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، گفت: «ما به هیچ کمکی نیاز نداشتیم. در واقع میخواستم متحدانمان را محک بزنم و ببینم آیا در کنار ما میایستند یا نه؛ چون مدتهاست میگویم ما از آنها حمایت کردهایم، اما مطمئن نیستم آنها هم در وقت نیاز کنار ما باشند.»
ترامپ افزود: «بابت کاری که در ایران انجام دادیم با ما خوب برخورد نشد. من حتی کمک آنها [اعضای ناتو] را نمیخواستم. حتی پیش از آنکه درخواست کنم، گفتند حاضر به کمک و همکاری نخواهند بود.»
ترامپ در صحبتهایش بهروشنی از بریتانیا، ایتالیا، فرانسه و آلمان نام برد، همچنین تصمیم کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، برای دور ماندن از جنگ علیه ایران را هدف انتقاد قرار داد و مدعی شد این موضع به تضعیف موقعیت او کمک کرده است.
رییسجمهوری آمریکا هنگام ورود به آنکارا گفت اگر این اجلاس به میزبانی «دوستش» اردوغان برگزار نمیشد، شاید در آن شرکت نمیکرد. او همزمان بهطور تلویحی گفت تعهدش به دفاع از اروپا تحت تاثیر تصمیمهای سیاسی رهبران اروپایی در زمینه مهاجرت و انرژی قرار گرفته است.
کشورهای اروپایی حین جنگ ایران بارها گفتند نمیخواهند به جنگی کشیده شوند که بدون مشورت با آنها آغاز شده است. با این حال، آنها در نیمه جنگ اعلام کردند آمادهاند پس از جنگ به تامین امنیت تنگه هرمز کمک کنند.
تنگه هرمز در مرکز رایزنیهای ناتو
فرانسه و بریتانیا در حاشیه اجلاس ناتو در آنکارا در تلاشاند حمایت متحدان خود و کشورهای عربی خلیج فارس را برای ایجاد یک ماموریت دریایی چندملیتی جلب کنند. هدف این ماموریت کمک به تامین امنیت عبور کشتیها در اطراف تنگه هرمز اعلام شده است.
این دو کشور در هفتههای گذشته برای تشکیل ائتلافی متشکل از حدود ۱۲ کشور تلاش کردهاند. با این حال، اعلام کردهاند هر سازوکار بلندمدتی در نهایت به موافقت جمهوری اسلامی نیاز خواهد داشت.
خبرگزاری رویترز به نقل از چند دیپلمات نوشت پاریس و لندن امیدوارند در گام نخست، این ماموریت در دریای عمان آغاز شود؛ آبراهی مجاور تنگه هرمز که دریای عرب را به این تنگه متصل میکند و با ایران، عمان و امارات متحده عربی هممرز است.
چندین متحد ناتو نیز همزمان مینروبها، ناوهای جنگی و شناورهای پشتیبانی را در منطقه مستقر کردهاند، اما این طرح قرار نیست در قالب یک عملیات رسمی ناتو اجرا شود، بلکه تاکید شده است که تصمیم کشورها به انتقال ادوات نظامیشان به منطقه خارج از چارچوب ناتو و بهطور مجزا گرفته شده است.
یک دیپلمات اروپایی به خبرگزاری رویترز گفت مکرون، که قرار بود پس از تبدیل شدن به نخستین رییس کشور اروپایی که از سوریه دیدار میکند وارد آنکارا شود، در حال قدرتنمایی بود تا اروپا در جریان اجلاس در برابر ترامپ همچون متحدی وفادار به نظر برسد.
این دیپلمات گفت: «اما در نهایت، تا زمانی که ایران چراغ سبز ندهد، همه بیش از حد میترسند.»
دو دیپلمات دیگر نیز پیش از برگزاری نشست حاشیهای فرانسه و بریتانیا به رویترز گفتند نشست روز سهشنبه درباره این ابتکار مشترک جنبه نمادین خواهد داشت.
نشست ناتو در آنکارا سهشنبه ۱۶ تیر آغاز شد و تا پایان روز چهارشنبه ۱۷ تیر ادامه دارد.
ارمنیوز، رسانه اماراتی، صبح سهشنبه به نقل از یک منبع آمریکایی در دفتر امور اروپا و اوراسیا در وزارت خارجه آمریکا گزارش داد که موضوع امنیت تنگه هرمز در روزهای اخیر و پس از رایزنیهای واشینگتن با شماری از کشورهای اروپایی، به دستور کار نشست ناتو در آنکارا افزوده شده است.
این منبع افزود طرح پیشنهادی شامل استقرار دائمی نیروهای ناتو در خلیج فارس نیست و واشینگتن ترجیح میدهد ماموریتهای دریایی کشورهای اروپایی با پشتیبانی ناتو در حوزه فرماندهی، نظارت و تبادل اطلاعات انجام شود تا احتمال رویارویی مستقیم با سپاه پاسداران در تنگه هرمز کاهش یابد.
