وزارت خزانهداری آمریکا سهشنبه ۱۶ تیر با انتشار بیانیهای اعلام کرد مجوز قبلی درباره تولید، فروش و انتقال نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی با منشاء ایرانی را لغو کرده و یک دوره ۱۰ روزه برای پایاندادن به معاملات قبلیِ مجازشده در نظر گرفته است.
تصمیم جدید اجازه انجام معاملات تازه را نمیدهد و فقط برای تسویه یا خاتمه فعالیتهایی است که پیشتر مجاز شده بودند.
در پی حمله جمهوری اسلامی به سه نفتکش و بازگشت تحریمهای نفتی، قیمت نفت بیش از پنج درصد افزایش یافت. قیمت نفت خام برنت سهشنبه با ۵.۲۸ درصد افزایش به ۷۵.۷۹ دلار به ازای هر بشکه رسید. قیمت نفت خام وستتگزاس اینترمدیت نیز با ۵.۱۶ درصد رشد، تا ۷۲.۰۳ دلار افزایش یافت.
مجوز فروش نفت ایران کمتر از سه هفته پیش و پس از امضای یادداشت تفاهمی بین واشینگتن و تهران صادر شده بود و به جمهوری اسلامی اجازه میداد تا در مهلت ۶۰ روزهای که برای رسیدن به توافقی بر سر برنامه هستهای ایران در نظر گرفته شده بود، نفت ایران را آزادانه بفروشد و پول آن را دریافت کند.
یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشد، به به شبکه سیانبیسی گفت تصمیم لغو این مجوز پس از حمله به چند نفتکش در تنگه هرمز اتخاذ شده است.
این مقام افزود دولت دونالد ترامپ بارها تاکید کرده که اجرای یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی کاملا به عملکرد تهران بستگی دارد.
به گفته او، جمهوری اسلامی تنها در صورت پایبندی به تعهدات خود از مزایای این تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد و اقدامات اخیر تهران در تنگه هرمز از نظر آمریکا کاملا غیرقابل قبول است و با پیامدهایی همراه خواهد شد.
اکسیوس نیز بهنقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی کاملا بر پایه «اقدام در برابر اقدام» تنظیم شده و تهران تنها در صورتی از مزایای آن بهرهمند خواهد شد که به تعهدات خود عمل کند و رفتار مورد انتظار واشینگتن را نشان دهد.
او افزود اقدامات جمهوری اسلامی در تنگه هرمز از نظر آمریکا «کاملا غیرقابل قبول» است و بدون پاسخ نخواهد ماند.
با این حال، به گفته این مقام، مذاکرهکنندگان آمریکایی همچنان با حسن نیت برای رسیدن به یک توافق نهایی به گفتوگوها ادامه میدهند.
اقدام آمریکا پس از آن انجام شد که سه نفتکش در روزهای اخیر گزارش دادند در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن هدف پرتابههایی ناشناس قرار گرفتهاند. تهران تاکنون هیچ واکنش رسمی نشان نداده و هیچ گروهی نیز مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته است.
پیشتر یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفته بود ارزیابیهای اولیه نشان میدهد جمهوری اسلامی به سوی سه کشتی تجاری شلیک کرده است.
حمله به دو نفتکش سعودی و یک تانکر حمل گاز طبیعی مایع قطر، واکنش تند این دو کشور و دیگر کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس را بهدنبال داشته است. این کشورها حملات به نفتکشها را «تروریستی» خواندهاند و قطر نیز معاون سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را احضار کرده است.
با این حال اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش گفت: «اتهامات قطر درباره حادثه ادعایی یک شناور در تنگه هرمز غیرقابل قبول و مغایر با اصل حسن همجواری است.»
او افزود خاموش کردن ردیاب (AIS) و تردد غیرهماهنگ کشتیها ناقض تفاهمنامه اخیر است و امنیت دریانوردی منطقه را مختل میکند.
لغو مجوز فروش نفت ایران نیز واکنش تند مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی را بهدنبال داشته است.
محسن رضایی، که پس از انتصاب بهعنوان مشاور نظامی مجتبی خامنهای، فرزند و جانشین علی خامنهای، نقشی پررنگتر در جمهوری اسلامی یافته، در واکنش به بازگشت تحریمهای نفتی گفت کاملا مشخص است که آمریکا مذاکرات را با شکست مواجه خواهد کرد.
او گفت راهاندازی مسیری جدید در جنوب تنگه هرمز و در آبهای عمان، اکنون با ظاهری تجاری انجام گرفته اما آمریکا قصد دارد بعدا از این مسیر برای استقرار ناوهای جنگی خود در خلیج فارس استفاده کند.
تشدید دوباره تنشها در حالی رخ میدهد که دو طرف در حال تلاش برای دستیابی به توافقی بودند که شامل محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران و کاهش بخشی از تحریمها، از جمله محدودیتهای مربوط به صادرات نفت، میشد.
تنگه هرمز، آبراه باریکی میان ایران و عمان، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود و حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت و حجم عظیمی از محمولههای گاز طبیعی مایع هر روز از آن عبور میکند.
هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند موجب افزایش قیمت انرژی و فشار بیشتر بر مصرفکنندگان و دولتهایی شود که هماکنون نیز با افزایش هزینههای سوخت روبهرو هستند.
دور تازه حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز همزمان با نشست رهبران کشورهای عضو ناتو در ترکیه صورت گرفت و باعث شد که موضوع آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز در دستور کار این نشست قرار گیرد.
صادرات نفت ایران همچنان یکی از مهمترین منابع درآمد جمهوری اسلامی محسوب میشود و میلیاردها دلار ارز خارجی برای آن فراهم میکند که عمدتا صرف برنامههای نظامی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن میشود.
با وجود این محدودیتها، تهران در سالهای اخیر توانسته است صادرات نفت خود را، عمدتا به چین، افزایش دهد و فروش نفت را به یکی از مهمترین شریانهای حیاتی اقتصاد خود تبدیل کند.
رویترز در گزارشی نوشته است که هرگونه تلاش دوباره برای محدود کردن صادرات نفت ایران میتواند فشار بیشتری بر منابع مالی جمهوری اسلامی وارد کند و توانایی آن برای تامین هزینههای داخلی و فعالیتهای منطقهای را کاهش دهد.
