علی بیتاللهی، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با هشدار درباره تشدید فرونشست زمین در ایران گفت یکهزار و ۴۵۰ حلقه چاه با عمق بیش از ۳۰۰ متر در کشور وجود دارد و ادامه برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی، یکی از مهمترین عوامل گسترش این پدیده است.
بیتاللهی پنجشنبه ۱۱ تیرماه در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا گفت چاههای عمیق بهطور معمول توان استخراج آب بیشتری دارند.
به گفته او، بخشی از این چاهها در سازندهای سخت حفر شدهاند و آبهای سازندی جاری در مسیر درزها و شکافهای عمیق را استخراج میکنند و گروهی دیگر نیز در آبرفتهای با ضخامت زیاد حفر شدهاند و آب موجود در افقهای بسیار عمیقتر را به سطح زمین منتقل میکنند.
بیتاللهی افزود تمایل به برداشت آب از لایههای عمیقتر از ۳۰۰ متر در سالهای اخیر افزایش یافته است.
این هشدار در حالی مطرح میشود که روزنامه شرق هشتم تیرماه، با استناد به تازهترین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، نوشت پدیده فرونشست زمین در ایران به مرحلهای بحرانی رسیده و ادامه این روند میتواند خسارتهایی جبرانناپذیر به بار آورد.
بر اساس این گزارش، حدود ۱۸۵ هزار کیلومتر مربع، معادل نزدیک به ۱۱ درصد از مساحت ایران، با فرونشست زمین مواجه است. حدود ۳۹ میلیون نفر، یعنی نزدیک به ۴۹ درصد جمعیت کشور، در این مناطق زندگی میکنند و در معرض پیامدهای این بحران قرار دارند.
شرق همچنین نوشت بیش از ۳۸۰ شهر و ۹ هزار و ۲۰۰ روستا در مناطق درگیر با فرونشست یا در مسیر گسترش آن قرار دارند.
به گفته بیتاللهی، از یکهزار و ۴۵۰ حلقه چاه با عمق بیش از ۳۰۰ متر در کشور، استان فارس با ۹۱۸ حلقه و تخلیه سالانه تجمعی حدود ۱۷۷ میلیون مترمکعب آب، بیشترین تعداد این چاهها و بالاترین میزان برداشت را به خود اختصاص داده است.
این عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی افزود پس از فارس، گلستان با ۱۸۵ حلقه چاه و تخلیه سالانه حدود ۳۲ میلیون مترمکعب، کرمان با ۱۱۳ حلقه و تخلیه سالانه حدود ۳۴ میلیون مترمکعب و آذربایجان شرقی با ۷۵ حلقه و برداشت سالانه حدود ۲۹ میلیون مترمکعب، قرار دارند.
او گفت اصفهان نیز با ۶۱ حلقه چاه عمیقتر از ۳۰۰ متر و تخلیه سالانه حدود ۱۱ میلیون مترمکعب آب، در میان استانهایی است که بیشترین تعداد و میزان برداشت از این چاهها را به خود اختصاص دادهاند.
بیتاللهی تاکید کرد توسعه چاههای بسیار عمیق و برداشت گسترده از آبخوانها، فشار مضاعفی بر منابع آب زیرزمینی وارد کرده و در تشدید فرونشست زمین در بسیاری از دشتهای کشور نقش مهمی داشته است.
او افزود در بروز و گسترش فرونشست زمین، حجم برداشت آب از سفرههای زیرزمینی از تعداد یا حتی عمق چاهها مهمتر است و حجم سالانه آب استخراجشده از چاهها در توسعه فرونشست زمین در ایران نقش تعیینکنندهای داشته است.
بیتاللهی همچنین گفت بررسی نقشه چاههای آبی که سالانه بیش از یک میلیون مترمکعب آب برداشت میکنند، نشان میدهد این چاهها در گسترش فرونشست زمین در جنوب و جنوبغرب تهران، جنوب کرج و جنوب قزوین نقش کلیدی دارند.
او افزود پراکندگی گسترده چاههای با حجم برداشت بالای آب با پهنههای فرونشست زمین همخوانی قابل توجهی دارد. موضوعی که بهویژه در استانهای خراسان رضوی، کرمان، فارس، اصفهان و همدان، بهوضوح مشاهده میشود.
بیتاللهی در پایان گفت تطابق مکانی چاههایی که سالانه بیش از یک میلیون مترمکعب آب برداشت میکنند با پهنههای فرونشست، بیانگر ارتباط مستقیم میان حجم برداشت آبهای زیرزمینی و گسترش فرونشست زمین در کشور است.
خبرگزاری ایسنا ۲۶ خرداد گزارش داد تهران بهعنوان بزرگترین مرکز جمعیتی کشور، بهدلیل کاهش چشمگیر بارشها، محدودیت منابع آب تجدیدپذیر و برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، با چالش جدی تامین آب روبهروست.
۲۱ اردیبهشت نیز عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب، گفت حدود ۳۵ میلیون نفر در ایران با مشکل کمآبی روبهرو هستند و تهران در صدر استانهای کمبارش کشور قرار دارد و ششمین سال خشکسالی را تجربه میکند.
ادامه برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، در کنار ناتوانی در مدیریت پایدار آب، نفوذ مافیای آب و غلبه منافع گروههای ذینفع بر سیاستگذاریهای محیط زیستی، نشان میدهد بحران فرونشست در ایران به نشانهای از ناکارآمدی ساختاری در حکمرانی آب و محیط زیست تبدیل شده است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
