در پی نزدیک شدن به فصل گرما در ایران و اذعان مقامهای جمهوری اسلامی به بحران آب و برق، نگرانیها از تشدید فشار معیشتی و دشوارتر شدن زندگی شهروندان بالا گرفته است. عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب کشور، اعلام کرد حدود ۳۵ میلیون نفر در ایران با مشکل کمآبی روبهرو هستند.
بزرگزاده دوشنبه ۲۱ اردیبهشت از بارندگی «کمتر از نرمال» در ۱۱ استان کشور خبر داد و افزود: «اینکه گفته میشود کشور وارد دوره ترسالی شده، مطلقا درست نیست و نباید چنین برداشتی از وضعیت فعلی داشت.»
سخنگوی صنعت آب با اشاره به تداوم بحران کمآبی در پایتخت هشدار داد تهران در صدر استانهای کمبارش کشور قرار دارد و ششمین سال خشکسالی را تجربه میکند.
او افزود: «تهران، البرز، مشهد، ساوه و اراک در صدر مناطق نیازمند مدیریت مصرف آب هستند. پرشدگی سدهای تهران فقط ۲۲ درصد است. حجم آب سد لار به ۶ درصد ظرفیت رسیده است. وضعیت سدهای تهران نسبت به متوسط ۱۰ ساله همچنان منفی است.»
به گفته سخنگوی صنعت آب، در حال حاضر سدهای کشور بهطور متوسط ۶۵ درصد پر هستند.
در سالهای اخیر، بحران آب و برق به یکی از اصلیترین چالشهای زیستی و معیشتی مردم در استانهای مختلف ایران تبدیل شده و روایتهای رسمی و مردمی از نقاط گوناگون کشور از کمبود شدید منابع، سوءمدیریت و نارضایتی گسترده حکایت دارند.
راما حبیبی، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای تهران، ۲۱ اردیبهشت هشدار داد علیرغم بهبود نسبی بارندگیها نسبت به سال گذشته، میزان بارشها در استان تهران همچنان ۳۴.۵ درصد کمتر از میانگین بلندمدت است.
حبیبی صرفهجویی شهروندان را برای عبور از بحران تنش آبی «ضروری» دانست.
مسئولان جمهوری اسلامی در حالی مردم را به صرفهجویی و اصلاح الگوی مصرف فرا میخوانند که خود از حل ریشهای بحرانهای ساختاری و مدیریتی در حوزه آب و برق ناتوان بودهاند و در مقاطع گوناگون، تعطیلی استانهای مختلف کشور را بهعنوان راهکاری موقت برای جلوگیری از وخامت اوضاع به کار گرفتهاند.
روزنامه اطلاعات: بحران انرژی به توقف تولید کارخانهها و آسیب به کشاورزی میانجامد
روزنامه اطلاعات، رسانه زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی، ۲۱ اردیبهشت در مطلبی خواستار صرفهجویی مردم در مصرف برق شد و نوشت: «فرض کنید هوا بهشدت گرم است، اما در خانه نه برق دارید و نه حتی آب. یخچال هم خاموش است. چه بر سر شما خواهد آمد؟»
این روزنامه به اظهارات اخیر مقامهای حکومت در خصوص قطع برق در تابستان پرداخت و هشدار داد بحران انرژی به معنای توقف فعالیت کارخانجات، کاهش تولید، بیکاری کارگران و گرانی است.
در ادامه این مطلب آمده است: «کشاورزان هم متحمل زیانهای جدی از ناحیه کمبود برق میشوند. همه چاههای عمیق کشاورزی بهعنوان مهمترین تامینکننده آب باغات و مزارع دشتهای وسیع کشور، برقی هستند و قطع انرژی آنها به معنای بیآبی بخش کشاورزی است.»
این روزنامه با اشاره به تشدید بحران انرژی، از تردد خودروهای تکسرنشین و استفاده از خودرو برای «تفریح» و «دور دور» در سطح شهر انتقاد کرد.
اطلاعات همچنین خواستار دقت شهروندان در خرید، مصرف و نگهداری نان شد و افزود کشور بهدلیل تحریمها بهشدت در تنگنا قرار دارد و ارز دولتی اختصاصیافته به گندم باید «صرف تامین کالاهای مختلف بهویژه در حوزه دفاع یا تامین تجهیزات و زیرساختهای کشور شود».
۲۰ اردیبهشت، آرش نجفی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، ضمن هشدار درباره تشدید بحران انرژی در ایران اعلام کرد به نظر میرسد تابستان امسال قطع برق خانگی، تجاری و اداری بهصورت روزانه و مستمر ادامه داشته باشد و بخش صنعت نیز همچنان در اولویت خاموشیها قرار گیرد.
شهروندان در روزهای اخیر با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال، از وخامت اوضاع معیشت، قطع برق و پیامدهای آن برای زندگی مردم انتقاد کردند.
در یکی از این پیامها آمده است: «واقعا امسال وضعیت برق و قطعی برق افتضاح شده. بدون اطلاع دادن به مردم در انزلی، شروع کردن برقها رو روزی دو سه ساعت قطع کردن. هنوز تابستون نشده، عذاب دادن مردم رو شروع کردن.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
