استاندار خراسان رضوی: شاید تشییع جنازه خامنهای در مشهد بهصورت هوایی برگزار شود
غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی گفت: «پیشنهاد مشخص شورای تامین استان، برگزاری مراسم تشییع علی خامنهای بهصورت هوایی است و به نظر میرسد این پیشنهاد اجرایی شود.»به گزارش خبرگزاری مهر، او ادامه داد: «اجرای این شیوه موجب کاهش تراکم جمعیت میشود، مراسم را به شکل سایر راهپیماییها مدیریت میکند و از نظر امنیت، مدیریت ازدحام جمعیت و سایر ملاحظات، شرایط مناسبتری را فراهم خواهد کرد.»مظفری اضافه کرد: «مهمترین موضوع، حفظ سلامت مردم است و همه دستگاهها باید سلامت مردم را در اولویت قرار دهند.»بر اساس اعلام رسمی ستاد تشییع علی خامنهای، قرار است جنازه رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، ۱۸ تیر در مشهد دفن شود.
فناوری «ارتباط مستقیم با ماهواره» شاید روزی بتواند به ایرانیان کمک کند بخشی از فیلترینگ و محاصره دیجیتال جمهوری اسلامی را دور بزنند، اما با وجود امیدهای گسترده، در شرایط کنونی راهحلی عملی برای مقابله با قطع اینترنت در ایران نیست.
دسترسی به اینترنت در ایران ابتدا در جریان اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴ و سپس در جریان جنگ دوم در اسفندماه ۱۴۰۴ برای ماهها قطع شد و سرانجام پس از ۸۸ روز قطعی سراسری، بهطور محدود دوباره برقرار شد.
اگرچه اتصال بینالمللی برای بسیاری از کاربران اینترنت ثابت و خانگی ممکن شده، اما شبکه همچنان با اختلال، ناپایداری و سانسور گسترده روبهرو است.
بیش از ۱۰۰ روز از آغاز قطع گسترده اینترنت گذشته، اما روند بازگشت دسترسی محدود، گزینشی و تحت کنترل شدید بوده است.
از دسترسی مشروط بر پایه احراز هویت، انتقال کسبوکارها به سکوهای داخلی و ایجاد سیمکارتها یا اینترنت سفید، برای دسترسی به اینترنت گرفته تا سایر سازوکارها، به نظر میرسد جمهوری اسلامی مصمم است ساختار چندلایه سانسور، نظارت و کنترل ارتباطات خود را حفظ کند.
شبکه ملی اطلاعات، درگاههای متمرکز اتصال به اینترنت جهانی، تنظیمات کنترلشده شبکههای تلفن همراه، سامانههای احراز هویت و سازوکارهای ثبت دستگاهها، همگی ابزارهایی هستند که به حکومت امکان میدهند در حالی که کانالهای ارتباطی پایدار را برای گروههای منتخب حفظ میکند، دسترسی عمومی به اینترنت جهانی را محدود یا قطع کند.
به همین دلیل، فناوری ارتباط مستقیم با ماهواره ( D2C ) توجه روزافزون ایرانیان را به خود جلب کرده است.
احمد علوی، اقتصاددان و استاد دانشگاه، با اشاره به افزایش مجدد قیمت ارز، با وجود اجرای تفاهمنامه با آمریکا، بازگشت نرخ دلار به محدوده ۱۷۰ هزار تومان را نتیجه از بین رفتن خوشبینی اولیه نسبت به تفاهم میان جمهوری اسلامی و آمریکا میداند.
به گفته او، تداوم تنشها در خلیج فارس، اختلال در روند اجرای تفاهم و تردید نسبت به پایبندی حکومت به آن، فضای روانی بازار را منفی کرده است.
دادگاهی در سوئد حکم داد تصمیم اداره مهاجرت این کشور برای اخراج یکی از کارمندانش بهدلیل ارتباط با جمهوری اسلامی، «قانونی و موجه» بوده است.
بر اساس رای دادگاه منطقهای سولنا، خطرات جدی امنیتی مطرحشده در این پرونده بر سایر ملاحظات برتری داشته و اداره مهاجرت در اخراج این کارمند مطابق قانون عمل کرده است.
اداره مهاجرت پیشتر با استناد به اطلاعات ارائهشده از سوی سازمان امنیت سوئد (سپو)، این کارمند را اخراج کرده بود.
طبق اسناد پرونده، او ارتباطات گستردهای با عوامل اطلاعاتی جمهوری اسلامی و همچنین افرادی وابسته به شبکههای جرائم سازمانیافته داشته است.
این کارمند که از سال ۲۰۱۶ در اداره مهاجرت سوئد مشغول به کار بود، در فوریه ۲۰۲۵ از سمت خود برکنار شد. او با طرح شکایت، خواستار لغو حکم اخراج و دریافت غرامت شد، اما دادگاه درخواستش را رد کرد.
اخراج شدیدترین اقدام انضباطی در نظام حقوق کار سوئد به شمار میرود.
این نخستین بار نیست که گزارشهایی درباره تلاش جمهوری اسلامی برای نفوذ اطلاعاتی، جاسوسی و انجام اقدامات خرابکارانه در سوئد منتشر میشود.
دیماه ۱۴۰۴، رسانههای سوئدی از بازداشت دو برادر ایرانیتبار به ظن جاسوسی صنعتی برای تهران خبر دادند.
خطر انتقال اطلاعات حساس و نقض تعهد وفاداری
دادگاه منطقهای سولنا در حکم خود اعلام کرد اداره مهاجرت سوئد توانسته ادعاهایش را در مورد کارمند پیشین خود به اثبات برساند.
بر پایه حکم دادگاه، این کارمند طی چند سال با یک افسر اطلاعاتی جمهوری اسلامی، یک مامور مرتبط با جاسوسی از پناهجویان و همچنین افرادی وابسته به گروههای تبهکار ارتباطات گستردهای داشته است.
دادگاه نتیجه گرفت این ارتباطات خطر ملموسی برای انتقال اطلاعات حساس ایجاد کرده است و به همین دلیل، رفتار این کارمند را «نقض جدی تعهد وفاداری به کارفرما» دانست.
در ادامه حکم آمده است رفتار این کارمند نه یک اشتباه موردی و نه ناشی از قضاوت نادرست، بلکه اقدامی آگاهانه و مستمر بوده که در طول چند سال ادامه داشته است.
پیشتر اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد، نسبت به «حملات ترکیبی» و «جنگ نیابتی» جمهوری اسلامی علیه سوئد هشدار داد و تاکید کرد این کشور باید برای مقابله با چنین تهدیدهایی آمادگی لازم را داشته باشد.
آبانماه ۱۴۰۴، سازمان امنیت سوئد اعلام کرد نهادهای اطلاعاتی و امنیتی جمهوری اسلامی از مرکز اسلامی «امام علی» بهعنوان بستری برای فعالیتهای اطلاعاتی در خاک سوئد استفاده کردهاند.
اداره مهاجرت سوئد در جریان رسیدگی به پرونده کارمند پیشین خود تاکید کرد این نهاد بهطور مستمر در معرض فعالیتهای اطلاعاتی، بهویژه از سوی جمهوری اسلامی، قرار دارد.
این در حالی است که پایگاههای اطلاعاتی اداره مهاجرت دادههای مربوط به پناهجویان، منتقدان حکومت ایران و دیگر افرادی را در خود جای داده که ممکن است برای دولتهای خارجی ارزش اطلاعاتی داشته باشند.
دادگاه با اشاره به این ملاحظات امنیتی اعلام کرد دسترسی غیرمجاز به چنین اطلاعاتی میتواند زمینه سوءاستفاده دولتهای خارجی را فراهم آورد، اعتماد عمومی به اداره مهاجرت سوئد را در داخل و خارج از کشور خدشهدار کند و افراد را در معرض تهدید، فشار یا اقدامات تلافیجویانه قرار دهد.
دادگاه بر همین اساس نتیجه گرفت ارتباطات این کارمند با عوامل اطلاعاتی جمهوری اسلامی و گروههای تبهکار، با ادامه فعالیت او در اداره مهاجرت سوئد ناسازگار است.
اداره مهاجرت در جریان رسیدگی به این پرونده به اطلاعات سازمان امنیت سوئد استناد کرده بود؛ دادههایی که در دادگاه از طریق شهادت ماموران این نهاد ارائه شد.
دادگاه همچنین حکم داد این کارمند سابق باید ۱۶۸ هزار کرون سوئد بابت هزینههای دادرسی به دولت بپردازد.
پیشتر سازمان امنیت سوئد هشدار داده بود جمهوری اسلامی همچنان برای اجرای اقدامات خشونتآمیز علیه مخالفان حکومت در خاک سوئد، از باندهای تبهکار بهره میگیرد.
فناوری «ارتباط مستقیم با ماهواره» شاید روزی بتواند به ایرانیان کمک کند بخشی از فیلترینگ و محاصره دیجیتال جمهوری اسلامی را دور بزنند، اما با وجود امیدهای گسترده، در شرایط کنونی راهحلی عملی برای مقابله با قطع اینترنت در ایران نیست.
دسترسی به اینترنت در ایران ابتدا در جریان اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴ و سپس در جریان جنگ دوم در اسفندماه ۱۴۰۴ برای ماهها قطع شد و سرانجام پس از ۸۸ روز قطعی سراسری، بهطور محدود دوباره برقرار شد.
اگرچه اتصال بینالمللی برای بسیاری از کاربران اینترنت ثابت و خانگی ممکن شده، اما شبکه همچنان با اختلال، ناپایداری و سانسور گسترده روبهرو است.
بیش از ۱۰۰ روز از آغاز قطع گسترده اینترنت گذشته، اما روند بازگشت دسترسی محدود، گزینشی و تحت کنترل شدید بوده است.
از دسترسی مشروط بر پایه احراز هویت، انتقال کسبوکارها به سکوهای داخلی و ایجاد سیمکارتها یا اینترنت سفید، برای دسترسی به اینترنت گرفته تا سایر سازوکارها، به نظر میرسد جمهوری اسلامی مصمم است ساختار چندلایه سانسور، نظارت و کنترل ارتباطات خود را حفظ کند.
شبکه ملی اطلاعات، درگاههای متمرکز اتصال به اینترنت جهانی، تنظیمات کنترلشده شبکههای تلفن همراه، سامانههای احراز هویت و سازوکارهای ثبت دستگاهها، همگی ابزارهایی هستند که به حکومت امکان میدهند در حالی که کانالهای ارتباطی پایدار را برای گروههای منتخب حفظ میکند، دسترسی عمومی به اینترنت جهانی را محدود یا قطع کند.
به همین دلیل، فناوری ارتباط مستقیم با ماهواره ( D2C ) توجه روزافزون ایرانیان را به خود جلب کرده است.
بسیاری امیدوارند امکان اتصال مستقیم تلفن همراه به ماهواره، بدون نیاز به دیش، ترمینال، اپراتور داخلی یا درگاههای تحت کنترل حکومت، راهی برای رهایی از آنچه «زندان دیجیتال» جمهوری اسلامی میدانند، فراهم کند.
اهمیت این موضوع تا جایی پیش رفته که وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) با شرکت اسپیسایکس درباره فعالسازی سرویس ارتباط مستقیم با ماهواره برای شهروندان ایرانی گفتوگو کرده است.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که اسپیسایکس برای راهاندازی این سرویس تا ۵۰۰ میلیون دلار و برای بهرهبرداری ماهانه آن ۱۰۰ میلیون دلار درخواست کرده است.
اما پرسش اصلی این است که آیا نسخههای کنونی فناوری ارتباط مستقیم با ماهواره میتوانند چنین انتظاری را در مقیاس ایران برآورده کنند؟
پاسخ فعلا منفی است.
سامانههای فعلی ظرفیت محدودی دارند، در برابر تداخل امواج رادیویی آسیبپذیرند و برای کاربرانی که ممکن است از طریق سامانه ثبت دستگاهها و شبکه تلفن همراه ایران شناسایی شوند، خطراتی به همراه دارند.
با این حال، پرسشهای اساسی همچنان باقی است: آیا نسل کنونی فناوری «دایرکت تو کال» (Direct-to-Cell) واقعا میتواند پاسخگوی چنین انتظاراتی در مقیاس ایران باشد؟ آیا این فناوری همچنان تنها یک ابزار ارتباطی محدود و اضطراری است یا میتواند به راه گریزی قابل گسترش برای میلیونها کاربر ایرانی تبدیل شود؟ و اگر نسلهای آینده این فناوری بدون اتکا به دکلها و اپراتورهای داخلی فعالیت کنند، آیا دیوار دیجیتال ایران فرو خواهد ریخت؟
وابستگی به اپراتورهای تلفن همراه و سناریو ایسیم خارجی
در سرویس معمول استارلینک، ماهواره به یک ترمینال زمینی اختصاصی، همان دیشی که کاربران باید آن را تهیه، نصب، نگهداری و از چشم جمهوری اسلامی پنهان کنند، متصل میشود. تلفن همراه نیز از طریق وایفای به مودم استارلینک وصل میشود.
اما فناوری «دایرکت تو کال» بر پایه ایدهای متفاوت شکل گرفته است؛ در این فناوری، خود تلفن همراه نقش گیرنده و فرستنده ارتباط ماهوارهای را بر عهده میگیرد.
نسخههای فعلی «دایرکت تو کال» عمدتا سامانههای مستقل اینترنت ماهوارهای نیستند، بلکه پوشش شبکه اپراتورهای تلفن همراه را در هر منطقه تکمیل میکنند و در عمل ماهواره را به دکل مخابراتی فضایی تبدیل میکنند که وظیفه اصلی آن پوشش مناطق فاقد آنتن یا دارای پوشش ضعیف است.
استفاده از فرکانسهای مستقل در باند اِس و استقرار ماهوارهها در مدار بسیار پایین زمین (VLEO)، نزدیکتر به سطح زمین، از جمله مسیرهایی است که میتواند فناوری «دایرکت تو کال» را برای حل مشکل ایران کاربردیتر کند.
در این سناریو، اپراتورهای همکار استارلینک مانند T-Mobile، Kyivstar یا One NZ در نیوزیلند، ایران را منطقهای فاقد پوشش زمینی اعلام کرده و آن را تحت پوشش خدمات خود قرار میدهند.
از نظر سیاسی و فنی، این مدل به آن چیزی نزدیکتر است که بسیاری از شهروندان ایرانی از این فناوری انتظار دارند. در چنین حالتی، تلفن همراهی که از سیمکارت یا ایسیم یکی از این اپراتورها استفاده میکند، میتواند از داخل ایران به ماهوارههای نسل جدید اسپیسایکس متصل شود. گزارشها حاکی از آن است که حدود ۷۰۰ ماهواره از این نوع هماکنون در مدار قرار دارند.
اما تحقق چنین سناریویی تنها به اراده یا تصمیم اسپیسایکس وابسته نیست. این کار مستلزم زنجیرهای از الزامات شامل طیف فرکانسی، مجوزهای مقرراتی، تلفنهای سازگار، مودمها، آنتنها، توان ارسال سیگنال و تراشههایی است که از باندهای جدید ماهوارهای پشتیبانی کنند.
شرکتهایی مانند کوالکام، مدیاتک، اپل، سامسونگ و گوگل در این روند نقشی تعیینکننده دارند. اگر سختافزار تلفنهای همراه آماده نباشد، حتی پیشرفتهترین منظومه ماهوارهای نیز به اتصال عملی برای کاربران داخل ایران تبدیل نخواهد شد.
حتی در این سناریو خوشبینانه نیز سه مانع بزرگ همچنان باقی میماند: ظرفیت محدود، احتمال تداخل امواج رادیویی و خطر شناسایی کاربران از طریق سامانه ثبت دستگاهها و سامانه همتا.
محدودیت ظرفیت در مناطق پرجمعیت
نخستین مانع جدی بر سر راه گسترش فناوری «دایرکت تو کال» در ایران، ظرفیت آن است. این فناوری برای جایگزینی اینترنت شهری طراحی نشده، بلکه هدف آن فراهم کردن حداقل سطح ارتباط در مناطقی است که پوشش زمینی ندارند یا پوشش آنها ضعیف است. اما مسئله ایران صرفا اتصال چند کاربر در جادهها یا مناطق کوهستانی نیست.
موضوع، قطع ارتباط در شهرهایی است که ممکن است صدها هزار نفر بهطور همزمان به پیامرسانها، تماس صوتی و تصویری، اخبار، نقشه، ایمیل، خدمات مالی و امکان ارسال عکس و ویدیو نیاز داشته باشند.
در برخی آزمایشهای اولیه، پهنای باند ثبتشده برای یک اتصال حدود ۱۴ مگابیت بر ثانیه بوده است. اما این عدد نباید با سرعت اینترنت شهری مقایسه شود. در عمل، همین پهنای باند محدود باید میان تمام کاربرانی که در محدوده پوشش هر ماهواره قرار دارند، تقسیم شود.
برای درک بهتر ابعاد مساله، در شهری مانند تهران اگر تنها یک درصد جمعیت بهطور همزمان به یک اتصال بسیار ابتدایی با سرعت یک مگابیت بر ثانیه نیاز داشته باشند، ظرفیت مورد نیاز شبکه حدود ۹۹ گیگابیت بر ثانیه خواهد بود.
این رقم در مقایسه با ظرفیت فعلی هر پرتو فعال «دایرکت تو کال» که بین ۴ تا ۱۷ مگابیت بر ثانیه است و حتی در مقایسه با چشمانداز خوشبینانه ۱۵۰ مگابیت بر ثانیه در نسلهای آینده، شکافی چند صد برابری را نشان میدهد.
تداخل امواج رادیویی ناشی از سیگنالهای زمینی
حتی اگر فناوری «دایرکت تو کال» بتواند بر مشکلات ظرفیت و وابستگی به اپراتورهای داخلی غلبه کند، همچنان با مانعی روبهرو است که ریشه در فیزیک امواج رادیویی دارد. برای برقراری ارتباط، تلفن همراه باید سیگنالی بسیار ضعیف را از ماهوارهای که صدها کیلومتر بالاتر از زمین در حرکت است دریافت کند، در حالی که همزمان در محیطی مملو از دکلهای مخابراتی، فرستندههای زمینی و سیگنالهای محلی بسیار قویتر فعالیت میکند.
در چنین شرایطی، نسبت میان سیگنال مورد نظر و نویز و تداخل محیطی تعیین میکند که آیا گیرنده اساسا میتواند سیگنال ماهواره را تشخیص دهد یا خیر.
یک دکل مخابراتی متعلق به همراه اول یا ایرانسل که در نزدیکی کاربر قرار دارد، ممکن است سیگنالی بهمراتب قویتر از سیگنال ماهواره ارسال کند؛ بهگونهای که گیرنده تلفن عملا نتواند سیگنال ضعیفتر را تشخیص دهد یا ارتباطی پایدار با آن برقرار کند.
در چنین وضعیتی، دولت نیازی به هدف قرار دادن ماهواره ندارد. کافی است از دکلها، فرستندهها و کنترل توان شبکه تلفن همراه استفاده کند تا محیط رادیویی اطراف کاربر برای ارتباط ماهوارهای نامناسب شود.
برای جمهوری اسلامی، این نوع اختلال میتواند سریع، موضعی و کمهزینه باشد. بنابراین حتی اگر ماهواره خارج از دسترس حکومت باشد، تلفن همراه کاربر همچنان روی زمین و در محیطی قرار دارد که امکان دستکاری آن وجود دارد.
نسلهای آینده با طیف فرکانسی اختصاصی، مودمهای پیشرفتهتر و پروتکلهای مقاومتر شاید بخشی از این آسیبپذیری را کاهش دهند، اما آن را بهطور کامل از میان نخواهند برد.
ثبت دستگاه و شناسایی کاربران
اما پرسش امنیتی مهمتر این است که هنگام استفاده از فناوری «دایرکت تو کال»، تا چه اندازه امکان شناسایی کاربر در داخل ایران وجود دارد.
در ایران، تلفن همراه تنها یک ابزار ارتباطی نیست. سیمکارت، هویت مشترک، شناسه دستگاه و هویت واقعی کاربر در چندین لایه به یکدیگر متصل هستند.
هر تلفن همراه دارای یک شناسه سختافزاری منحصربهفرد یا آیامایآی (IMEI) است که نقش هویت دستگاه را در شبکههای تلفن همراه ایفا میکند. سامانه همتا میتواند این شناسه را به سیمکارت، سابقه فعالسازی، مالکیت و در بسیاری از موارد، هویت واقعی کاربر مرتبط کند.
در چنین شرایطی، استفاده از سیمکارت یا ایسیم خارجی برای ارتباط ماهوارهای لزوما به معنای ناشناس ماندن کاربر نیست. اگر تلفنی با یک شناسه آیامایآی شناختهشده ناگهان از طریق یک مسیر ماهوارهای غیرمجاز و با شناسه اپراتور خارجی تلاش به برقراری ارتباط کند، این رفتار میتواند به الگویی غیرعادی و قابل شناسایی تبدیل شود.
ترکیب سامانه ثبت دستگاهها، اطلاعات اپراتورها، پایگاههای داده سیمکارت و ابزارهای نظارتی محلی میتواند چنین ارتباطی را به یک خطر امنیتی تبدیل کند. بنابراین پرسش کلیدی این است که چگونه میتوان بدون افشای هویت، موقعیت مکانی و الگوی رفتاری کاربر، از این فناوری استفاده کرد.
فرصتی راهبردی، نه راهحلی فوری
فناوری «دایرکت تو کال» را باید جدی گرفت، اما نباید درباره تواناییهای آن اغراق کرد. جذابیت این فناوری برای ایران روشن است:
اگر روزی یک تلفن همراه معمولی بتواند بدون نیاز به دیش، ترمینال مجزا، اپراتور داخلی یا درگاههای تحت کنترل جمهوری اسلامی مستقیما به ماهواره متصل شود، یکی از پایههای اصلی ساختار کنترل اینترنت در ایران به چالش کشیده خواهد شد.
اما آن روز هنوز فرا نرسیده است. نسخههای کنونی که در حال توسعه هستند، عمدتا برای پوشش مناطق فاقد آنتن طراحی شدهاند، نه برای جایگزینی اینترنت شهری دهها میلیون کاربر.
ظرفیت محدود، احتمال تداخل امواج و خطر افشا و شناسایی کاربران باعث میشود این فناوری در شرایط فعلی نتواند به مسیری عمومی و قابل گسترش برای دور زدن قطع اینترنت در ایران تبدیل شود. ارزش کنونی آن عمدتا در نقش یک ابزار اضطراری است؛ ابزاری برای ارسال پیام، اشتراکگذاری موقعیت مکانی، اعلام هشدار یا حفظ ارتباط کوتاهمدت در زمان بحران.
اگر نسل بعدی ماهوارهها بتواند ظرفیت بیشتر، طیف فرکانسی مستقل، تلفنهای سازگار، امنیت کاربران و قواعد حمایتی جهانی را همزمان فراهم کند، آینده ممکن است متفاوت باشد. اما تا آن زمان، فناوری ارتباط مستقیم با ماهواره بیش از آنکه راهحل امروز برای رهایی از زندان دیجیتال ایران باشد، روزنهای مهم برای آینده است.
هبت حلبوسی، رییس مجلس نمایندگان عراق، در هشتمین کنفرانس پارلمان عرب و روسای شوراها و پارلمانهای عرب در قاهره، حملات جمهوری اسلامی را که به گفته او حاکمیت کشورهای عربی و اسلامی را نقض میکند، محکوم کرد.
او خواستار توقف همه حملاتی شد که حاکمیت کشورهای عربی را نقض میکند و بر دور نگه داشتن منطقه از درگیریهای نظامی گسترده و تقویت گفتوگو میان کشورهای منطقه تاکید کرد.
حلبوسی همچنین از تفاهمنامه اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی استقبال کرد.
