در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکا با دادن روایتهایی متفاوت، از موفقیت نسبتی اولین دور گفتوگوها در سوئیس سخن میگویند، رییسجمهوری آمریکا دوشنبه اول تیر بار دیگر هشدار داد که اگر تهران به توافق خود با واشینگتن پایبند نماند، او «هر کاری که لازم باشد» انجام خواهد داد.
دونالد ترامپ به خبرنگاران گفت: «اگر ایران به توافق خود عمل نکند، یا اگر رفتار مناسبی نداشته باشد، من هر کاری که لازم باشد انجام خواهم داد.»
ترامپ و مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، چهارشنبه شب گذشته متن یادداشت تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی را امضا کردند.
ترامپ همچنین گفت قرار است حکومت ایران از پولهایی که در نتیجه رفع محدودیتها آزاد میشود، صرفا برای خرید مواد غذایی از ایالات متحده استفاده کند.
او گفت:«تمام آن پول در قالب خرید مواد غذایی که آنها بهشدت به آن نیاز دارند، به ما بازخواهد گشت. آنها ۹۱ میلیون نفر جمعیت دارند و نمیتوانند به آنها غذا بدهند. بنابراین پولی که ما آزاد میکنیم، به کشاورزان ما خواهد رسید.»
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز پیش از ترک سوئیس تاکید کرده بود یکی از اهداف واشینگتن در مذاکرات اخیر، ایجاد سازوکاری برای چگونگی استفاده حکومت ایران از داراییهای مسدودشده خود در صورت آزادسازی آنها بوده است.
ونس دوشنبه اول تیر در نشستی خبری در محل برگزاری مذاکرات در سوئیس گفت هدف این سازوکار آن است که اطمینان حاصل شود این منابع مالی به مردم ایران کمک کند و صرف حمایت از «فعالیتهای تروریستی» نشود.
او افزود جرد کوشنر، از اعضای هیات آمریکایی، با همکاری مقامهای قطری طرحی را ارائه کرده است که بر اساس آن، در صورت آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی، ایالات متحده و قطر بر نحوه مصرف این منابع نظارت خواهند داشت و هرگونه هزینهکرد باید به تایید آنها برسد.
به گفته معاون رییسجمهوری ایالات متحده، این منابع مالی برای خرید محصولات کشاورزی آمریکایی از جمله سویا، ذرت و گندم اختصاص خواهد یافت تا در اختیار مردم ایران قرار گیرد.
در همین حال عبدالناصر همتی، رییس کل بانک مرکزی، گفت: « براساس یادداشتهای امضا شده هیچ الزامی برای خرید نهادههای کشاورزی از آمریکا نداریم.»
او افزود: «اصولا مبنا و اساس نحوه استفاده از شش میلیارد دلار اول براساس متن توافق امضا شده در سال ۱۴۰۲ بین ایران و آمریکا است که در برگیرنده کالاهای اساسی و دارو میباشد.»
همتی گفت: «اگر نرخ و کیفیت نهادههای آمریکایی در مقایسه با سایر کشورها مناسبتر باشد، مانعی برای خرید از آن کشور نداریم و اصولا طی سالهای اخیر خریدهای جهاد کشاورزی از طریق شرکتهای بزرگ آمریکایی و اروپایی بوده است.»
تعلیق تحریمها و افزایش خوشبینیها
ایالات متحده دوشنبه اول تیر در اقدامی بیسابقه تحریمها علیه جمهوری اسلامی را برای ۶۰ روز به حالت تعلیق درآورد. همزمان گزارشها از آرامش نسبی در لبنان خبر میدهند و قیمت نفت نیز رو به کاهش گذاشته است.
محمد باقر قالیباف، رییس تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، هنگام بازگشت از سوئیس گفت: «بحث توقف جنگ در لبنان، مدیریت تنگه هرمز، آزادسازی پولهای بلوکهشده و رفع تحریمهای نفتی، از دستاوردهای سفر سوئیس بود. نیروهای مسلح ما نیازمند نوسازی هستند و بنده نیز به سهم خود در این حوزه تلاش میکنم تا در بحث تجهیزات و پرسنل، توجه لازم به نیروهای غیور نظامی صورت گیرد.»
قالیباف همچنین با اشاره به مخالفتهای داخلی در جمهوری اسلامی با توافق با آمریکا گفت: «اگر به سوئیس نمیرفتیم، هر لحظه خون بیشتری از مسلمانان و شیعیان لبنان ریخته میشد.»
او در عین حال گفت: «چون در جنگ هستیم، اگر بخواهیم همهچیز را بگوییم تا مردم آگاه شوند، به همان میزان دشمن نیز از اسرار ما آگاه میشود. بنابراین ناگزیریم، نه از سر بیاعتمادی به مردم، بلکه بهخاطر اینکه دشمن سوءاستفاده نکند، بسیاری از موارد را توضیح ندهیم.»
قالیباف افزود: «همه تحت فرامین رهبری هستیم و باید از هرگونه حاشیهسازی جلوگیری کنیم. ما دشمن واحد داریم و باید حول محور ولایت وحدت داشته باشیم؛ نه وحدت بر سر مواردی که خودمان میپسندیم. وحدت، فرمان رهبری است؛ چه در جنگ، چه در صلح، چه در مذاکره و چه در حوزه فرهنگی. باید بدانیم فصلالخطاب، کلام و دستور رهبری است.»
جیدی ونس، نیز پیشتر گفت مذاکرات او با مقامهای جمهوری اسلامی در سوئیس پایهای مناسب برای دستیابی به یک توافق صلح نهایی فراهم کرده است؛ با این حال تهران تاکید کرده که در این گفتوگوها درباره برنامه هستهای صحبت نشده است.
بهگزارش رویترز دو طرف که تلاش میکنند بر پایه یادداشت تفاهم امضاشده در هفته گذشته حرکت کنند، در مذاکرات برگزارشده در اقامتگاه کوهستانی بورگناشتوک در سوئیس که به قطر تعلق دارد، بر سر نقشه راهی برای دستیابی به یک توافق دائمی ظرف ۶۰ روز به توافق رسیدند. میانجیهای این مذاکرات، پاکستان و قطر بودند.
دو طرف همچنین بر سر سازوکاری برای پایان دادن به درگیریها در لبنان میان اسرائیل، متحد آمریکا، و حزبالله تحت حمایت جمهوری اسلامی توافق کردند و یک خط ارتباطی نیز برای تضمین عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز ایجاد شد.
در نخستین گام مهم از مجموعه اقداماتی که طبق توافق قرار است مزایای اقتصادی برای ایران به همراه داشته باشد، وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد تا ۲۱ اوت معافیتی از تحریمها صادر میشود که به جمهوری اسلامی اجازه میدهد نفت ایران و فرآوردههای مرتبط را بفروشد و پول آن را دریافت کند.
ارزیابی خوشبینانه ونس
ونس که از زمان امضای یادداشت تفاهم عمدتا لحنی مثبت داشته است، گفت تهران با بازگشت بازرسان هستهای موافقت کرده و همچنین برای مدیریت داراییهای مسدودشده در خارج از کشور و نظارت بر آتشبسها سازوکارهایی ایجاد خواهد کرد.
با این حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، به خبرگزاری رسمی ایرنا گفت که تهران هنوز درباره مسائل هستهای گفتوگو نکرده و تعهد جدیدی نیز نداده است.
جمهوری اسلامی از زمان آغاز نخستین دور حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در سال گذشته، دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را محدود کرده بود و با آغاز جنگ در اسفند ماه سال گذشته، این بازرسیها را به طور کامل متوقف کرد.
ونس تنشهای پدیدآمده در آخر هفته را کماهمیت جلوه داد؛ تنشهایی که ناشی از تشدید درگیریها در لبنان، اعلام مجدد بسته شدن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی و واکنش خشمگینانه ترامپ به آن بود.
او گفت: «کمی تهدید وجود داشت، کمی غر زدن هم بود، اما در پایان روز مذاکرات ادامه پیدا کرد و ما پیشرفت بزرگی داشتیم.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که تهران موفق شده است معافیتهایی برای صادرات نفت و محصولات پتروشیمی، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده در خارج از کشور و آغاز یک برنامه بازسازی و توسعه اقتصادی برای ایران به دست آورد.
سقوط قیمت نفت و آرامش نسبی در لبنان
قرار است مذاکرات فنی در طول هفته جاری ادامه یابد. توافق موقت صلح خواستار پایان دادن به تمامی درگیریها، از جمله در لبنان است.
اسرائیل طرف این توافق صلح نبود و اعلام کرده است نیروهای خود را از لبنان خارج نخواهد کرد، اما روز جمعه با یک آتشبس جدید موافقت کرد. هرچند درگیریهای شدید یک روز دیگر ادامه یافت، مقامهای لبنانی گفتند از شامگاه شنبه شدت درگیریها بهطور محسوسی کاهش یافته است.
بهگزارش رویترز بیش از یک میلیون لبنانی در نتیجه جنگ آواره شدهاند. هرچند برخی از آنها به خانههای خود بازگشتهاند، اما بسیاری همچنان از بازگشت هراس دارند.
در شهر قناریت در جنوب لبنان، سوگواران پیکر چهار زنی را که در حملات روز شنبه اسرائیل کشته شدند، تشییع کردند. تابوتها با پرچمهای زرد حزبالله و نشان سبز این گروه که بازویی مسلح به تفنگ تهاجمی را نشان میدهد، پوشانده شده بود.
در همین حال، در نشانهای از کاهش تنشها، ارتش اسرائیل محدودیتهای امنیتی را در هشت شهرک شمالی این کشور در نزدیکی مرز لبنان لغو کرد.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، نیز در تماس تلفنی با ونس، نخستوزیر قطر و جرد کوشنر درباره تلاشها برای حفظ آتشبس و جلوگیری از تشدید اقدامات نظامی اسرائیل گفتوگو کرد.
اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، گفت کشورش با پایان دیپلماتیک جنگ ایران مخالفتی ندارد، اما هر توافقی باید تضمین کند که تهران نتواند از منابع مالی دریافتی در چارچوب توافق برای اهداف نظامی یا حمایت از نیروهای نیابتی منطقهای استفاده کند.
