ونس گفت انتظار دارد تهران در توافق نهایی از حمایت مالی از تروریسم و بیثباتی منطقهای دست بکشد. او افزود برنامه تسلیحات هستهای جمهوری اسلامی نابود شده و هدف واشینگتن جلوگیری از بازسازی آن در سالهای آینده است و جمهوری اسلامی نباید قادر به تولید موشکهایی برای تهدید جهان باشد.
خبرگزاری رویترز عصر پنجشنبه ۲۸ خرداد در گزارشی با اعلام این خبر، به نقل از شرکتهای کشتیرانی نوشت با وجود اینکه نشانههای فوری اثرگذاری این توافق دیده میشود، اما همچنان دسترسی ایمن باید تضمین شود و مینها پاکسازی شوند. به همین دلیل رسیدن به وضعیت عادی و آنچه پیش از آغاز عملیات خشم حماسی در جریان بود، زمان میبرد.
عربستان سعودی، بزرگترین تولیدکننده اوپک، پس از بسته شدن عملی تنگه هرمز در نخستین روز آغاز جنگ ایران، بهطور عمده از بندر ینبع در دریای سرخ برای صدور نفت استفاده کرده بود و این نخستین عبور رسمی نفتکشهای این کشور از نهم اسفند تا کنون است.
در نشانهای دیگر از افزایش رفتوآمد نفتکشها، دادههای کپلر نشان داد سه نفتکش حامل نفت خام در اطراف بندر فجیره امارات، خارج از تنگه هرمز، مشغول بارگیری بودهاند و دو نفتکش از آنها با محموله خود راهی اروپا شدهاند.
بر اساس یادداشت تفاهمی که ۲۷ خرداد بهطور رسمی به دست روسای جمهوری ایران و آمریکا امضا شد، تنگه هرمز بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه گشوده شود و محاصره بندرهای جنوب ایران از سوی ایالات متحده نیز پایان یابد.
دادههای ردیابی کشتیها از سوی شرکت بریتانیایی الاسایجی نیز نشان داد نفتکش افراماکس تونگ لین وان، با پرچم هنگکنگ، که اوایل ماه مارس (نیمه اسفند) از پالایشگاه الرویس ابوظبی نفتا بارگیری کرده و از آن زمان در خلیج فارس مانده بود، روز پنجشنبه ۲۸ خرداد از تنگه عبور کرد.
دادههای هر دو شرکت الاسایجی و کپلر از عبور نفتکش گاز طبیعی مایع مرایخ، تحت کنترل شرکت قطر انرژی، در روز پنجشنبه از تنگه عبور حکایت دارد. این کشتی محموله خود را روزهای ۱۲ و ۱۳ ژوئن در راس لفان بارگیری کرده و قرار است روز پنجشنبه ۲۸ خرداد آن را به بندر قاسم پاکستان تحویل دهد.
در سایه این تحولات قیمت قراردادهای آتی نفت خام برنت، که شاخص معیار به شمار میآید، دو درصد دیگر کاهش یافت و به کمتر از ۷۸ دلار برای هر بشکه رسید؛ قیمتی که از زمان آغاز جنگ ۴۰ روزه ایران ثبت نشده بود.
صنعت کشتیرانی همچنان محتاط است
با وجود این تحولات در آبهای جنوبی ایران، رویترز نوشت مقامهای صنعت کشتیرانی و بیمه روز پنجشنبه همچنان محتاط بودند و خواستار تضمینها و جزئیات بیشتری درباره این توافق شدند.
اینترتنکو، که نماینده مالکان مستقل نفتکشها در جهان است، به این رسانه گفت این صنعت به شفافیت درباره ایمنی دریانوردی نیاز دارد و پاکسازی مینها باید «در نخستین فرصت ممکن» آغاز شود. این نهاد افزود مناطق خطرناک به دلیل وجود مین باید اعلام عمومی شود.
اینترتنکو همچنین گفت: «کشتیها باید اطمینان داشته باشند که دیگر هدف حمله قرار نخواهند گرفت.»
شیلا کامرون، مدیرعامل انجمن بازار بیمه لویدز، نیز گفت علاوه بر تهدید مینها، درباره «تحریمها، قوانین مرتبط با تروریسم و پرداخت عوارض عبور» نیز به شفافیت نیاز است.
مدیر انجمنی که نماینده منافع تمام شرکتهای بیمهگذار در بازار بیمه لویدز لندن است، راه بازگشت به وضعیت عادی در خلیج فارس را «طولانی و پیچیده» خواند و افزود در حالی که کشتیها اکنون در جای نامناسب قرار دارند و زنجیره تامین دچار اختلال شده، بازگشت نسبی به وضعیت عادی کشتیرانی ماهها طول خواهد کشید.
پهپادهای اوکراینی پنجشنبه ۲۸ خرداد پالایشگاه نفت مسکو را هدف قرار دادند. همزمان زلنسکی کوشید حمایت بیشتر آمریکا و اروپا را به منظور دستیابی به توافق صلح به دست آورد.
سرگئی سوبیانین، شهردار مسکو، ۲۸ خرداد در تلگرام اعلام کرد پدافند هوایی روسیه بیش از ۶۰ پهپاد را سرنگون کرده است.
یک منبع خبرگزاری رویترز نیز شعلههای آتش و ستونهای دود را بر فراز منطقه جنوب شرقی کاپوتنیا، محل استقرار پالایشگاه مسکو، مشاهده کرد.
سوبیانین گفت: «نیروهای پدافند هوایی همچنان در حال دفع یک حمله گسترده هستند. چند پهپاد موفق شدند به پالایشگاه نفت مسکو برسند.»
او افزود یک مرکز خرید نیز آسیب جزیی دیده است.
این دومین حمله طی چند روز اخیر به این پالایشگاه است. منابع آگاه گفتند حمله پهپادی ۲۶ خرداد، فعالیت پالایشگاه را متوقف کرده بود. حملهای که به خسارتهای گسترده به زیرساختهای انرژی روسیه افزوده و بحران سوخت را به مناطق بیشتری کشانده است.
به گفته منابع صنعتی، روسیه که سومین تولیدکننده بزرگ نفت جهان و یکی از صادرکنندگان عمده نفت و فرآوردههای نفتی است، در پی حملات گسترده پهپادی اوکراین به پالایشگاههایش، در ماه جاری قصد دارد سوخت را از طریق دریا وارد کند تا کمبود بنزین را مدیریت کند.
فرماندار منطقه مسکو نیز اعلام کرد در حمله پهپادی، یک ساختمان بلند مسکونی، یک تاسیسات صنعتی و چندین خانه شخصی در حومه پایتخت آسیب دیدند.
فرودگاه شرمتیوو، پررفتوآمدترین فرودگاه مسکو، پروازها را متوقف و بخشی از مسافران را تخلیه کرد. برخی از آنها برای در امان ماندن به پارکینگ فرودگاه پناه بردند. مقامهای فرودگاه بعدا اعلام کردند محدودیتها لغو شده است.
حمله موشکی روسیه به کییف
همزمان، کییف برای دومین بار در هفته جاری هدف حمله هوایی روسیه قرار گرفت.
مقامهای شهری اعلام کردند روسیه موشکهای بالستیک به سمت پایتخت اوکراین شلیک کرده است.
تیمور تکاچنکو، رییس اداره نظامی کییف، در پیامی در تلگرام نوشت: «دشمن با موشکهای بالستیک به پایتخت حمله میکند. تا پایان هشدار حمله هوایی در مکانهای امن بمانید.»
او جزییات بیشتری ارائه نکرد.
یک منبع رویترز صدای چندین انفجار را در کییف شنیده است. مقامهای شهر سومی در شمال شرق اوکراین نیز اعلام کردند یک نفر در حمله پهپادی کشته شده است.
هشدار حمله هوایی در بخش عمدهای از خاک اوکراین صادر شد.
اوایل هفته جاری، حمله گسترده روسیه به کییف ۱۰ کشته بر جا گذاشت و به یک صومعه هزار ساله که نماد میراث معنوی و فرهنگی اوکراین محسوب میشود آسیب رساند.
این حمله با محکومیت رهبران اروپایی روبهرو شد.
روسیه هدف قرار دادن این صومعه را رد کرده است.
زلنسکی با ترامپ گفتوگو کرد
حملات جدید در شرایطی رخ داد که زلنسکی تلاش میکند فشار بر روسیه را برای مذاکره بر سر پایان جنگ چهار ساله افزایش دهد.
او گفت در حاشیه نشست گروه هفت در فرانسه با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، و شماری دیگر از رهبران گفتوگو کرده است.
او این رایزنیها را «گفتوگویی هماهنگکننده» برای پایان دادن به جنگ توصیف کرد.
ترامپ ۲۷ خرداد گفت روسیه در جنگ تلفات بیشتری نسبت به اوکراین متحمل میشود.
او همچنین اظهار داشت ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و زلنسکی، هر دو برای انجام اقدامی بهمنظور پایان جنگ آمادگی نشان دادهاند.
کرملین این هفته اعلام کرد پوتین در آخرین تماس تلفنی خود با ترامپ درباره احتمال دیدار با زلنسکی گفتوگو نکرده است.
روسیه در مقابل مدعی است اوکراین تلفات بیشتری متحمل شده است.
در دیگر حملات موشکی و پهپادی، یک نفر در شهر انرهودار اوکراین، محل سکونت بخش بزرگی از کارکنان نیروگاه هستهای زاپوریژیا که در کنترل روسیه است، کشته شد.
ماکسیم پوخوف، شهردار منصوب روسیه در این شهر، این خبر را در تلگرام اعلام کرد.
در منطقه مرزی بلگورود روسیه نیز مقامها گفتند یک مرد در خودروی خود بر اثر حمله پهپادی اوکراین کشته شده است.
مسکو ۲۷ خرداد اوکراین را به حمله به یک اتوبوس حامل کودکان بلاروسی متهم کرد. اتهامی که کییف آن را «نادرست» خواند.
مقامهای منطقه روستوف در جنوب روسیه نیز اعلام کردند حمله پهپادی اوکراین یک کشته بر جا گذاشته و موجب آتشسوزی در دو مرکز تجاری شده است.
روسیه و اوکراین هر دو هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان را در جنگی که با تهاجم گسترده روسیه به اوکراین آغاز شد، رد میکنند.
روسیه اسفندماه ۱۴۰۰ عملیات نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۷ خرداد نوشت اظهار نظر ترامپ که به شکلی طنزآمیز به واقعیتی ناگفته در نشست ۲۵ تا ۲۷ خرداد گروه هفت در شهر اویان-له-بن فرانسه اشاره داشت، پس از انتشار بیانیه مشترک رهبران این کشورها مطرح شد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، و متحدانش، با این امید در نشست گروه هفت حضور یافتند که ترامپ را متقاعد کنند ضدحملات اوکراین نتایج ملموسی به همراه داشته و روسیه در موقعیتی نیست که بتواند شرایط خود را برای هر توافق صلحی دیکته کند.
بیانیه مشترک رهبران گروه هفت و اظهارات مقامهای حاضر در نشست نشان میدهد ترامپ تا حدی به استدلال زلنسکی نزدیکتر شده است. موضوعی که پس از سالها تردید و بدبینی او نسبت به جنگ اوکراین، قابل توجه ارزیابی میشود.
با این حال، امیدها برای وادار کردن مسکو به مذاکرات صلح همچنان به تصمیمهای ترامپ وابسته است. تصمیمهایی که به گفته ناظران، همواره قابل پیشبینی نیستند.
از سوی دیگر، هنوز روشن نیست که آیا واشینگتن معافیتهای مرتبط با تحریمهای صادرات نفت روسیه را تمدید خواهد کرد یا خیر؛ بهویژه اکنون که ترامپ به یک توافق اولیه با تهران دست یافته است.
ترامپ هنگام ورود به نشست امنیت اقتصادی جهانی گروه هفت در برابر رهبران کشورهای عضو و خبرنگاران گفت: «من رییسم.»
او ۲۷ خرداد از دیدار «بسیار خوب» خود با زلنسکی و دیگر رهبران گروه هفت سخن گفت.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، نیز به خبرنگاران گفت: «در موضع ایالات متحده و شخص رییسجمهور ترامپ تغییری ایجاد شده است. از نظر ما، رویکرد کنونی در قبال روسیه سختگیرانهتر و در ارزیابی شرایط میدانی جنگ واقعبینانهتر است.»
توافق تهران و واشینگتن بر فضای نشست سایه انداخت
رهبران گروه هفت همچنین از توافق اولیه صلح میان آمریکا و جمهوری اسلامی که ترامپ در آستانه برگزاری این نشست آن را امضا کرد، استقبال کردند و گفتند آمادهاند در اجرای آن مشارکت داشته باشند.
آنها همچنین اعلام کردند برای متنوعسازی مسیرهای تامین انرژی، کاهش وابستگی به تنگه هرمز و افزایش ذخایر انرژی تلاش خواهند کرد.
جمهوری اسلامی در بخش عمدهای از دوره جنگ با آمریکا، تنگه هرمز را مسدود کرد.
نگرانی غرب از وابستگی به چین
رویترز نوشت که به گفته دیپلماتها، فرانسه در تلاش است شرکای خود را برای صدور بیانیهای مشترک درباره مواد معدنی حیاتی متقاعد کند. بیانیهای که میتواند شامل اقداماتی برای کاهش وابستگی غرب به چین و حمایت از سرمایهگذاران در برابر اقدامات تلافیجویانه و دامپینگ باشد.
پکن سال گذشته پس از اعمال محدودیت بر صادرات آهنرباهای دائمی ساختهشده از عناصر خاکی کمیاب، نگرانیهای گستردهای در اقتصاد جهانی ایجاد کرد. اقدامی که موجب اختلال جدی در برخی صنایع شد.
یکی از مقامهای ریاستجمهوری فرانسه پیش از آغاز نشست گفت: «ما درباره متونی مهم در زمینه مواد معدنی حیاتی و در نتیجه، حاکمیت اقتصادی، مذاکره میکنیم.»
اقداماتی که در ماههای اخیر مورد بحث قرار گرفته، شامل تعیین استانداردهای بازار، پرداخت یارانه، تضمین خرید و افزایش سرمایهگذاری خصوصی در زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی خارج از چین بوده است.
با این حال، هر تصمیمی که در نشست گروه هفت اعلام شود، احتمالا تنها نخستین گام در این مسیر خواهد بود.
اختلاف بر سر تجارت و هوش مصنوعی
رهبران گروه هفت همچنین قرار بود درباره بازتنظیم تجارت جهانی و مقابله با آنچه «رقابت غارتگرانه» نامیدهاند، گفتوگو کنند. موضوعی که عمدتا به سیاستهای اقتصادی چین مربوط میشود.
فرانسه این عدم توازن را چنین توصیف کرده است: «چین بیش از حد تولید میکند، آمریکا بیش از حد مصرف میکند و اروپا کمتر از حد لازم سرمایهگذاری میکند.»
نگرانی در اروپا نسبت به مازاد تجاری چین و حرکت این کشور به سمت تولید کالاهای با ارزش افزوده بالاتر رو به افزایش است. روندی که برخی تحلیلگران آن را «شوک دوم چین» توصیف میکنند.
مازاد تجاری چین در حال حاضر به ۳۶۰ میلیارد یورو رسیده است.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، پیش از برگزاری نشست گروه هفت، در آخرین تلاش برای حفظ همکاری با چین، کوشید با پکن وارد تعامل شود.
چین مواضع اتحادیه اروپا را درباره پرداخت یارانههای ناعادلانه رد میکند و بارها وعده داده است در برابر طرح پیشنهادی این اتحادیه با عنوان «اروپایی بخرید» و همچنین مقررات بازنگریشده مربوط به حاکمیت فناوری، اقدامات متقابل «قاطع» انجام دهد.
رهبران اتحادیه اروپا قرار است پنجشنبه ۲۸ خرداد در نشستی در بروکسل درباره اعمال تدابیر سختگیرانهتر برای دفاع تجاری و استفاده نظاممندتر از این ابزارها در برابر افزایش واردات از چین گفتوگو کنند.
رویترز نوشت رهبران گروه هفت قرار بود در ناهار کاری ۲۷ خرداد درباره هوش مصنوعی بحث کنند؛ از جمله مسئولیت حقوقی رباتها و عاملهای هوش مصنوعی و نیز نحوه بازنمایی حقیقت و اطلاعات نادرست بهوسیله این فناوری.
انتظار میرفت سم آلتمن، بنیانگذار اوپنایآی، و داریو آمودی، مدیرعامل شرکت آنتروپیک، در این نشست حضور داشته باشند.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۷ خرداد گزارش داد آمریکا ماه گذشته به متحدان خود اطلاع داد که تصمیم گرفته است دامنه توانمندیها و ظرفیتهای نظامی اختصاصیافته به ناتو در شرایط بحرانی را کاهش دهد.
روته همچنین گفت در برخی حوزهها هنوز به اقدامات بیشتری نیاز است، اما در مجموع شرایط امیدوارکننده به نظر میرسد.
او این سخنان را در مقر ناتو در بروکسل و پیش از نشست پنجشنبه وزیران دفاع این ائتلاف بیان کرد و جزییات بیشتری ارائه نداد.
این اقدام پرسشهایی را درباره چگونگی و زمان جبران این خلاء از سوی کشورهای اروپایی مطرح کرده؛ آن هم در شرایطی که رهبران ناتو خود را برای نشست ۱۶ و ۱۷ تیر آماده میکنند.
همزمان، رویترز گزارش داد دانمارک پاییز سال جاری یک گردان متشکل از ۸۵۰ نیروی نظامی را به لتونی، عضو ناتو، اعزام خواهد کرد تا جایگزین نیروهای سوئدی مستقر در این منطقه شود.
یپه بروس، وزیر دفاع دانمارک، گفت این اقدام بخشی از تلاشها برای بازدارندگی در برابر روسیه است.
رویترز نوشت اروپا در میانه انتقادهای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از اعضای اروپایی ناتو و همزمان با اعلام کاهش حضور نیروهای آمریکایی در آلمان، مسئولیت بیشتری برای تامین امنیت خود بر عهده میگیرد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که رویترز ۲۲ خرداد به نقل از نیویورکتایمز گزارش داده بود آمریکا قصد دارد بخشی از جنگندهها، هواپیماهای شناسایی، هواپیماهای سوخترسان، زیردریاییها، ناوهای هواپیمابر و شناورهای جنگی اختصاصیافته به عملیات ناتو در اروپا را کاهش دهد.
رویترز در گزارش تازهتر خود به نقل از یک منبع نظامی نوشت کاهش تعهدات آمریکا طیف گستردهای از توانمندیهای نظامی، از جمله جنگندهها، پهپادها، هواپیماهای سوخترسان، هواپیماهای گشت دریایی، ناوشکنها، زیردریاییهای حامل موشکهای کروز، بمبافکنهای راهبردی و ناوهای هواپیمابر را در بر میگیرد.
رویترز ۱۳ خرداد گزارش داده بود آمریکا از متحدان اروپایی ناتو و کانادا خواسته است همزمان با کاهش نیروهای اختصاصیافته واشینگتن به برنامههای دفاعی ناتو در اروپا، سهم خود از هواپیماهای نظامی، پهپادها و شناورهای دریایی را در برنامههای دفاعی این ائتلاف افزایش دهند.
الکسوس گرینکویچ، فرمانده ارشد ناتو و فرمانده نیروهای آمریکا در اروپا، نیز گفته بود ناتو بیش از اندازه به نیروهای آمریکا وابسته شده و این وضعیت باید تغییر کند.
رویترز پنجم خرداد به نقل از دو مقام آگاه گزارش داد ناتو قصد دارد با ایجاد ساختاری تازه، دفاع از جناح شرقی خود را تقویت و امکان استقرار سریع نیروها در لتونی و استونی را در صورت وقوع جنگ با روسیه فراهم کند؛ تغییری که اهمیت راهبردی کشورهای بالتیک را برجسته میکند.
روته ۳۰ اردیبهشت نیز گفته بود کاهش تدریجی حضور نظامی آمریکا در اروپا بهصورت «ساختارمند» انجام خواهد شد و بر برنامههای دفاعی ناتو تاثیر نخواهد گذاشت.
او همچنین گفته بود گفتوگوها درباره میزان مشارکت آمریکا در ناتو در شرایط بحرانی، بیش از یک سال پیش آغاز شده و افزایش هزینههای دفاعی اروپا و کانادا، این روند را منطقیتر کرده است.
رویترز نوشت ناتو در حالی با فشارهای بیسابقه روبهروست که برخی کشورهای اروپایی نگراناند واشینگتن تهدیدهای مکرر ترامپ برای خروج از این ائتلاف را عملی کند.
مجموع این تحولات نشان میدهد ناتو در حال حرکت بهسوی بازتوزیع مسئولیتهای دفاعی میان آمریکا، اروپا و کانادا است؛ روندی که همزمان با کاهش بخشی از نقش نظامی واشینگتن، فشار بیشتری بر متحدان اروپایی برای پر کردن خلأهای دفاعی این ائتلاف وارد میکند.
در پی تفاهم اخیر بهمنظور رسیدن به توافق میان تهران و واشینگتن، شمارش معکوس برای آغاز دور جدیدی از این گفتوگوها آغاز شده است.
کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، پس از حدود ۴۰ روز سرانجام در ۱۹ فروردین با برقراری آتشبس موقت میان طرفهای درگیر متوقف شد.
از آن زمان تاکنون، رایزنیها میان تهران و واشینگتن ادامه داشته و کشورهایی چون پاکستان و قطر نیز در نقش میانجی به پیشبرد گفتوگوها کمک کردند.
۲۲ فروردین، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در راس هیاتهای دو طرف با یکدیگر در اسلامآباد دیدار کردند.
با این حال، این دور از مذاکرات پس از حدود ۲۱ ساعت گفتوگوی فشرده، به نتیجهای ختم نشد و هیاتهای آمریکا و جمهوری اسلامی بدون دستیابی به توافق پاکستان را ترک کردند.
این پایان راه نبود و تلاشها برای دستیابی به توافقی با هدف خاتمه دادن به جنگ همچنان ادامه یافت.
سرانجام آمریکا و حکومت ایران بامداد ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم قرار است جمعه ۲۹ خرداد بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است. مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
در بیش از دو دهه گذشته، مذاکرات بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی بهصورت متناوب ادامه داشته، اما تاکنون به نتایج دلخواه آمریکا و جامعه بینالمللی منجر نشده است.
این بار نیز چشمانداز گفتوگوها در هالهای از ابهام قرار دارد و هنوز روشن نیست که دو طرف میتوانند به توافقی پایدار دست یابند یا خیر.
خبرگزاری رویترز ۲۶ خرداد گزارش داد رهبران اروپایی در نشست گروه هفت در فرانسه به ترامپ هشدار دادند که یک توافق «موقت و سطحی» ممکن است به تثبیت برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی منجر شود.
بر اساس این گزارش، کشورهای اروپایی بیم آن دارند که تیم مذاکرهکننده آمریکا بهدلیل «کمتجربگی» نتواند در مرحله بعدی به یک توافق هستهای مستحکم دست یابد یا برنامه موشکهای بالستیک تهران را در مذاکرات بگنجاند. موضوعی که میتواند به ادامه تنشها و طولانی شدن بنبست دیپلماتیک منجر شود.
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، ۲۵ خرداد جمهوری اسلامی را «نیروی بیثباتکننده» منطقه توصیف کرد و خواستار پایان حمایت تهران از گروههای نیابتی خود شد.
روایت بیش از دو دهه مذاکرات هستهای ایران
در ادامه گاهشمار تحولات و فراز و فرودهای مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی را بازخوانی میکنیم.
در آغاز دهه ۱۳۸۰ و بهدنبال افشای فعالیتهای هستهای اعلامنشده جمهوری اسلامی، این پرونده به یکی از مهمترین نگرانیهای جامعه بینالمللی تبدیل شد، زیرا قدرتهای جهانی نمیخواستند ایران به نمونهای مشابه کره شمالی بدل شود.
مذاکرات هستهای در سال ۱۳۸۲ آغاز شد و در جریان آن، حسن روحانی به نمایندگی از جمهوری اسلامی در کاخ سعدآباد با وزیران امور خارجه سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا دیدار و گفتوگو کرد.
پس از روی کار آمدن محمود احمدینژاد در سال ۱۳۸۴ بهعنوان رییس دولت و اتخاذ رویکردی تقابلی در سیاست خارجی، بحران برنامه اتمی حکومت ایران ابعاد گستردهتری یافت و در نهایت، پرونده هستهای جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع شد.
این دوره سرآغاز اعمال گسترده تحریمهای بینالمللی علیه حکومت ایران بود.
در دوره نخست ریاستجمهوری روحانی، مسیر دیپلماسی با غرب در خصوص برنامه هستهای ایران بار دیگر فعال شد؛ روندی که ابتدا به توافق موقت ژنو در آذر ۱۳۹۲ و سرانجام به توافق برجام در تیر ۱۳۹۴ انجامید.
برجام در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما به امضا رسید. با این حال، دونالد ترامپ در نخستین دوره حضور خود در کاخ سفید، سیاست فشار حداکثری را در برابر حکومت ایران در پیش گرفت و سرانجام سال ۱۳۹۷ از برجام خارج شد.
در واکنش به این اقدام ترامپ، جمهوری اسلامی روند کاهش تعهدات هستهای خود را در دستور کار قرار داد.
پس از پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در سال ۱۳۹۹، این بار مذاکرات بهصورت غیرمستقیم میان تهران و واشینگتن از سر گرفته شد، اما به نتیجهای نینجامید.
ورود مجدد ترامپ به کاخ سفید در سال ۱۴۰۳، بار دیگر به اعمال سیاست فشار حداکثری علیه حکومت ایران منجر شد.
پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد، اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
بر پایه گزارشها، ترامپ در نامهای خطاب به علی خامنهای، ضربالاجلی ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق در مذاکرات تعیین کرده بود؛ اما با ناکام ماندن گفتوگوها، روند تقابل وارد مرحلهای تازه شد و کارزار نظامی علیه حکومت ایران در دستور کار قرار گرفت.
در جریان جنگ ۱۲ روزه، بمبافکنهای بی-۲ ایالات متحده سایتهای نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار دادند.
پس از آغاز انقلاب ملی ایرانیان در دیماه ۱۴۰۴، حمایت علنی ترامپ از معترضان و کشتار دهها هزار نفر به دست نیروهای سرکوب، فشارها بر جمهوری اسلامی افزایش یافت و تهران بار دیگر به میز مذاکره با واشینگتن بازگشت.
این دور از گفتوگوها نیز با میانجیگری عمان برگزار شد، اما دستاوردی فراتر از مذاکرات پیش از جنگ ۱۲ روزه به همراه نداشت و بار دیگر، دور تازهای از حملات علیه ایران آغاز شد.
علی خامنهای، دیکتاتور تهران، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، علی شمخانی، دبیر شورای دفاع، غلامرضا سلیمانی، رییس سازمان بسیج و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی، از جمله مقامهای بلندپایهای بودند که در جریان جنگ اخیر از پا درآمدند.
فصل جدید مذاکرات
اکنون آمریکا و جمهوری اسلامی بار دیگر پای میز مذاکره خواهند نشست. گفتوگوهایی که نتیجه آن میتواند بر تحولات منطقهای و جهانی تاثیرگذار باشد.
خبرگزاری رویترز ۲۶ خرداد نوشت دو موضوعی که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از آنها بهعنوان دلایل آغاز جنگ نام میبردند، یعنی حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی و برنامه موشکی تهران، ظاهرا در دستور کار مذاکرات آینده قرار ندارند.
شاهزاده رضا پهلوی ۲۶ خرداد تاکید کرد توافق آمریکا با جمهوری اسلامی خواسته مردم ایران را نادیده میگیرد.
او افزود ۴۰ هزار ایرانی در عرض دو روز جان خود را از دست ندادند تا درباره یک توافق هستهای یا باز ماندن تنگه هرمز مذاکره شود.
