اکسیوس: رییس سیا به ترامپ گفته است که نسبت به نیت تهران برای توافق هسته‌ای تردید دارد

اکسیوس دوشنبه ۲۵ خرداد به‌نقل از به گفته سه منبع آگاه که نامشان را اعلام نکرد، نوشت رتکلیف تنها فرد تردیدکننده در تیم ارشد ترامپ نیست. به گفته دو منبع، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر جنگ، نیز در گفت‌وگوهای درونی نگرانی‌ها و پرسش‌هایی درباره توافق مطرح کرده‌اند، در حالی که جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ از آن حمایت کرده‌اند.

براساس این گزارش، در روزهای منتهی به اعلام توافق در روز یکشنبه، مجموعه‌ای از نشست‌های سطح بالا میان ترامپ و مشاورانش درباره این توافق برگزار شد.

به گفته دو منبع، در جریان این نشست‌ها ترامپ و تیمش درباره اطلاعاتی که چندین نهاد اطلاعاتی آمریکا جمع‌آوری کرده بودند گفت‌وگو کردند؛ اطلاعاتی که نشان می‌داد نحوه صحبت مقام‌های جمهوری اسلامی درباره توافق در جلسات داخلی خودشان با آنچه به میانجی‌ها و آمریکا می‌گویند، همخوانی ندارد.

به گفته دو منبع، رتکلیف و روبیو گفتند که بر اساس این اطلاعات، نسبت به اینکه مقام‌های جمهوری اسلامی با اقدامات هسته‌ای مورد نظر آمریکا موافقت کنند تردید دارند.

یکی از منابع گفت: «اطلاعات نشان می‌دهد که نیت‌های جمهوری اسلامی با تعهداتش در چارچوب توافق همخوانی ندارد.»

روزنامه اسرائیل هیوم نیز در گزارشی نوشت هفته گذشته گفت‌وگویی صریح صورت گرفت که در آن تصمیم نهایی گرفته شد و رییس‌جمهوری آمریکا تصمیم قطعی گرفت با تفاهم‌نامه پیش برود. درخواست اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، برای لغو نکردن تحریم‌ها، با این استدلال که اعمال دوباره آنها بسیار دشوار خواهد بود، تنها اندکی مفاد را تغییر داد و انتظار می‌رود تحریم‌ها، دست‌کم تا حدی، پس از بازگشایی کامل تنگه هرمز، یعنی بدون گرفتن هیچ امتیاز واقعی از جمهوری اسلامی، لغو شوند.

به‌نوشته اسرائیل هیوم، ترامپ با دیدگاه جی‌دی ونس، معاون خود، هم‌سو شده که معتقد است نخست‌وزیر اسرائیل در تلاش است توافق را از مسیر خارج کند. مقام‌های ارشد آمریکایی هشدار می‌دهند هر کسی که جرات کند با مسیر انتخاب‌شده درباره ایران مخالفت کند، بهایی شخصی خواهد پرداخت.

یک مقام ارشد آمریکایی که نامش اعلام نشده، در توصیف آنچه پشت پرده گفت‌وگوهای کاخ سفید درباره ایران جریان دارد، به اسرائیل هیوم گفت: «بحث تمام شده است. کسانی که با آن مخالفت کنند ممکن است بهای شخصی بپردازند.»

این روزنامه چند هفته پیش نیز از گفت‌وگویی دشوار گزارش داد که در آن میان برخی از افراد درگیر، از جمله میان جی‌دی ونس و دونالد ترامپ مشاجره‌ای تند درگرفت. ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر که مذاکرات با جمهوری اسلامی را مدیریت می‌کنند، از توافق با رژیم ایران حمایت می‌کنند؛ بخشی به دلیل این ارزیابی که این رژیم در بازه زمانی معقول سقوط نخواهد کرد، و بخشی نیز به دلیل فشار برخی کشورهای خلیج فارس و در رأس آنها قطر.

به‌نوشته اسرائیل هیوم، قطر روابط نزدیکی با فرستادگان آمریکایی دخیل در مذاکرات دارد. به گفته مقام‌های آمریکایی آگاه، ونس روابط ویژه‌ای با رهبری قطر برقرار کرده است. در مقابل مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر جنگ، با کمک چند مقام ارشد در پنتاگون و وزارت امور خارجه، ارزیابی‌ متفاوتی ارائه کردند مبنی بر اینکه رژیم ایران زیر فشار اقتصادی در حال مرگ است و تشدید این فشار راه درست برای وادار کردن آن به تسلیم یا در غیر این صورت، فروپاشی رژیم است.

با این حال، یک مقام کاخ سفید به اکسیوس گفت: «رییس‌جمهوری ترامپ به همه دیدگاه‌ها درباره هر موضوعی گوش می‌دهد، اما همه می‌دانند که تصمیم‌گیرنده نهایی اوست.»

این مقام افزود: «این تفاهم‌نامه تمامی خطوط قرمزی را که دولت مدت‌ها بر آن‌ها تاکید کرده بود رعایت می‌کند و این کار از از طریق تضمین اینکه ایران هرگز نتواند به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، نتواند اورانیوم با غنای بالا را حفظ کند و نتواند عرضه انرژی جهان را گروگان بگیرد، انجام می‌گیرد.»

او افزود که ترامپ تنها با یک توافق نهایی «خوب» موافقت خواهد کرد.

سیا، وزارت امور خارجه و پنتاگون به پرسش‌های اکسیوس در این زمینه پاسخ ندادند.

مشخص و عملی شدن گام‌هایی که باید در بخش‌های هسته‌ای برداشته شود و در تفاهم‌نامه‌ای که یکشنبه امضا شد به کلیات آنها اشاره شده، منوط به آن است که طرف‌ها طی ۶۰ روز آینده به توافق هسته‌ای مفصل‌تری دست پیدا کنند.

انتظار می‌رود ونس، ویتکاف و کوشنر جمعه با محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، به همراه میانجی‌های پاکستانی و قطری دیدار کنند تا درباره مرحله بعدی گفت‌وگوها بحث کنند.

متن کامل توافق اولیه ۱۴ بندی هنوز منتشر نشده است، اما یک منبع آگاه از متن معتقد است که جمهوری اسلامی در چارچوب این تفاهم‌نامه بیش از آنچه می‌دهد، دریافت خواهد کرد؛ مگر اینکه در نهایت توافقی هسته‌ای‌ را امضا کند که اهداف آمریکا را برآورده سازد.

این توافق برای تمدید آتش‌بس و آغاز ۶۰ روز مذاکره طراحی شده است؛ مذاکراتی که با رضایت دو طرف قابل تمدید خواهد بود.

در چارچوب این گفت‌وگوها، حکومت ایران بار دیگر تعهد قبلی خود را مبنی بر اینکه هرگز به دنبال دستیابی یا تولید سلاح هسته‌ای نخواهد رفت، تکرار می‌کند.

این منبع به اکسیوس گفت تفاهم‌نامه تصریح می‌کند که آمریکا و جمهوری اسلامی متعهد می‌شوند «تکلیف مواد غنی‌شده ذخیره‌شده را مشخص کنند» و «موضوع غنی‌سازی در آینده و دیگر مسائل مورد توافق مرتبط با نیازهای هسته‌ای ایران را بر اساس چارچوبی رضایت‌بخش که در توافق نهایی مورد توافق قرار گیرد، مورد بحث قرار دهند.»

طبق متن، جمهوری اسلامی تا زمانی که مذاکرات ادامه داشته باشد وضعیت فعلی برنامه هسته‌ای خود را حفظ خواهد کرد. در مقابل، آمریکا نیز تحریم جدیدی اعمال نخواهد کرد و نیروهای بیشتری به منطقه نخواهد فرستاد.

بر اساس توضیحات این منبع از متن توافق، اگر توافق نهایی هسته‌ای حاصل شود، آمریکا ظرف ۳۰ روز نیروهایی را که برای جنگ بسیج کرده بود خارج خواهد کرد و همه تحریم‌های جمهوری اسلامی را بر اساس جدول زمانی مورد توافق لغو خواهد کرد.

منتقدان توافق در دولت ترامپ معتقدند بعید است جمهوری اسلامی توافق هسته‌ای را بر اساس شروط آمریکا امضا کند و در این فاصله، از تفاهم‌نامه بیشتر از آمریکا سود خواهد برد.

با این حال، دونالد ترامپ عصر دوشنبه ۲۵ خرداد در شبکه اجتماعی تروث‌سوشیال گزارش‌های منتشرشده درباره ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای تهران را تکذیب کرد و نوشت این «اخبار جعلی» از سوی «دموکرات‌های نادان منتشر شده است.»

او بار دیگر تاکید کرد جمهوری اسلامی موافقت کرده است که هرگز سلاح هسته‌ای نداشته باشد.

جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، نیز دوشنبه گفت در توافق، حتی یک دلار لغو تحریم یا آزادسازی دارایی‌های مسدودشده وجود ندارد.

او افزود: « توافق یک بسته بسیار قابل‌توجه از لغو تحریم‌ها را برای ایرانیان در نظر می‌گیرد که می‌تواند نحوه تعامل ایران با جهان و با منطقه را دگرگون کند. اما ایران تنها در صورتی از این مزایا بهره‌مند خواهد شد که به تعهداتش در توافق عمل کند.»

دو مقام ارشد آمریکایی نیز در نشست خبری دوشنبه ۲۵ خرداد با خبرنگاران تاکید کردند که همه مزایای در نظر گرفته‌شده برای حکومت ایران به انجام اقدامات معنادار از سوی تهران وابسته است.

یکی از مقام‌های ارشد آمریکا گفت واشنگتن ظرف دو تا سه هفته خواهد فهمید که آیا حکومت ایران درباره امتیازهای هسته‌ای جدی است یا نه. اگر نباشد، روند مذاکرات می‌تواند متوقف شود بدون اینکه تهران دستاورد چندانی کسب کرده باشد.

لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه از کارولینای جنوبی، به آکسیوس گفت: «تا حدی نگرانم که برداشت ایران از این توافق با آنچه تیم مذاکره‌کننده آمریکایی ادعا می‌کند متفاوت باشد.»

او در عین حال خواستار انتشار فوری سند توافق شد.

تمرکز بر تنگه هرمز

در حالی که بخش‌های هسته‌ای مشروط هستند، تفاهم‌نامه خواستار بازگشایی تنگه هرمز در کوتاه‌مدت است.

بر اساس توضیح منبع آگاه از متن، تفاهم‌نامه تصریح می‌کند که «ایران با به کارگیری همه تلاش خود ترتیبات لازم را برای عبور امن کشتی‌های تجاری بدون دریافت هیچ هزینه‌ای به مدت ۶۰ روز فراهم خواهد کرد»، در حالی که آمریکا نیز به تدریج محاصره خود را کاهش می‌دهد تا ظرف ۳۰ روز به‌طور کامل لغو شود.

در این سند آمده است که جمهوری اسلامی با عمان وارد گفت‌وگو خواهد شد تا «نحوه مدیریت آینده و خدمات دریایی» در تنگه را مشخص کند و دیگر کشورهای خلیج فارس نیز در این گفت‌وگو مشارکت خواهند داشت تا راه‌حلی «منطبق با حقوق بین‌الملل و حقوق حاکمیتی کشورهای منطقه» پیدا شود.

رسانه‌های حکومتی در ایران از احتمال دریافت عوارض عبور پس از پایان این دوره ۶۰ روزه خبر داده‌اند.

یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات مذاکرات، آزادسازی دارایی‌ها و منابع مالی مسدودشده ایران بوده است که جمهوری اسلامی اصرار فراوانی بر آن دارد.

به‌نوشته اکسیوس، این تفاهم‌نامه فضای زیادی برای تفسیر باقی می‌گذارد، زیرا تصریح می‌کند که آمریکا «متعهد می‌شود این منابع را پس از اجرای این تفاهم‌نامه به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»

مقام‌های آمریکایی می‌گویند این مدل «پرداخت در برابر عملکرد» خواهد بود. یک مقام ارشد آمریکایی به خبرنگاران گفت اگر آمریکا از حکومت ایران «نشانه‌های مثبت» ببیند، ممکن است در ازای آن بخشی از این منابع مالی را آزاد کند.

تفاهم‌نامه همچنین می‌گوید هر توافق نهایی شامل «یک برنامه قطعی و مورد توافق دو طرف» برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت «بازسازی و توسعه اقتصادی» ایران و همچنین سازوکار اجرای آن خواهد بود.

حامیان توافق استدلال می‌کنند که این یک چشم‌انداز بلندمدت است که تنها در صورتی محقق خواهد شد که جمهوری اسلامی برنامه هسته‌ای خود را برچیند و اصلاحات داخلی قابل‌توجهی را انجام دهد.