گروسی: حمله به تاسیسات هستهای با اهداف صلحآمیز پذیرفتنی نیست
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در بیانیه افتتاحیه نشست شورای حکام در وین تاکید کرد حمله به تاسیسات هستهای که برای اهداف صلحآمیز فعالیت میکنند، «تحت هیچ شرایطی پذیرفتنی نیست» و همه طرفهای درگیر باید از هرگونه اقدام نظامی علیه این مراکز خودداری کنند.
او با اشاره به سفر اخیر خود به خاورمیانه و بازدید از نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی گفت حمله پهپادی به این نیروگاه ایمنی هستهای را بهطور جدی به خطر انداخت. به گفته او، در صورت حمله مستقیم به نیروگاههای فعال، احتمال انتشار گسترده مواد رادیواکتیو و بروز پیامدهای زیستمحیطی و انسانی در مقیاس وسیع وجود دارد.
مدیرکل آژانس هشدار داد قطع خطوط تامین برق نیروگاههای فعال میتواند خطر ذوب هسته راکتورها را افزایش دهد و در بدترین سناریوها به تخلیه جمعیت و اقدامات حفاظتی گسترده منجر شود.
گروسی با اشاره به حملات صورتگرفته به نیروگاه براکه، نیروگاه زاپوریژیا در اوکراین و همچنین نیروگاه بوشهر در ایران گفت اصول هفتگانه آژانس برای حفظ ایمنی و امنیت هستهای در زمان درگیری، جهانی و بدون استثنا هستند و باید در همه کشورها رعایت شوند.
او تاکید کرد ایمنی هستهای موضوعی بنیادین و عاری از معیارهای دوگانه است و هرگونه حمله به تاسیسات هستهای در هر نقطه جهان «خط قرمز» محسوب میشود.
مدیرکل آژانس در پایان با دعوت به خویشتنداری حداکثری گفت تنها مسیر پایدار برای جلوگیری از فاجعه هستهای، گفتوگو و دیپلماسی است و آژانس برای حمایت از کشورهای عضو در این زمینه آماده اقدام فوری است.
واردات خدمات در سال گذشته حدود یکچهارم کل واردات ایران را تشکیل داده است. سهمی که برای اقتصادی که بهطور سنتی تجارت آن بر مبادله کالاهای فیزیکی استوار بوده، غیرمعمول به نظر میرسد.
در همین حال، صادرات خدمات ایران کاهش یافته و کسری تراز تجاری خدمات کشور را به رکورد ۱۷ میلیارد دلار رسانده است. این کسری نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۵۲ درصد افزایش داشته و تقریبا سه برابر بیشتر از سطح ثبتشده در سال ۲۰۲۰ است.
دادههای جداگانه بانک مرکزی درباره تجارت خارجی کالا نیز از افتی چشمگیر در مبادلات کالایی خبر میدهد.
ایران در سال مالی منتهی به ۳۰ اسفند ۱۴۰۴ حدود ۴۹ میلیارد دلار کالا وارد کرده که نسبت به سال قبل ۳۲ درصد کاهش نشان میدهد.
صادرات غیرنفتی نیز بهطور قابل توجهی کاهش یافته و با افت ۲۲ درصدی به حدود ۴۵ میلیارد دلار رسیده است.
این آمارها نشان میدهند ساختار تجارت خارجی در ایران در حال تجربه تغییری قابل توجه است. تغییری که در آن خدمات نقش پررنگتری پیدا کردهاند، در حالی که تجارت کالا در حال کوچکتر شدن است.
چرا واردات خدمات افزایش یافته است؟
دلیل جهش سریع واردات خدمات هنوز روشن نیست.
واردات خدمات ایران عمدتا شامل خدمات حملونقل و لجستیک، بیمه مرتبط با تجارت خارجی، خدمات مالی و انتقال پول، پروژههای مهندسی و عمرانی، خرید فناوری و سایر خدمات حرفهای میشود.
یکی از توضیحهای احتمالی در گزارشی از والاستریت ژورنال در مهر ۱۴۰۴ مطرح شد. این گزارش حکایت از آن داشت که بخشی از صادرات نفت ایران به چین بهجای دریافت پول نقد یا مبادله سنتی نفت در برابر کالا، در قالب دریافت خدمات تسویه میشود.
چین عملا تنها خریدار نفت خام ایران به شمار میرود.
بر اساس برآوردهای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، ارزش صادرات نفت خام ایران در سال گذشته، پیش از محاسبه تخفیفهای ناشی از تحریمها و هزینههای دور زدن محدودیتهای آمریکا، حدود ۴۴ میلیارد دلار بوده است.
اگرچه دادههای بانک مرکزی منبع واردات خدمات را مشخص نمیکنند، اما ارقام منتشرشده با این احتمال سازگار هستند که سهم فزایندهای از درآمدهای نفتی ایران بهجای انتقال مالی متعارف یا واردات کالا، در قالب خدمات تسویه شده باشد.
نقش احتمالی سپاه پاسداران و ابهامهای پیش رو
عامل دیگری که توجهها را جلب کرده، نقش سپاه پاسداران در صادرات نفت و پروژههای بزرگ زیرساختی است.
بر اساس قانون بودجه پیشین جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران موظف بود روزانه ۷۰۰ هزار بشکه نفت خام صادر کند. رقمی که تقریبا معادل نیمی از صادرات واقعی نفت خام ایران است.
این نهاد همچنین یکی از بزرگترین پیمانکاران پروژههای عمرانی و زیرساختی کشور به شمار میرود.
با این حال، دادههای بانک مرکزی هیچ مدرک مستقیمی درباره مقصد درآمدهای نفتی یا بهرهبرداران نهایی خدمات وارداتی ارائه نمیکنند.
چشمانداز سال مالی جاری نیز در سایه درگیریهای مرتبط با آمریکا و اسرائیل، با ابهام بیشتری روبهرو شده است.
گزارشها حاکی از آن است که جریان تجارت با امارات متحده عربی، بزرگترین تامینکننده کالا برای ایران، در سه ماه گذشته با اختلال مواجه بوده.
همزمان، دادههای گمرک چین نشان میدهد ایران و چین در مجموع ماههای مارس و آوریل تنها حدود ۴۰۰ میلیون دلار تجارت غیرنفتی دوجانبه داشتهاند. رقمی که حدود یکپنجم سطح ثبتشده در مدت مشابه سال قبل است.
اینکه افزایش سهم خدمات در تجارت خارجی ایران ناشی از تغییر در سازوکارهای دور زدن تحریمها، تحولات در مناسبات اقتصادی با چین یا نشانهای از ضعف گستردهتر اقتصاد کشور باشد، همچنان پرسشی بیپاسخ است.
آنچه از دادههای جدید بهروشنی برمیآید این است که الگوی تجارت خارجی ایران در حال تغییر به شکلی است که در سالهای اخیر سابقه نداشته است.
بر اساس این گزارش که جمعه ۱۵ خرداد منتشر شد، نیروهای اسرائیلی از چندین مکان در جنوب جمهوری آذربایجان و در مجاورت مرزهای شمالی ایران فعالیت میکردند.
نزدیکترین این پایگاهها به ایران تنها حدود ۹۷ کیلومتر با شهر تبریز فاصله داشت.
دو منبع آگاه به سیانان گفتند یگانهای ویژه کماندویی اسرائیل در این منطقه مستقر بودند و ماموریتهای اطلاعاتی و عملیات پهپادی را اجرا میکردند.
به گفته این افراد، استقرار این نیروها در جمهوری آذربایجان به اسرائیل امکان میداد تا از موقعیتی راهبردی، شمال ایران را در طول جنگ زیر نظر داشته باشد.
سیانان نوشت استقرار مخفیانه نیروهای اسرائیلی در جمهوری آذربایجان تنها یکی از بخشهای شبکه نظامی این کشور در خاورمیانه بود. شبکهای که به ارتش اسرائیل دامنه عملیاتی «کمسابقهای» بخشید.
این رسانه افزود این مساله همچنین بیانگر نقش برخی کشورهای همسایه ایران در تسهیل عملیات علیه جمهوری اسلامی است. نقشی که در مواردی با آگاهی این کشورها و در برخی موارد، احتمالا بدون اطلاع کامل آنها ایفا شده است.
کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، پس از حدود ۴۰ روز سرانجام در ۱۹ فروردین با برقراری آتشبس موقت میان طرفهای درگیر متوقف شد.
با وجود ادامه مذاکرات میان تهران و واشینگتن برای دستیابی به توافقی بهمنظور پایان دادن به جنگ، تنشها بهطور کامل فروکش نکرده و درگیریهای پراکنده در منطقه همچنان ادامه دارد. لبنان نیز همچنان صحنه رویارویی حزبالله و اسرائیل است.
طرح اسرائیل در آذربایجان همزمان با اعتراضات دیماه
یک منبع آگاه به سیانان گفت عملیات اسرائیل در جمهوری آذربایجان شامل دهها نیرو بود که در میان آنان، اعضای نیروهای ویژه، یگان نخبه هوابرد رزمی و امداد و نجات اسرائیل، و همچنین ماموران موساد حضور داشتند.
بر اساس این گزارش، حضور نظامی در آذربایجان به اسرائیل امکان میداد که در صورت بروز حادثه برای خلبانان این کشور در جریان جنگ، عملیات جستوجو و نجات هوایی از خاک آذربایجان انجام شود.
همچنین، این موضوع بستر مناسبی برای جاسوسی از جمهوری اسلامی فراهم میآورد.
سیانان اضافه کرد اسرائیل از سالها پیش آذربایجان را «شریک راهبردی» خود در مقابله با حکومت ایران میداند.
به گفته دو منبع آگاه، همزمان با اعتراضات دیماه در ایران، اسرائیل ماموریتی محرمانه را در امتداد مرز ایران و آذربایجان طراحی کرد که هدف آن، ایجاد زیرساختهای اطلاعاتی از طریق استقرار تجهیزات شنود و جمعآوری دادهها برای اقدامات بعدی بود.
این منابع افزودند اسرائیل قصد داشت این ماموریت را همزمان با موج نخست حملاتی که برای اواخر دیماه سال گذشته برنامهریزی شده بود، اجرا کند. با این حال، به گفته آنان، پس از آن که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از موافقت جمهوری اسلامی با توقف کشتار معترضان خبر داد، حملات مورد نظر در آخرین لحظات لغو شد.
سخنگوی سفارت آذربایجان در ایالات متحده در بیانیهای به سیانان اعلام کرد باکو «ادعاهای بیاساس» را درباره استفاده از خاک جمهوری آذربایجان برای انجام عملیات علیه کشورهای ثالث رد میکند.
حکومت ایران در جریان جنگ اخیر، جمهوری آذربایجان را هدف قرار داد.
حمله پهپادی جمهوری اسلامی به منطقه نخجوان در ۱۴ اسفند چند زخمی بر جای گذاشت.
پایگاههای مخفی اسرائیلی در کشورهای منطقه
سیانان در ادامه گزارش داد بهدلیل فاصله بیش از ۱۵۰۰ کیلومتری اسرائیل با تهران، این کشور برای اجرای یک کارزار نظامی مستمر، واحدهای نظامی و اطلاعاتی خود را بهطور پنهانی در مکانهایی نزدیکتر به مرزهای ایران مستقر کرد.
بر اساس این گزارش، پایگاههای مخفی اسرائیل تنها به جمهوری آذربایجان محدود نبوده و در نقاط دیگری از منطقه، از جمله عراق، امارات متحده عربی و سومالیلند نیز فعال بودهاند.
این نیروها در ابتدا بهعنوان تیمهای پشتیبانی و نجات برای شرایط اضطراری در نظر گرفته شده بودند، اما بهتدریج دامنه ماموریتهای آنها گسترش یافت و این پایگاهها به مراکزی برای فعالیتهای نظامی و اطلاعاتی تبدیل شدند.
به گزارش سیانان، به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی اسرائیل در دیماه ۱۴۰۴، زمینه دسترسی این کشور به یک موقعیت راهبردی در منطقه را فراهم کرد. این موقعیت میتواند در پشتیبانی از عملیات هوایی دوربرد اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، بهویژه در مسیرهای پروازی پیرامون شبهجزیره عربستان، نقشآفرین باشد.
در جریان جنگ اخیر، اسرائیل بهصورت محرمانه یک سامانه پدافند هوایی گنبد آهنین را به همراه نیروهای عملیاتی آن در امارات مستقر کرد.
اسرائیل همچنین دو پایگاه مخفی در عراق برای پشتیبانی لجستیکی و انجام احتمالی عملیات جستوجو و نجات در جریان کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی ایجاد کرد.
