خبرگزاری رویترز گزارش داد که یک اختلال گسترده در شبکه ماهوارهای استارلینک، نشان داد اتکای رو به افزایش ارتش آمریکا به فناوریهای شرکت اسپیسایکس، بهویژه در حوزه پهپادها و سامانههای بدون سرنشین، با ریسکهای عملیاتی جدی همراه است.
بر اساس اسناد داخلی نیروی دریایی آمریکا که رویترز توانسته آنها را بررسی کند، مقامهای این نیرو در مرداد ماه سال گذشته، در جریان آزمایش شناورهای بدون سرنشین، متوجه شدند با یک «نقطه شکست واحد» مواجهند: استارلینک.
در پی یک قطع سراسری در شبکه ماهوارهای ایلان ماسک که میلیونها کاربر را تحت تاثیر قرار داد، حدود ۲۴ فروند شناور بدونسرنشین در سواحل کالیفرنیا از کار افتادند، ارتباطات مختل شد و عملیات نزدیک به یک ساعت متوقف ماند.
این حادثه به پهپادهایی مربوط میشد که برای تقویت گزینههای نظامی آمریکا در صورت درگیری با چین، طراحی شدهاند. یکی از چندین مورد اختلال در آزمایشهای نیروی دریایی، مرتبط با استارلینک، که به گفته اسناد و یک منبع آگاه، باعث شد اُپراتورها نتوانند به شناورهای خودکار متصل شوند.
نقش کلیدی استارلینک و ریسکهای وابستگی
نقش استارلینک در ارتباطات اینترنتی کاربران ایرانی نیز طی سالهای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
تیر ماه سال گذشته پویا پیرحسینلو، رییس کمیته اینترنت انجمن تجارت الکترونیک، تعداد کاربران این سرویس در ایران را بیش از ۱۰۰ هزار نفر اعلام کرد.
ماسک، بنیانگذار استارلینک، ۲۴ خرداد و همزمان با دومین روز جنگ ۱۲ روزه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پرتوها روشن هستند.»
این عبارت به فعال بودن این سرویس اینترنت ماهوارهای در داخل ایران تعبیر شد.
رویترز نوشت در حالی که اسپیسایکس خود را برای عرضه عمومی با ارزشی حدود دو تریلیون دلار در تابستان آماده میکند - عرضهای که انتظار میرود بزرگترین در نوع خود باشد - این شرکت تا حد زیادی بهدلیل نقش غیرقابل جایگزینش برای دولت آمریکا، از ارتباطات ماهوارهای تا پرتابهای فضایی و هوش مصنوعی نظامی، به باارزشترین شرکت فضایی جهان تبدیل شده است.
استارلینک بهطور خاص در برنامههای حیاتی - از پهپادها تا ردیابی موشکها - نقشی کلیدی ایفا کرده و با شبکهای متشکل از نزدیک به ۱۰ هزار ماهواره در مدار پایین زمین، زیرساختی فراهم کرده که در برابر حملات احتمالی دشمنان، مقاومتر است.
با این حال، اختلالات ثبتشده در برنامه پهپادهای خودکار نیروی دریایی - که پیشتر گزارش نشده بود - چالشهای وابستگی فزاینده ارتش آمریکا به اسپیسایکس و ریسکهای ناشی از آن را برای پنتاگون برجسته میکند.
کلیتون سووپ، معاون پروژه امنیت هوافضا در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «اگر استارلینک وجود نداشت، دولت آمریکا به یک شبکه ارتباطی جهانی در مدار پایین زمین دسترسی پیدا نمیکرد.»
پنتاگون به پرسشهای رویترز درباره این آزمایشها یا همکاری با اسپیسایکس پاسخ نداده است.
کریستن دیویس، مدیر ارشد اطلاعات وزارت جنگ، گفت این نهاد از «چندین سامانه قوی و مقاوم» برای شبکه گسترده خود استفاده میکند.
نیروی دریایی و اسپیسایکس نیز به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
با وجود رقابت روبهرشد از سوی شرکتهایی مانند آمازون - که این هفته قراردادی ۱۱.۶ میلیارد دلاری را برای خرید شرکت ماهوارهای گلوبالاستار اعلام کرد - اسپیسایکس همچنان در حوزه ارتباطات مدار پایین زمین، فاصله قابل توجهی با رقبا دارد.
فراتر از پهپادها، این شرکت تقریبا انحصار پرتابهای فضایی را در اختیار دارد و از طریق استارلینک و شبکه امنیت ملی خود، موسوم به «استارشیلد»، خدمات ارتباطی ماهوارهای ارائه میدهد که میلیاردها دلار درآمد برای آن ایجاد کرده است.
هشدارها درباره تمرکز بر یک شرکت
قانونگذاران دموکرات پیشتر درباره خطرات وابستگی پنتاگون به یک شرکت تحت مدیریت ثروتمندترین فرد جهان برای تامین قابلیتهای حیاتی امنیت ملی هشدار دادهاند.
همچنین اختلافات اخیر وزارت جنگ با یک استارتاپ هوش مصنوعی نشان داد اتکای بیش از حد به یک تامینکننده، میتواند در صورت حذف آن، مشکلات جدی ایجاد کند.
رویترز سال گذشته گزارش داده بود ماسک بهطور ناگهانی دسترسی نیروهای اوکراینی به استارلینک را در جریان عملیات بازپسگیری مناطقی از روسیه قطع کرد. اقدامی که به تضعیف اعتماد متحدان انجامید.
در تایوان نیز نگرانیهایی مطرح شد مبنی بر اینکه اسپیسایکس ممکن است ارائه خدمات ارتباطی ماهوارهای به نیروهای آمریکایی مستقر در این جزیره را محدود کرده باشد.
این موضوع در نامهای از سوی یک نماینده وقت کنگره آمریکا مطرح شد، اما اسپیسایکس آن را رد کرد.
رویترز نتوانسته است تایید کند که آیا این خدمات در حال حاضر در اختیار نیروهای آمریکایی در تایوان قرار دارد یا نه.
پنتاگون و اسپیسایکس نیز به پرسشها در این باره پاسخ ندادند.
یک مقام در این زمینه گفت: «به دلایل امنیت عملیاتی، درباره برنامهها، توانمندیها یا جزییات عملیات اظهار نظر نمیکنیم.»
محدودیتهای فنی در میدان
رویترز در گزارش خود تاکید کرد استارلینک نقشی حیاتی در برنامه پهپادی پنتاگون ایفا میکند و ارتباط شناورهای بدون سرنشینی را که شبیه قایقهای تندرو بدون سرنشین هستند، برقرار میکند.
فروردین ۱۴۰۴، در جریان مجموعهای از آزمایشهای نیروی دریایی در کالیفرنیا که شامل شناورهای بدون سرنشین و پهپادهای پروازی بود، مقامها گزارش دادند استارلینک بهدلیل حجم بالای داده مورد نیاز برای کنترل چندین سامانه، در ارائه اتصال پایدار با مشکل مواجه شده است.
در گزارش ایمنی این آزمایشها آمده است: «وابستگی به استارلینک در شرایط بارگذاری چند وسیله، محدودیتهایی را آشکار کرد.»
این گزارش همچنین به مشکلات مرتبط با تجهیزات رادیویی و سامانههای شبکهای دیگر نیز اشاره کرد.
در هفتههای پیش از قطع سراسری استارلینک در مرداد ۱۴۰۴، مجموعهای دیگر از آزمایشها نیز بهدلیل اختلالات متناوب در ارتباطات با این شبکه مختل شده بود، هرچند علت دقیق این مشکلات مشخص نشده است.
با وجود این چالشها، برای بسیاری از کارشناسان، مزایای استارلینک - بهویژه هزینه پایین و دسترسی گسترده - همچنان بر ریسکهای آن میچربد.
برایان کلارک، کارشناس جنگ، گفت: «شما این آسیبپذیریها را میپذیرید، چون مزایایی که از گستردگی این شبکه بهدست میآورید، بسیار قابل توجه است.»
بر اساس پژوهشی که از سوی انجمن علوم اعصاب آمریکا منتشر شد، مغز انسان بهطور مداوم اطلاعاتی مانند تصاویر، صداها و فضاهای آشنا را با پیامدهای بعدی آنها پیوند میدهد.
این فرآیند که «یادگیری تداعیگر» نام دارد، به افراد کمک میکند بر پایه تجربههای قبلی، سریعتر تصمیم بگیرند و از خطر دوری کنند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این سیستم در همه افراد به یک شکل عمل نمیکند.
این تحقیق توضیح میدهد که چگونه سازوکارهای طبیعی یادگیری در مغز، در بعضی افراد بهجای کمک به تصمیمگیری بهتر، به تداوم انتخابهای نامطلوب منجر میشود.
نقش نشانهها در تصمیمگیری نادرست
به گفته جوزپه دی پلگرینو، سرپرست این مطالعه از دانشگاه بولونیا، افراد از نظر میزان اتکا به نشانههای محیطی برای تصمیمگیری تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارند.
برخی افراد هنگام تصمیمگیری بهشدت به تصاویر و صداهای اطراف خود وابستهاند، در حالی که گروهی دیگر انعطافپذیری بیشتری دارند و کمتر تحت تاثیر این محرکها قرار میگیرند.
به گفته پژوهشگران، مشکل زمانی بروز میکند که معنای این نشانهها دستخوش تغییر میشود.
برای نمونه، اگر یک محیط یا صدای آشنا که پیشتر با پاداش همراه بوده، بهتدریج به پیامدهای پرخطر یا نامطلوب منجر شود، مغز همه افراد نمیتواند این تغییر را بهدرستی ثبت کند.
در افرادی که حساسیت بالایی به نشانهها دارند، مغز در «بهروزرسانی» این آموختهها ناتوان میماند و همچنان بر اساس الگوهای قدیمی واکنش نشان میدهد.
در نتیجه این افراد، حتی پس از تجربه شکست یا زیان، همان انتخابهای قبلی را تکرار میکنند.
پیوند نشانهها با اعتیاد و اضطراب
در این شرایط، نشانههای محیطی بهجای آنکه راهنمایی مفید باشند، به عامل اصلی هدایت رفتار تبدیل میشوند و ترک عادتهای زیانبار را دشوارتر میکنند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر الگوهای رفتاری در اعتیاد، اختلالات وسواسی و اضطراب کمک کند.
تیم تحقیقاتی قصد دارد این نوع الگوی یادگیری را در میان افراد دارای اختلالات بالینی مورد بررسی قرار دهد.
هدف آنها یافتن پاسخ روشنتری برای این پرسش است که آیا حساسیت بیش از حد به نشانههای محیطی میتواند یکی از دلایل اصلی تداوم الگوی تصمیمگیریهای پرخطر در این گروهها باشد.
