در سیونهمین روز از آغاز انقلاب ملی ایرانیان، همزمان با بالا گرفتن گمانهزنیها درباره انتقال محل گفتوگوهای تهران و واشینگتن به عمان، مقامهای سپاه و مجلس تهدیدهای خود را تکرار کردند و گزارشهایی از بازداشت چند وکیل در تهران و شهرستانها منتشر شد.
در حوزه سیاست خارجی، آکسیوس به نقل از یک منبع عربی در منطقه گزارش داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با درخواست جمهوری اسلامی برای انتقال محل مذاکرات از ترکیه به عمان موافقت کرده و انتظار میرود گفتوگوها جمعه در عمان برگزار شود؛ هرچند بحثها درباره پیوستن کشورهای عرب و مسلمان منطقه به این مذاکرات همچنان ادامه دارد.
همزمان، رویترز به نقل از یک مقام منطقهای نوشت تهران از ابتدا تاکید داشته که فقط درباره برنامه هستهای مذاکره میکند و به همین دلیل تصمیم گرفته گفتوگوها را از استانبول به عمان منتقل کند تا ادامه دورهای پیشین مذاکرات هستهای باشد.
در همین چارچوب، بلومبرگ گزارش داد جمهوری اسلامی با مشارکت کشورهای منطقه – بهجز ترکیه – مخالف است و میخواهد دستور کار مذاکرات محدود به پرونده هستهای بماند و شامل برنامه موشکی و حمایت از گروههای نیابتی نشود.
یوری اوشاکوف، دستیار سیاست خارجی کاخ کرملین، اعلام کرد که ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه و شی جین پینگ، رییسجمهوری چین، در گفتوگویی ویدیویی درباره وضعیت ایران بحث کردند.
وزارت امور خارجه روسیه نیز اعلام کرد که امیدوار است در جریان مذاکرات جدید جمهوری اسلامی و آمریکا که برای روز جمعه در استانبول برنامهریزی شده، گامهایی برای جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها برداشته شود.
یک مقام منطقهای هم به خبرگزاری فرانسه گفت که چارچوب مذاکرات روز جمعه بین آمریکا و جمهوری اسلامی هنوز در دست بررسی است.
در سوی دیگر، ترامپ گفت تهران و واشینگتن «هماکنون در حال مذاکره هستند» و جمهوری اسلامی تمایلی به تکرار حملات ژوئن ندارد؛ او افزود که پس از «از دست رفتن فرصت قبلی» و اجرای عملیات «چکش نیمهشب»، تهران برای مذاکره ابراز تمایل کرده است.
اما همزمان با این سیگنالها، لحن تهدیدآمیز مقامهای جمهوری اسلامی ادامه یافت.
علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، گفت توان موشکی و پهپادی «غیرقابل مذاکره» است و در صورت وقوع جنگ، پایگاههای آمریکا در منطقه «بهطور قطع» هدف قرار خواهند گرفت.
اظهارات مشابهی نیز از سوی حسین دقیقی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه پاسداران، در گفتوگو با المیادین مطرح شد که هشدار داد هرگونه درگیری ماهیتی منطقهای خواهد داشت.
حمیدرضا مقدمفر، مشاور رسانهای فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز گفت جمهوری اسلامی شروط اولیه آمریکا برای مذاکره از جمله برنامه موشکی، محور مقاومت و مسائل مرتبط با اعتراضات را رد کرده است و واشینگتن ناچار شده مذاکرات را فقط به پرونده هستهای محدود کند.
در این میان، تحرکات میدانی نیز به تشدید نگرانیها دامن زد. ارتش آمریکا یک پهپاد ایرانی از نوع شاهد-۱۳۹ را پس از نزدیک شدن خطرناک به ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» در دریای عرب سرنگون کرد و ساعاتی بعد نیز قایقهای سپاه پاسداران بهطور خطرناکی به یک نفتکش آمریکایی در تنگه هرمز نزدیک شدند.
موسسه مطالعه جنگ (ISW) اعلام کرد جمهوری اسلامی در روزهای اخیر دو اقدام علیه نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس انجام داده که بهاحتمال زیاد با هدف سنجش واکنشهای دفاعی نیروی دریایی آمریکا و نمایش توان تهران برای تهدید نیروها و داراییهای ایالات متحده طراحی شده است.
الی کوهن، وزیر انرژی و زیرساختها و عضو کابینه سیاسی–امنیتی اسرائیل از حزب لیکود، گفت تماسهای دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی «ارزشی ندارد» و مذاکره با تهران بیفایده است؛ زیرا به گفته او، جمهوری اسلامی قصدی برای پایبندی به تعهدات خود ندارد.
روزنامه والاستریت ژورنال نیز گزارش داد که همزمان با تهدید مقامهای جمهوری اسلامی برای خروج از مذاکرات با آمریکا، برخی از مقامهای آمریکایی گفتند که دونالد ترامپ بهدلیل «اقدامات تهاجمی» تهران، گزینه ترک گفتوگوها را بررسی کرده است.
از اعتراض در ایران تا همبستگی خارجی
در داخل ایران و در میان افکار عمومی، شکاف میان روایت رسمی و خواست جامعه عیانتر شد.
تصاویر رسیده به ایراناینترنشنال، دیوارنویسیای را نشان میداد که خطاب به ترامپ نوشته بود: «با قاتلان مردم ایران معامله نکنید.»
همزمان، شمار زیادی از شهروندان با ارسال پیامهایی خواستار ایستادن دولت آمریکا در کنار معترضان شدند.
بابک جعفری، نایبرییس کانون وکلای دادگستری مرکز، نیز از گزارشهایی درباره بازداشت چند وکیل در تهران و شهرستانها خبر داد؛ بازداشتهایی که هنوز علت رسمی آنها اعلام نشده و نگرانیها درباره امنیت و استقلال نهاد وکالت را افزایش داده است.
در استرالیا، سناتور میکالیا کش، رهبر مخالفان در مجلس سنا، با اشاره به تهدید و ارعاب جامعه ایرانی–استرالیایی گفت «بازوی بلند جمهوری اسلامی به مرزهای خودش محدود نمیماند» و تاکید کرد استرالیا در کنار مردم ایران ایستاده است.
سناتور راف چیکونی، رییس کمیته مشترک اطلاعات و امنیت پارلمان استرالیا نیز با محکومکردن سرکوب، گفت حکومتهایی که به روی مردم خود آتش میگشایند، سرانجام سقوط میکنند و استرالیا از همه ابزارهای دیپلماتیک و اقتصادی برای پاسخگو کردن حکومت ایران استفاده خواهد کرد.
در عرصه رسانه و تحلیل، فایننشال تایمز هشدار داد حتی توافقی محدود نیز لزوما به بهبود ملموس زندگی مردم ایران منجر نمیشود و هزینههای اصلی همچنان بر دوش جامعه خواهد بود.
گاردین نیز نوشت جمهوری اسلامی در موقعیتی قرار گرفته که همه گزینههای پیشرو پرریسکاند؛ از درگیری نظامی گرفته تا فرسایش تدریجی قدرت در داخل.
در همین روز، واکنشهای اجتماعی نیز ادامه داشت. پس از انتقادهای گسترده ایرانیان از هدی قطان، مالک برند «هدی بیوتی»، او با انتشار ویدیویی از مردم ایران عذرخواهی کرد و گفت حامی رژیم ایران نیست و آنگونه که باید در کنار جامعه ایران نایستاده است.
در کنار اینها، نامهها و صداهای زندان نیز خاموش نشد. رضا محمدحسینی، زندانی سیاسی، در نامهای از زندان قزلحصار نوشت مسئله، «ماهیت پلید نظام» است و دوران مماشات به اتمام رسیده و انزوای کامل رژیم آغاز شده است؛ نامهای که بازتابی دیگر از پیوند خیابان و زندان در این انقلاب بود.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
