مسعود پزشکیان در پیامی درباره اعتراضات مردم گفت که «توطئه بدخواهان ایران، اعتراض مدنی و بهحق مردم را به معرکهای خونبار و خشونتآمیز مبدل ساخت.» او اعتراضات مردم را «توطئه آمریکایی اسرائیلی و انتقام دشمن از شکست در جنگ ۱۲ روزه» خواند.
پزشکیان گفت که به گروههای مختلفی ماموریت داده تا با بررسی دقیق علل و عوامل وقوع این حوادث، ریشههای اصلی خشونت شناسائی و خشکانده شود.
این دیپلمات که خواست نامش فاش نشود، به تایمز اسرائیل گفت که کشورهای عربی مانند امارات متحده عربی و عربستان سعودی تمایل بیشتری به دخالت و سرمایهگذاری در نوار غزه داشتند. با این حال، آنها شرط کرده بودند که تشکیلات خودگردان نقش برجستهتری داشته باشد، زیرا معتقد بودند رامالله باید در غزه نفوذ پیدا کند تا این منطقه با کرانه باختری دوباره مرتبط شود.
اسرائیل هرگونه نقش برای تشکیلات خودگردان در غزه را رد کرده و این نهاد مستقر در رامالله را مشابه حماس دانسته است و اصرار دارد که باید اصلاحات قابل توجهی انجام دهد.
دیپلمات عرب گفت که کشورهای عربی نیز از اصلاحات تشکیلات خودگردان حمایت میکنند. با این حال، او افزود که درخواست اسرائیل برای اصلاحات، «دروغین» و «پوششی» برای جلوگیری از تحقق راه حل دو دولتی است.
به گفته این دیپلمات، در ریاض خشم ویژهای نسبت به مسدود شدن بیش از ۴ میلیارد دلار از درآمدهای مالیاتی تشکیلات خودگردان از سوی اسرائیل وجود دارد، زیرا از عربستان سعودی برای جبران بخشی از این زیانها درخواست شده است.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی همچنان نمایندگانی در «هیات صلح» دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، خواهند داشت و امارات نیز فردی در «هیات اجرایی میانی غزه» خواهد داشت. هر دو هیات در نظارت بر نوار غزه پس از جنگ نقش دارند.
با این حال، دیپلمات عرب گفت که اشتیاق ریاض و ابوظبی و متحدانشان در منطقه برای دخالت و سرمایهگذاری مالی مهمتر در غزه بهطور قابل توجهی کاهش یافته است.
دیپلمات عرب ادامه داد: «این حس وجود دارد که این روند به مسیر درست نمیرود، بنابراین ترجیح برخی کشورها در خلیج فارس بیشتر این است که در حاشیه باقی بمانند. ترکیه و قطر شروط کمی برای دخالت خود دارند، زیرا میخواهند نفوذ خود را حفظ کنند و به آمریکا نشان دهند که مفید هستند.»
او گفت: «اینکه ببینیم نتانیاهو چقدر از حضور ترکیه و قطر ناراحت است، طنزآمیز است، در حالی که سیاستهای او ما را به این وضعیت رسانده است».
نتانیاهو پیشتر با تصمیم دولت ترامپ برای وارد کردن ترکیه و قطر در هیات اجرایی غزه که نقش کلیدی در نظارت بر غزه خواهد داشت، مخالفت کرده است.
اسرائیل مخالف اجازه دادن به ترکیه و قطر برای یافتن نفوذ در غزه است و استدلال میکند که این کشورها بیش از حد به حماس نزدیک هستند. اما آمریکا آنکارا و دوحه را به عنوان ضامنهای حیاتی طرح صلح ترامپ در غزه میبیند و معتقد است که نقش آنها در نهایی کردن توافق آتشبس اکتبر و ادامه اجرای آن برای اطمینان از پیروی حماس از توافق ضروری بوده است.
قطر پیش از جنگ نیز نقشی کلیدی در غزه داشت و به درخواست اسرائیل ماهانه دهها میلیون دلار کمک به این منطقه ارسال میکرد. منتقدان گفتهاند این وجوه عملا حماس را به جای تشکیلات خودگردان تقویت کرد و به این گروه اسلامی اجازه داد تا بیشتر منابع خود را به «تروریسم» اختصاص دهد.
یک مقام آمریکایی به تایمز اسرائیل گفت که کممیلی برخی کشورهای منطقه ممکن است تغییر کند و آنهایی که فعلا در مداخله فعالتر در غزه محتاط هستند، وقتی نتایج را در میدان ببینند، تشویق خواهند شد.
بسیاری از برنامههای آمریکا برای غزه وابسته به توافق حماس برای خلع سلاح و توافق اسرائیل برای عقبنشینی بیشتر از نوار است؛ موضوعاتی که هیچ یک از طرفین تمایلی به آنها نشان ندادهاند.
دولت ترامپ از تاسیس «کمیته ملی برای اداره غزه»در هفته گذشته استقبال کرده است؛ کمیتهای متشکل از تکنوکراتهای فلسطینی که مامور جایگزینی حماس در مدیریت امور روزانه غزه است.
اسرائیل موفق شد مانع اتصال رسمی این کمیته به تشکیلات خودگردان شود، اما چندین عضو تکنوکرات این کمیته قبلا از مقامات ارشد تشکیلات خودگردان بودند.
یک دیپلمات عرب دیگر به تایمز اسرائیل گفت اعضای این کمیته برای پیشبرد کار خود به کارمندان دولتی و افسران پلیس نیاز دارند و اسرائیل از استخدام افرادی که در لیست پرداخت حقوق تشکیلات خودگردان یا حماس هستند، جلوگیری میکند.
در این رایگیری که پنجشنبه دوم بهمن در پارلمان اروپا در استراسبورگ فرانسه انجام شد، از مجموع ۶۲۸ نماینده حاضر، ۵۶۲ نفر رای موافق، ۹ نفر رای مخالف و ۵۷ نفر رای ممتنع دادند.
این قطعنامه افزون بر موضوع سپاه پاسداران، بر لزوم اخراج دیپلماتهای جمهوری اسلامی از اتحادیه اروپا و تقویت حمایتها برای مقابله با محدودیتهای اینترنت در ایران تاکید کرد.
روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «از خیابانهای تهران تا قلب پارلمان اروپا، پیام روشن است: ایران باید آزاد شود. ایران آزاد خواهد شد.»
به گفته متسولا، پارلمان اروپا بر لزوم هدف قرار دادن سرکوبگران، تروریستی اعلام شدن سپاه پاسداران و پاسخگو کردن عاملان جنایتها تاکید دارد.
پارلمان اروپا پیشتر در ژانویه ۲۰۲۳ و در واکنش به سرکوب مردم ایران در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» نیز خواستار قرار گرفتن نام سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی اتحادیه اروپا شد.
جوزپ بورل، مسئول وقت سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در آن زمان اجرایی شدن این تصمیم را منوط به حکم قضایی دانست و گفت: «نمیشود چون کسی سازمانی را دوست ندارد، آن را تروریست بنامیم. اول به تصمیم یک دادگاه در یکی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیاز داریم. پس از آن میشود موضوع را در سطح اتحادیه اروپا مطرح کرد.»
قرار است ایرانیان یکشنبه پنجم بهمن با برگزاری تجمعی اعتراضی در بروکسل، یکی از مطالبات خود یعنی قرار گرفتن سپاه در فهرست سازمانهای تروریستی را مطرح کنند. مقر شورای اتحادیه اروپا در بروکسل واقع است.
رییس پارلمان اروپا: با قاطعیت در کنار مردم ایران ایستادهایم
متسولا در ادامه اظهارات خود گفت پارلمان اروپا با اکثریتی قاطع رای به حمایت از آرمانهای مردم ایران داده و خواستار پایان دادن به «سرکوب وحشیانه و قتل عام تظاهرکنندگان مسالمتجو، توقف فوری اعدامها و قتلهای حکومتی، و آزادی همه معترضان بازداشتشده و زندانیان سیاسی» شده است.
او خطاب به «مردم شجاع ایران» نوشت: «حتی وقتی ارتباطات قطع میشود، صدای شما شنیده میشود. حتی وقتی تاریکی تحمیل میشود، شما دیده میشوید. شما تنها نیستید. پارلمان اروپا با قاطعیت در کنار شما ایستاده است.»
ژردن باردلا، عضو فرانسوی پارلمان اروپا، نیز در سخنرانی خود در این نهاد، جمهوری اسلامی را یک «رژیم دینی و آزادیستیز» خواند و گفت حکومت ایران تنها «با سرکوب و ایجاد ترس» به حیات خود ادامه میدهد.
او اضافه کرد: «با وجود آزار و سرکوبها، مردم ایران همچنان به مقاومت ادامه میدهند. ما باید در کنار آنان بایستیم.»
اول بهمن، هانا نویمن، نماینده آلمان در پارلمان اروپا، اعلام کرد فرانسه، ایتالیا و اسپانیا، کشورهایی هستند که در مسیر تروریستی اعلام شدن سپاه پاسداران در اروپا مانعتراشی میکنند.
او افزود: «در حال تلاش برای اعمال فشار بر این سه کشور هستیم تا مقاومتشان شکسته شود.»
در سالهای اخیر و بهویژه پس از انقلاب ملی ایرانیان، کنشگران و مخالفان جمهوری اسلامی با اشاره به نقش سپاه پاسداران در سرکوب معترضان در داخل کشور و همچنین دست داشتن این نهاد در طراحی و اجرای حملات تروریستی در بسیاری از کشورهای جهان، خواستار قرار گرفتن نام سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی شدهاند.
خاویر میلی، رییسجمهوری آرژانتین، ۲۷ دی با امضای فرمانی، نیروی قدس سپاه پاسداران و ۱۳ فرد مرتبط با آن را تروریستی اعلام کرد.
دولت استرالیا ششم آذر سپاه پاسداران را در فهرست «تروریسم دولتی» قرار داد.
اکوادور نیز شهریورماه سپاه پاسداران، حماس و حزبالله لبنان را سازمانهای تروریستی اعلام کرد.
سریزدی که در سازمان دولتی «پژوهشهای علمی و صنعتی همسود» استرالیا (CSIRO) مشغول به کار بود، پنجشنبه دوم بهمن پس از تفهیم اتهام «اقدام برای تدارک یا برنامهریزی یک عمل تروریستی»، در دادگاه بدوی منطقه بریزبن حاضر شد.
شبکه ایبیسی نیوز گزارش داد این جوان ۲۴ ساله پس از انتشار گزارشهایی درباره محتوای آنلاین منتسب به او، تحت رصد نیروهای ضدتروریسم استرالیا قرار گرفت.
الی مکدونالد، دادستان فدرال، در جلسه دادگاه اعلام کرد اتهامات علیه سریزدی به پیامهایی در مسنجر فیسبوک مربوط است که در یک گروه خصوصی با بیش از ۵۰ عضو رد و بدل شده است.
مکدونالد گفت: «متهم برنامههایی برای رهبری یک شورش در گلد کوست در روز ملی استرالیا داشت و این برنامهها شامل استفاده از کوکتل مولوتوف میشد. برای این منظور نیز اقدام به تهیه لوازم و تجهیزات لازم کرده بود.»
به گفته دادستان، سریزدی در پیامی دیگران را به مشارکت در حمله ترغیب کرده بود: «من قرار است ۲۶ ژانویه [ششم بهمن] رهبری شورشهای گلد کوست را بر عهده داشته باشم. اگر افرادی را در ملبورن میشناسید، به آنها خبر بدهید تا از حالا شروع به خرید بطریهای ودکا کنند و آنها را بهصورت دستهای ذخیره کنند.»
او در پیامی دیگر گفته بود: «اگر بازداشت شدید، نکته کلیدی این است که آرام و خونسرد بمانید. هنگام بازجویی به آنها یادآوری کنید کاری که انجام دادهاید، با توجه به مسیر کنونی کشور کاملا منطقی بوده است.»
در پیام دیگری منتسب به سریزدی آمده است: «پیش از آن که در ۲۶ ژانویه میدان نبرد را ترک کنم، در صورتی که جانم را از دست بدهم، چند آرزو دارم.»
اتهام برنامهریزی برای انجام حمله تروریستی در شرایطی علیه سریزدی مطرح میشود که تهاجم مرگبار به مراسم یهودیان در ساحل بوندای سیدنی در ۲۳ آذر، ۱۵ کشته بر جای گذاشت.
عاملان حمله سیدنی پدر و پسری به نام ساجد و نوید اکرم بودند.
ترغیب سایرین به آموختن تیراندازی
دادستان فدرال در ادامه سخنان خود گفت سریزدی به دیگر اعضای گروه توصیه کرده بود «نحوه تیراندازی با سلاح گرم را در میدانهای تیر یاد بگیرند»، برای استخدام در سازمان اطلاعات امنیتی استرالیا و نیروهای دفاعی درخواست دهند و سپس «عملیات داخلی برای سرنگونی استبداد را آغاز کنند».
مکدونالد تاکید کرد با توجه به «رویدادهای اخیر» در استرالیا، محتوای این اظهارات «بهطور آشکار بسیار نگرانکننده» است.
او ضمن مخالفت با آزادی متهم هشدار داد: «با توجه به وضعیت ذهنی او، عملا هیچ شرطی وجود ندارد که بتواند فردی را که حاضر است در راه ایدئولوژی خود جان دهد، مهار کند.»
در سوی دیگر، هلن شیلتون، وکیل مدافع سریزدی، اعلام کرد موکلش یک فرد دانشگاهی بوده که برای پیشرفت شغلی از سیدنی به بریزبن نقل مکان کرده، اما بهتدریج دچار انزوا شده است.
شیلتون گفت: «او تا حدی تحت تاثیر افرادی قرار گرفت که با آنها ارتباط داشت.»
به گفته او، سریزدی احساس میکرد باید اقدامی انجام دهد تا «توجهها را به مسیری که جهان و دولت [استرالیا] در پیش گرفتهاند جلب کند»، اما «هرگز قصد آسیب رساندن به کسی را نداشته» است.
به گزارش ایبیسی نیوز، اتهامات مطرحشده علیه سریزدی همکاران پیشین او را شگفتزده کرده است.
یکی از این افراد در مصاحبه با ایبیسی نیوز، سریزدی را «یک جنتلمن واقعی» و فردی «بسیار باهوش» توصیف کرد.
فرد دیگری نیز گفت سریزدی از نظر شغلی «بسیار باهوش و باانگیزه» بود و در عین حال شخصیتی اجتماعی داشت.
حکم دادگاه به ادامه بازداشت
پنهلوپه هی، قاضی پرونده، با رد درخواست آزادی سریزدی به قید وثیقه اعلام کرد متهم اظهارات روشنی درباره باورهای خود بیان کرده است؛ از جمله اینکه دولت استرالیا را «اقتدارگرا» میداند و خواهان جایگزینی آن با نوعی نظام حکمرانی «سایبرنتیک» است.
دادگاه تاکید کرد خطر وارد آمدن آسیب جدی به چندین نفر به اندازهای است که امکان آزادی سریزدی وجود ندارد.
بر این اساس، متهم در بازداشت موقت باقی میماند و رسیدگی به پرونده او ماه آینده از سر گرفته خواهد شد.
پلیس ایالت کوئینزلند در بیانیهای اعلام کرد در حال حاضر هیچ تهدید مستقیم و فعالی علیه شهروندان یا رویدادهای آتی وجود ندارد و هیچ گزارشی درباره احتمال هدف قرار گرفتن یک گروه مشخص در توطئههای خشونتآمیز دریافت نشده است.
ترامپ پنجشنبه دوم بهمن گفت: «ایران میخواهد مذاکره کند و مذاکره خواهد کرد.»
او با تمجید از اقدامات خود در عرصه بینالمللی، حمله به تاسیسات اتمی ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه را موفقیتآمیز خواند و افزود این عملیات، توان هستهای جمهوری اسلامی را «نابود کرد».
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر تاکید کرد از زمان ورود مجدد به کاخ سفید، موفق به خاتمه هشت جنگ در نقاط مختلف جهان شده است.
ترامپ به عملیات ایالات متحده علیه داعش در سوریه اشاره کرد و ادامه داد «بسیاری از اتفاقات خوب در حال رخ دادن است» و تهدیدها علیه اروپا، آمریکا و خاورمیانه «واقعا در حال فروکش کردن» هستند.
اظهارات ترامپ در خصوص تمایل تهران به مذاکره با واشینگتن در شرایطی مطرح میشوند که او ۲۷ دی علی خامنهای، دیکتاتور تهران، را «مردی بیمار» توصیف کرد و گفت: «وقت آن رسیده است که بهدنبال رهبری جدید در ایران باشیم.»
در روزهای اخیر، رسانهها از تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه و احتمال انجام یک عملیات وسیع خبر دادهاند.
ترامپ: به همکاری با سازمان ملل ادامه میدهیم
ترامپ در ادامه سخنان خود در مراسم آغاز به کار «هیئت صلح» اعلام کرد به همکاری با بازیگران مختلف، از جمله سازمان ملل متحد، ادامه خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا گفت این روزی «بسیار هیجانانگیز» به شمار میرود که «مدتها برای آن تدارک دیده شده» است.
به گفته او، «همه» میخواهند بخشی از هیئت صلح غزه باشند.
رییسجمهوری آمریکا بر «غیرنظامی شدن» غزه تاکید کرد و افزود «ما در غزه بسیار موفق خواهیم بود» و این منطقه «بهزیبایی بازسازی میشود».
ترامپ که قرار است ریاست این هیئت را بر عهده داشته باشد، از دهها رهبر جهان برای عضویت در آن دعوت به عمل آورده و تاکید کرده این نهاد میتواند فراتر از آتشبس ناپایدار غزه، به دیگر مسائل و چالشهای جهانی بپردازد.
به گفته ترامپ، اعضای دائمی هیئت صلح باید هر یک با پرداخت یک میلیارد دلار در تامین مالی آن مشارکت کنند.
در عین حال، برخی از متحدان سنتی آمریکا نسبت به پیوستن به این هیئت تمایل نشان ندادهاند. این کشورها یا با احتیاط در خصوص این دعوت موضعگیری کردهاند یا آن را نپذیرفتهاند.
خبرگزاری رویترز نوشت همزمان با سخنرانی ترامپ، نمایندگان کشورهایی که بهعنوان «اعضای بنیانگذار» هیئت صلح معرفی شدهاند در سالن حضور داشتند، اما نمایندگان قدرتهای بزرگ جهانی، اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین غایب بودند.
ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، خاویر میلی، رییسجمهوری آرژانتین، الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، پرابوو سوبیانتو، رییسجمهوری اندونزی، محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه و فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی، از جمله حاضران در این مراسم بودند.
بر اساس این گزارش، ابتکار هیئت صلح در ابتدا برای کمک به پایان جنگ غزه مطرح شده بود، اما اکنون از نگاه ترامپ ماموریتی گستردهتر دارد.
رویترز افزود این موضوع به نگرانی اروپا و برخی طرفهای دیگر دامن زده و این تصور را تقویت کرده که این نهاد ممکن است به رقیب سازمان ملل تبدیل شود یا نقش آن را تضعیف کند.
بهجز آمریکا، تاکنون دیگر اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل برای پیوستن به هیئت صلح غزه اعلام آمادگی نکردهاند.
هرچند ترامپ از تصمیم مسکو برای مشارکت در هیئت صلح خبر داده، روسیه شامگاه چهارشنبه اول بهمن اعلام کرد این پیشنهاد را در دست بررسی دارد.
فرانسه دعوت ترامپ را نپذیرفت و بریتانیا نیز اعلام کرد فعلا به این ابتکار نمیپیوندد. چین هم تاکنون موضع رسمی خود را مشخص نکرده است.
ترامپ دو هفته بعد از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری خود، با امضای یک فرمان اجرایی موضعش درباره ایران را «فشار حداکثری اقتصادی» با سختگیری بالا اعلام کرد و به دستگاههای دولتی گفت سیاست واشینگتن جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای و موشکهای بالستیک قارهپیما است.
بر اساس این فرمان، مقابله با سیاستهای «تجاوزکارانه» جمهوری اسلامی در منطقه ضروری است و سپاه پاسداران، گروههای نیابتی و برنامه موشکی جمهوری اسلامی باید تضعیف شوند.
ترامپ در همان روزها به خبرنگاران گفت امیدوار است برنامه هستهای جمهوری اسلامی طوری حل و فصل شود که نیازی به حمله نظامی نباشد.
آمریکا تحریمهای اقتصادی را افزایش داد و اعلام کرد غنیسازی اورانیوم را بهعنوان خط قرمز تلقی میکند و اگر حکومت ایران برنامه هستهای خود را به همین شکل ادامه دهد، ممکن است «گزینه نظامی» فعال شود.
هدف کاخ سفید این بود که تهران را تحت فشار قرار دهد تا از غنیسازی منصرف شود و تن به گفتوگو دهد.
با وجود اینکه دولت آمریکا روی فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی تاکید داشت، ترامپ هدف اصلی را تحمیل یک توافق بزرگ نامید که صلح و ثبات منطقه را تضمین کند، مشروط بر اینکه تهران برنامه هستهای خود را کنار بگذارد.
او استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خود را به همین منظور به منطقه اعزام کرد، اما جمهوری اسلامی اصرار کرد مذاکرات باید به صورت غیرمستقیم انجام شود.
از ضربالاجل تا حمله نظامی
مذاکرات جمهوری اسلامی با فرستاده ویژه آمریکا در همان دو تا سه ماه نخست آغاز به کار دولت ترامپ بهسرعت پیش رفت.
اواخر اسفند ۱۴۰۳، پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد ترامپ در نامهای به علی خامنهای، فرصتی دوماهه برای رسیدن به توافق تعیین کرده است.
در اواخر فروردین خبری درباره نتایج مثبت گفتوگوها منتشر شد.
ترامپ ۲۵ اردیبهشت در جریان سفر خود به قطر گفت: «ما به دستیابی به توافق بسیار نزدیک شدهایم. احتمالا امروز خبرهایی را دیدهاید مبنی بر اینکه ایران تا حدودی با شرایط مورد نظر موافقت کرده است. ما اجازه نخواهیم داد هیچگونه فعالیت هستهای در ایران صورت گیرد.»
ترامپ در ادامه تاکید کرد تنها دو گزینه در برابر حکومت ایران قرار دارد و پرونده هستهای تهران یا از مسیر دیپلماتیک یا از طریق اقدام نظامی حل خواهد شد.
او حدود یک ماه پیش از آن هم در سخنانی با تاکید بر اینکه عجلهای برای اقدام نظامی ندارد، گفته بود: «فکر میکنم ایران این فرصت را دارد که کشوری عالی باشد و در صلح و آرامش زندگی کند؛ بدون مرگ و ویرانی.»
اما مذاکرات غیرمستقیم دو کشور مطابق میل هیچیک از طرفین پیش نرفت.
ترامپ ۱۶ خرداد در حالی که دو روز به پایان مهلت دوماههاش به جمهوری اسلامی باقی مانده بود، به خبرنگاران گفت اگر تهران به غنیسازی اورانیوم ادامه دهد، آمریکا مجبور خواهد بود با روش دیگری با آن مقابله کند.
همزمان عدم همکاری جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و گزارش رشد ذخایر اورانیوم با خلوص بالا در ایران نگرانیهای بینالمللی را به همراه داشت.
سرانجام یک هفته پس از این گزارش، در بامداد ۲۳ خرداد، حمله نظامی اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی آغاز شد؛ عملیاتی که به جنگ ۱۲ روزه میان دو طرف انجامید.
ترامپ تا پیش از جنگ در حالی که مذاکرات تقریبا به بنبست رسیده بود، در پاسخ به این پرسش که آیا دست به اقدام نظامی خواهد زد، گفته بود: «ممکن است حمله کنیم، ممکن است نکنیم».
او عمدا چنین ابهامی را در قبال جمهوری اسلامی حفظ میکرد، اما در نهایت پس از حمله اسرائیل به ایران، او نیز دستور داد ارتش آمریکا تاسیسات هستهای نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار دهد.
ترامپ در ماههای بعد بارها این عملیات را ستود و اعلام کرد خلبانان آمریکایی به او گفته بودند که بیش از دو دهه برای انجام چنین عملیاتی تمرین کردند، اما او تنها رییسجمهوری آمریکا بوده که فرمان حمله به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی را صادر کرده است.
آشتیجویی پس از ۱۲ روز جنگ
پس از ۱۲ روز درگیری سنگین، بعد از اینکه جمهوری اسلامی حمله به مراکز هستهای خود را با حمله به پایگاه هوایی آمریکا در قطر پاسخ گفت، ترامپ پیامی از سر آشتی در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر کرد و در آن از جمهوری اسلامی بابت اطلاعرسانی درباره حمله تشکر کرد.
او نوشت: «شاید ایران اکنون بتواند مسیر صلح و آرامش را در منطقه در پیش بگیرد و من با اشتیاق از اسرائیل نیز میخواهم همین کار را بکند.»
ترامپ اضافه کرد: «تبریک به جهان؛ زمان صلح فرا رسیده است.»
مذاکرهای با میانجیگری کشورهای منطقه و رضایت رییسجمهوری آمریکا برای آتشبس صورت گرفت و ترامپ، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را برای اجرای آتشبس با جمهوری اسلامی تحت فشار گذاشت.
ترامپ در روزها و ماههای بعد، بارها در کنار تمجید از اقدام خلبانان آمریکایی در «نابودی توان غنیسازی» تهران گفت او با این اقدام به جنگ اسرائیل و جمهوری اسلامی پایان داده است.
او حمله به مراکز هستهای ایران را اقدامی در جهت رسیدن به صلح در منطقه عنوان کرد.
مواضع ترامپ پس از جنگ
ترامپ در اظهارات رسمی پس از این جنگ بارها اعلام کرد اگر ایران دوباره برای بازسازی برنامه هستهای خود تلاش کند، آمریکا دوباره تاسیساتش را نابود خواهد کرد.
با این حال، او گفت اگر ایران تضمینهای قابلاعتماد ارائه کند، ترجیح میدهد به «توافق هستهای جدید» با تهران برسد.
تابستان ۱۴۰۴ برای دیپلماتهای جمهوری اسلامی و سایر مقامات حکومت ایران دوره دشواری بود.
پس از پایان جنگ، اروپا جمهوری اسلامی را برای تعیین تکلیف برنامه هستهای تحت فشار گذاشت. سرانجام در شهریورماه، سه کشور اروپایی مکانیسم ماشه در چارچوب برجام را فعال کردند و خواستار بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه تهران شدند.
برخی رسانهها اوایل مهرماه گزارش دادند ترامپ چهار شرط برای توافق با جمهوری اسلامی تعیین کرده و میخواهد که هرگونه مذاکره بر مبنای آنها صورت بگیرد: «برگزاری گفتوگوهای مستقیم، توقف کامل غنیسازی اورانیوم، محدودسازی برنامه موشکی و قطع پشتیبانی مالی از نیروهای نیابتی.»
ماه بعد، ترامپ از علاقه جمهوری اسلامی به مذاکره خبر داد. او ۲۳ آبان به خبرنگاران گفت: «ایران هم مثل خیلیهای دیگر که میخواهند با ما مذاکره کنند، میخواهد درباره یک توافق با آمریکا مذاکره کند.»
با این حال، روشن است که شروط ترامپ از سوی جمهوری اسلامی پذیرفته نشد و به جز رد و بدل کردن چند پیغام، هیچ مذاکرهای در پاییز بین واشینگتن و تهران صورت نگرفت.
فروپاشی اقتصادی و شروع اعتراضات خونین در ایران
اوایل دیماه، ایران با بحران شدید اقتصادی مواجه شد؛ ارزش ریال سقوط بیسابقهای را تجربه کرد و تورم شدید و افزایش قیمتها، زندگی روزمره مردم را هدف گرفت.
این موضوع باعث شد از هفتم دی اعتراضاتی از تهران آغاز شود و خیلی سریع به سایر شهرها گسترش یابد.
اعتراضات ابتدا علیه شرایط معیشتی بود، اما بهسرعت به خواستهای سیاسی گستردهتر از جمله درخواست تغییر ساختار قدرت تبدیل شد.
حدود یک هفته پس از آغاز اعتراضها در ایران، دولت ترامپ که فشار نظامی، اقتصادی و سیاسی گستردهای را علیه دولت نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا و متحد حکومت ایران، وارد کرده بود، در یک عملیات نظامی-اطلاعاتی، او و همسرش را در اقامتگاهشان دستگیر و به آمریکا منتقل کرد.
مقامهای دولت ترامپ پیشتر بارها اعلام کرده بودند ونزوئلا به پایگاهی برای جمهوری اسلامی و حزبالله لبنان برای گسترش نفوذ نیابتی و کسب درآمد از طریق قاچاق مواد مخدر تبدیل شده است.
بهدنبال عملیات آمریکا علیه مادورو، رسانهها و مقامهای اسرائیلی این اقدام را هشداری علیه جمهوری اسلامی دانستند: اینکه ترامپ در برخورد با دشمنانش صرفا به تهدید لفظی اکتفا نمیکند.
نکته مهم اینکه اقدام آمریکا در دستگیری مادورو تنها دو روز پس از آن رخ داد که ترامپ هشدار داد اگر جمهوری اسلامی «به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد»، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
تردیدها درباره اقدام احتمالی ترامپ علیه جمهوری اسلامی
ترامپ چند بار دیگر هشدار علیه جمهوری اسلامی را تکرار کرد. او ۱۲ دی و تنها چند روز پیش از کشتار گسترده مردم ایران هشدار داد اگر جمهوری اسلامی دست به کشتن معترضان بزند، آمریکا با سلاحهای پر و هدفگیریشده آماده برخورد است.
یک هفته بعد ترامپ بار دیگر تهدید خود را تکرار کرد.
رییسجمهوری آمریکا درباره موضعش نسبت به نقش شاهزاده رضا پهلوی در صورت تغییر رژیم در ایران گفت که باید صبر کرد.
ترامپ گفت: «... به نظر میرسد آدم خوبی باشد، اما مطمئن نیستم که در این مقطع، انجام چنین کاری در مقام رییسجمهور مناسب باشد. فکر میکنم باید بگذاریم همه به میدان بیایند و ببینیم چه کسی سر برمیآورد.»
آمار جانباختگان در جریان اعتراضات رو به افزایش گذاشت. ایراناینترنشنال بر اساس اسنادی از داخل حکومت ایران تعداد کشتهها را بیش از ۱۲ هزار نفر اعلام کرد و در روزهای بعد، ارقام بزرگتری از سوی برخی رسانهها اعلام شد، اما در عمل مداخله نظامی آمریکا صورت نگرفت.
ترامپ سه روز بعد بار دیگر از معترضان حمایت کرد. او در پیامی از آنها خواست به مراکز حکومتی حمله کنند و گفت که «کمک در راه است».
با این حال، حتی پس از انتشار گزارش کشتار معترضان، تصمیم خود را برای اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی عملی نکرد.
به گزارش رسانههای آمریکایی، مشاوران امنیت ملی و شرکای آمریکا به ترامپ هشدار دادند حمله نظامی مستقیم به ایران میتواند باعث گسترش درگیری در منطقه شود، هزینههای انسانی و مالی بالا داشته باشد، و واکنش شدید جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی را در پی داشته باشد.
ترامپ اگر چه بر فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی تاکید کرد، اما در مورد گزینه نظامی علیه جمهوری اسلامی با تردید سخن گفت.
موضوع «۸۰۰ اعدام برنامهریزیشده» و عقبنشینی ترامپ
در طول اعتراضات، گزارشهایی منتشر شد که ایران قصد دارد اعدام هزاران معترض را اجرا کند؛ موضوعی که ترامپ آن را بهعنوان یکی از خط قرمزهای خود علیه جمهوری اسلامی عنوان کرده بود.
ترامپ ۲۶ دی اعلام کرد رهبران ایران بیش از ۸۰۰ اعدام برنامهریزیشده را لغو کردند. او این موضوع را نشانه «پاسخ به فشارهای بینالمللی» دانست و گفت به همین دلیل، تصمیم گرفته فورا وارد جنگ نشود.
با این حال، جنگ لفظی واشینگتن و تهران بهشدت ادامه داشته است.
پس از اینکه خامنهای ۲۷ دی ترامپ را مجرم خطاب کرد، او خامنهای را «مردی بیمار» خواند و گفت: «وقت آن رسیده است که بهدنبال رهبری جدید در ایران باشیم.»
ترامپ همچنین درباره تهدیدات جمهوری اسلامی علیه خود به شبکه نیوزنیشن گفت: «اگر چنین کنند، از روی زمین محوشان میکنیم.»
در آخرین روزهای سال نخست ریاستجمهوری ترامپ در دوره جدید، او احتمال اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی را رد نکرد.
همزمان گزارشهایی از تقویت نیروهای نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، حرکت ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن به سمت منطقه و انتقال جنگندهها و هواپیماهای سوخترسان آمریکا منتشر شد.
رییسجمهوری آمریکا سال نخست حضورش در کاخ سفید را با امیدواری به رسیدن به یک توافق با جمهوری اسلامی آغاز کرد، با تحریم و حمله نظامی پیش برد و با تهدید به سرنگونی به پایان رساند، آن هم در حالی که معترضان در ایران همچنان منتظر عمل او به وعده خود درباره برخورد با حکومت ایران هستند.
