حسن همتیفر، دادستان مشهد، اعلام کرد در مراسم هفتم خسرو علیکردی، وکیل جانباخته، در این شهر ۳۹ نفر بازداشت شدند. ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه نوبل صلح، وزارت خارجه آلمان، و شماری از فعالان مدنی و زندانیان سیاسی اقدامات سرکوبگرانه جمهوری اسلامی در این مراسم را محکوم کردند.
همتیفر شنبه ۲۲ آذر گفت جواد علیکردی، برادر این وکیل دادگستری، همراه با نرگس محمدی و سپیده قلیان، با رفتن روی یک خودرو و بیان «سخنانی تحریکآمیز»، افراد حاضر را به «سردادن شعارهای هنجارشکنانه» تشویق کردند.
او افزود علیکردی که از صحنه «متواری» شده بود، دوباره اقدام به انتشار فیلمی با «اظهارات ساختارشکنانه و مطالب خلاف واقع» کرد که شامگاه جمعه ۲۱ آذر بازداشت شد.
به گفته دادستان مشهد، دستگیرشدگان اکنون در بازداشتگاه به سر میبرند و «تحقیقات قانونی» از سوی مراجع امنیتی انتظامی و دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ادامه دارد.
مراسم هفتم علیکردی ۲۱ آذر در مسجد غدیر مشهد برگزار شد و شهروندان با سردادن شعارهای اعتراضی یاد او را گرامی داشتند.
این اعتراضات با یورش نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی مواجه شد و آنها شماری از حاضران در مراسم را بازداشت کردند.
بر اساس گزارشها، نرگس محمدی، عالیه مطلبزاده، هستی امیری، پوران ناظمی، سپیده قلیان، اسدالله فخیمی، اکبر امینی، علی آدینهزاده، رضا آدینهزاده، حسن باقرینیا، ابوالفضل ابری، حبیب فدایی، کمال جعفریزدی، نورا حقی، داوود علیکردی و احمد علیکردی، از جمله بازداشتشدگان در این مراسم هستند.
واکنشهای گسترده به سرکوب مراسم
ماریا کورینا ماچادو، برنده جایزه نوبل صلح ۲۰۲۵ و رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، در پیامی با تاکید بر بیگناهی محمدی نوشت: «او را بهخاطر شجاعتش بازداشت کردند؛ بهخاطر اینکه نپذیرفت تحقیر را بهعنوان سرنوشت بپذیرد، و بهخاطر دفاع از کرامت برابر زنان و حقوق بنیادین هر انسان.»
ماچادو خواستار آزادی فوری و بیقیدوشرط محمدی و همه کسانی شد که در مراسم علیکردی بازداشت شدهاند.
او همچنین خواستار اعمال فشار دیپلماتیک هماهنگ و اجرای اقدامات هدفمند علیه مسئولان زندانها و عاملان خشونت علیه زندگی مدنی مسالمتآمیز در ایران شد و بر ضرورت حمایت پایدار از جامعه مدنی کشور، بهویژه زنان، تاکید کرد.
وزارت خارجه آلمان یورش نیروهای امنیتی به مراسم بزرگداشت علیکردی را «نشانه تشدید سرکوب» در ایران دانست و آن را بهشدت محکوم کرد.
این وزارتخانه تاکید کرد: «پیگیری حقوق بشر و آزادی بیان هرگز نباید جرم تلقی شود.»
اتحادیه اروپا نیز خواستار آزادی محمدی شد. سخنگوی اتحادیه اروپا شنبه گفت: «اتحادیه اروپا از مقامهای ایرانی میخواهد با در نظر گرفتن وضعیت جسمانی شکننده خانم محمدی، او و همچنین همه کسانی را که بهطور ناعادلانه بهدلیل استفاده از حق آزادی بیان بازداشت شدهاند، آزاد کنند.»
همچنین تعدادی از فعالان حقوق بشر و زندانیان سیاسی ایرانی سرکوب مراسم هفتم علیکردی در مشهد و بازداشتهای صورت گرفته در جریان این مراسم را محکوم کردند.
شیرین عبادی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل، در پیامی با اشاره به حضور مردم در این مراسم نوشت: «آنچه رخ داد، فقط واکنش به قتل یک انسان نبود؛ پاسخی محکم و کوبنده به یک جنایت سازمانیافته بود.»
او افزود: «افسوس که با دستگاهی روبهرو هستیم که جز سرکوب و حبس و زندان چیزی نمیشناسد؛ و خوشحالم مردمی داریم که هر روز صدای آزادیخواهیشان بلندتر، رساتر و امیدوارکنندهتر از پیش است.»
احمدرضا حائری، زندانی سیاسی محبوس در زندان قرلحصار، در پیامی خطاب به حکومت نوشت: «صدای حقیقت از پس عوعوی سگان قلاده پارهکرده شما شنیده میشود و شجاعت بهترین فرزندان این مردم تکثیر میشود و خیلی زود دیر خواهد شد که بفهمید شما چقدر تنهایید در برابر خیل عظیم دهها میلیون مردمی که تحقیرشان کردید و حتی حق یک زندگی معمولی را نیز از آنها ستاندید.»
او خواستار آزادی فوری همه بازداشتشدگان، بهویژه کسانی چون عالیه مطلبزاده شد که بیمار هستند.
پیشتر کمیته نوبل نروژ با محکوم کردن «بازداشت وحشیانه» محمدی، نسبت به بازداشت فعالان در این مراسم بهشدت ابراز نگرانی کرد.
همچنین شاهزاده رضا پهلوی خطاب به مردم ایران گفت: «همصدایی و همبستگیتان را حفظ کنید و خواستار آزادی بیقیدوشرط همه بازداشتشدگان باشید.»
وزارت خارجه آمریکا نیز در شبکههای اجتماعی نوشت: «جمهوری اسلامی بهجای شفافسازی و پاسخ به دلایل مرگ این وکیل شجاع، با خشونت و سرکوب با شرکتکنندگان در مراسم برخورد کرد.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
