دو سناتور به ایران‌اینترنشنال: از حق دسترسی آزاد مردم ایران به اینترنت حمایت می‌کنیم

این موضع‌گیری‌ها هم‌زمان با بررسی «طرح آزادی برای ایران» (Freedom for Iran Act) در کنگره آمریکا انجام شده است؛ طرحی که هدف آن حمایت از دسترسی آزاد شهروندان ایرانی به اینترنت و مقابله با سرکوب دیجیتال جمهوری اسلامی عنوان شده است.

این لایحه که به‌صورت دوحزبی در مجلس نمایندگان و سنا در حال پیگیری است، دولت آمریکا را موظف می‌کند ظرفیت‌های فنی، حقوقی و امنیتی لازم برای ایجاد مسیرهای ارتباطی مستقل از زیرساخت‌های تحت کنترل جمهوری اسلامی را ارزیابی کند؛ مسیری که به شهروندان ایرانی امکان دهد حتی در شرایط قطع سراسری اینترنت یا تشدید فیلترینگ، به شبکه جهانی اینترنت دسترسی داشته باشند.

حمایت مشروط اما معنادار

سناتور ریک اسکات، چهره برجسته جمهوری‌خواه و عضو باسابقه سنای آمریکا، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال بر حمایت کلی خود از حقوق مردم ایران تاکید کرد. او در عین حال به‌روشنی اعلام کرد که در اصل، از هر ابتکاری که با هدف حفاظت از حقوق بنیادین شهروندان ایرانی و مقابله با سرکوب سیستماتیک در ایران طراحی شده باشد، حمایت می‌کند.

این موضع‌گیری سناتور اسکات از چند جهت حائز اهمیت است. نخست آن‌که نشان می‌دهد حتی در میان جمهوری‌خواهان، که معمولا بر رویکردهای سخت‌گیرانه امنیتی در قبال جمهوری اسلامی تمرکز دارند، موضوع حقوق بشر در ایران به‌عنوان یک اصل غیرقابل‌چشم‌پوشی مطرح است.

دوم آن‌که احتیاط او در اعلام حمایت رسمی از یک لایحه مشخص، بازتاب‌دهنده سازوکارهای حقوقی و قانون‌گذاری در سنای آمریکاست؛ فرآیندی که در آن بررسی دقیق مفاد حقوقی هر طرح، پیش‌شرط اعلام موضع نهایی محسوب می‌شود.

با این حال، تاکید اسکات بر حمایت اصولی از مردم ایران، این پیام را منتقل می‌کند که جمهوری اسلامی در حوزه حقوق بشر، نه‌تنها در میان دموکرات‌ها، بلکه در اردوگاه جمهوری‌خواهان نیز با دیدگاهی انتقادی و هشدارآمیز مواجه است.

تحلیل‌گران سیاسی بر این باورند که چنین مواضعی، در کنار حمایت‌های مشابه از سوی سناتورهای دموکرات، نشان می‌دهد پرونده حقوق بشر ایران به یکی از نقاط نادر اجماع نسبی میان دو حزب اصلی آمریکا تبدیل شده است؛ اجماعی که می‌تواند مسیر تصویب لوایح مرتبط با آزادی اینترنت و حمایت از جامعه مدنی ایران را هموارتر کند.

حمایت مبتنی بر مواضع سنتی دموکرات‌ها در حوزه حقوق بشر

سناتور ریچارد بلومنتال، عضو برجسته حزب دموکرات در سنا نیز، در گفت‌وگوی کوتاه خود با ایران‌اینترنشنال یک موضع روشن را مطرح کرد: او از آزادی و حقوق مردم ایران حمایت می‌کند.

پاسخ او به‌روشنی با رویکرد سنتی حزب دموکرات در حوزه سیاست خارجی و حقوق بشر همخوانی دارد. دموکرات‌ها در دو دهه گذشته معمولا موضوع حقوق بشر، آزادی‌های مدنی، و حمایت از جامعه مدنی در کشورهای تحت سرکوب را در اولویت قرار داده‌اند و تعهد به این ارزش‌ها در بیانیه‌های رسمی، گزارش‌های کمیته‌های کنگره و مواضع رهبران حزب بارها تکرار شده است.

از این منظر، موضع بلومنتال بازتاب همان رویکرد کلان در حزب اوست که همواره رفتار جمهوری اسلامی در محدود کردن آزادی‌ها و سرکوب مخالفان را یکی از چالش‌های اصلی در روابط ایران و آمریکا می‌داند.

در فضای سیاسی آمریکا، حزب دموکرات همواره تاکید بیشتری بر ابزارهای نرم سیاست خارجی از جمله فشارهای حقوق بشری، حمایت از دسترسی آزاد به اطلاعات، و کمک به جامعه مدنی داشته است. از همین رو، حمایت بلومنتال از هدف کلی لایحه «آزادی برای ایران» در واقع تایید همخوانی این طرح با اولویت‌های دیرینه دموکرات‌هاست.

طرح «آزادی برای ایران» چیست و چه هدفی را دنبال می‌کند؟

طرح آزادی برای ایران یک ابتکار قانون‌گذاری دو حزبی در کنگره ایالات متحده است که با تمرکز مستقیم بر حمایت از حقوق بشر و تضمین دسترسی آزاد مردم ایران به اینترنت طراحی شده است.

این طرح دولت آمریکا را موظف می‌کند یک گزارش جامع، فنی و به‌روز درباره ظرفیت‌های موجود برای ایجاد مسیرهای ارتباطی مستقل از کنترل جمهوری اسلامی تهیه کند؛ مسیرهایی که بتواند ارتباط شهروندان ایرانی با اینترنت جهانی را بدون وابستگی به زیرساخت‌های تحت کنترل حکومت ایران ممکن سازد.

هدف اصلی این طرح، شکستن انحصار ارتباطی جمهوری اسلامی و جلوگیری از استفاده حکومت از «قطع اینترنت» به‌عنوان ابزار سرکوب است.

بر اساس مفاد این طرح، دولت آمریکا باید فناوری‌ها، ابزارها و سیستم‌هایی را بررسی و ارزیابی کند که امکان دور زدن فیلترینگ، شنود دیجیتال و قطع سراسری اینترنت را فراهم می‌کنند. این بررسی شامل فناوری‌هایی می‌شود که بتوانند دسترسی پایدار، امن و غیرقابل‌اختلال را برای کاربران داخل ایران تضمین کنند؛ به‌گونه‌ای که حتی در شرایط بحران، اعتراضات یا سرکوب گسترده نیز امکان ارتباط مردم با یکدیگر و با جهان خارج قطع نشود.

یکی از نکات کلیدی این طرح آن است که تمرکز آن صرفا بر «دسترسی» نیست، بلکه امنیت کاربران و مصون ماندن آن‌ها از شناسایی، ردیابی و سرکوب دیجیتال نیز به‌عنوان یک اصل اساسی در نظر گرفته شده است.

این طرح همچنین دولت آمریکا را ملزم می‌کند که درباره شیوه‌های اجرایی، چالش‌های فنی، موانع حقوقی و هزینه‌های احتمالی اجرای چنین فناوری‌هایی به کنگره گزارش دهد تا زمینه برای تصمیم‌گیری‌های بعدی در زمینه تامین بودجه و اجرای عملی این طرح فراهم شود. به بیان دیگر، این طرح صرفا یک بیانیه سیاسی نیست، بلکه تلاشی است برای تبدیل حمایت از آزادی اینترنت در ایران به یک چارچوب اجرایی و عملیاتی در سیاست رسمی ایالات متحده؛ چارچوبی که می‌تواند در آینده به ابزار فشار موثر علیه سرکوب دیجیتال جمهوری اسلامی تبدیل شود.

این طرح در حال حاضر در مرحله ابتدایی فرآیند قانون‌گذاری در کنگره آمریکا قرار دارد و پس از ثبت رسمی، برای بررسی‌های اولیه به کمیسیون‌های تخصصی مرتبط در مجلس نمایندگان و سنا ارجاع شده است.

در این مرحله، مفاد حقوقی، ابعاد فنی، پیامدهای امنیتی و هزینه‌های اجرایی طرح مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و سپس در صورت تایید، امکان ورود آن به صحن علنی برای رأی‌گیری فراهم می‌شود. این مسیر ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد و سرنوشت نهایی آن به میزان حمایت سیاسی، نظر کمیسیون‌ها و اولویت‌های سیاست خارجی دولت آمریکا بستگی دارد.

اجماع نادر میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان

مواضع اعلام‌شده از سوی بلومنتال و ریک اسکات بار دیگر نشان می‌دهد که موضوع ایران، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر و آزادی‌های مدنی، به یکی از معدود موضوعاتی تبدیل شده که همچنان ظرفیت ایجاد اجماع میان دو حزب اصلی آمریکا را دارد.

در فضای سیاسی آمریکا که اختلافات شدید بر سر مسائل داخلی و خارجی به امری رایج تبدیل شده، حمایت هم‌زمان یک سناتور دموکرات و یک سناتور جمهوری‌خواه از حقوق مردم ایران، برای تحلیل‌گران سیاسی حائز اهمیت ویژه است.

کارشناسان معتقدند این گونه هم‌سویی‌ها می‌تواند شانس تصویب لوایح و طرح‌های مرتبط با ایران را افزایش دهد و پیام روشنی به تهران ارسال کند مبنی بر اینکه سیاست حقوق بشری آمریکا در قبال ایران، وابسته به تغییر دولت‌ها و رقابت‌های حزبی نخواهد بود.