در پی انتشار ویدیویی از ضربوشتم دو زن سالمند بلوچ توسط یک سرباز وظیفه در مرز میلک هیرمند، مقامات جمهوری اسلامی در استان سیستانو بلوچستان اعلام کردند که «خاطیان» بازداشت شدهاند.
کانال تلگرامی سازمان حقوق بشری حالوش با انتشار ویدیویی گزارش داد که یک سرباز وظیفه به دو زن سالخورده بلوچ حمله کرده و آنها را با لگد و الفاظ توهینآمیز مورد ضربوشتم قرار داده است.
به نوشته این منبع، حادثه در حضور چند سرباز و کارمند پایانه رخ داده، اما هیچکس برای جلوگیری از خشونت مداخله نکرده است. سرباز مهاجم لباس نظامی به تن داشته و ظاهراً از نیروهای مستقر در همان محل بوده است.
بر اساس گزارش حالوش، یکی از زنان تنها یک بطری ۱.۵ لیتری بنزین همراه داشته که قصد فروش آن برای تأمین نیازهای اولیه خود را داشته است، اما از سوی مأمور نظامی حاضر بهشدت کتک خورده و تحقیر شده است.
این نهاد حقوق بشری در واکنش به حادثه، برخورد خشونتآمیز با شهروندان بیدفاع – بهویژه زنان سالخورده – را نقض آشکار اصول انسانی و منشور حقوق شهروندی دانست و نوشت تکرار چنین رفتارهایی نشان میدهد در مناطق مرزی فقر جرم تلقی میشود، اما رانت و قاچاق سازمانیافته نادیده گرفته میشود.
این سازمان حقوق بشری نوشت که در حالیکه مافیاهای وابسته به نهادهای نظامی و امنیتی در مقیاس گسترده به قاچاق سوخت و کالا مشغولاند، مرزنشینان فقیر بلوچ که تنها راه گذران زندگیشان فروش چند لیتر بنزین است، با گلوله، خشونت و تحقیر مواجه میشوند.
واکنش مقامات جمهوری اسلامی
پس از انتشار ویدیو، فرمانداری هیرمند اعلام کرد که سرباز خاطی و فرمانده او بازداشت شدهاند.
رییس کل دادگستری سیستان و بلوچستان نیز گفت که این پرونده بهصورت ویژه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
در ادامه، مرکز اطلاعرسانی فرماندهی مرزبانی استان با انتشار اطلاعیهای توضیح داد که حادثه ساعت ۱۵ روز اول آبان در پایانه مرزی میلک رخ داده است. بر اساس این اطلاعیه، سربازان شناسایی و پس از برخورد انضباطی بازداشت شدند و پرونده آنها برای رسیدگی قضایی ارسال شده است.
مرزبانی استان در پایان اطلاعیه خود از مردم سیستان و بلوچستان عذرخواهی کرده است.
«نمایش برای کنترل خشم عمومی»
حالوش در واکنش به سخنان و اقدامات مقامات جمهوری اسلامی نوشت که شهروندان و فعالان بلوچ این ادعا را «نمایشی و صرفاً برای کنترل خشم عمومی» توصیف کردهاند.
این سازمان به نقل از یکی از فعالان نوشت: «اگر واقعاً برخوردی جدی با عاملان این خشونتها صورت میگرفت، امروز شاهد تکرار چنین رفتارهایی در بلوچستان نبودیم. بازداشت نمادین و رسانهای، راهحل نیست.»
همچنین بر اساس این گزارش، کاربران در شبکههای اجتماعی خواستار «پاسخگویی و مجازات علنی عاملان این رفتار تحقیرآمیز» شدند.
حالوش اشاره کرد که در ماهها و سالهای گذشته، «گزارشهای متعددی از تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی به زنان، سوختبران، کودکان و غیرنظامیان بلوچ» را ثبت و مستند کرده است.
به نوشته این سازمان، در اغلب موارد، هیچ مقام یا نیرویی پاسخگو نبوده و پروندهها بدون نتیجه مختومه اعلام شدهاند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
