یک روز پس از حمله هوایی پاکستان به مناطقی در ایران، واکنشها به این حمله در داخل و خارج ایران همچنان ادامه دارد.
پیشتر چین، روسیه، ترکیه و اتحادیه اروپا خواستار کاهش تنش در منطقه شدند.
جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، در واکنش به حمله نظامی ایران به پاکستان و پاسخ متقابل این کشور گفت که این حملات نشان داد «هیچکس در منطقه جمهوری اسلامی را قبول ندارد».
پایگاه خبری «رویداد۲۴» نوشت بر خلاف سخنان مسوولان درباره غیرایرانی بودن افراد کشته شده در حمله نظامی پاکستان، بر اساس بررسیهای صورت گرفته، «تمامی اهالی روستای مورد هدف پاکستان، کاملا ایرانی هستند».
ملک فاضلی، نماینده سراوان نیز گفت سپاه پاسداران در حمله خود به منطقهای «کوهستانی و متروک» در پاکستان حمله کرده بود و جمهوری اسلامی انتظار حملهای مشابه از سوی پاکستان داشت اما آنها به «روستایی پرجمعیت» حمله کردند.
پاکستان روز پنجشنبه اعلام کرد حملاتی به شبهنظامیان جداییطلب در داخل ایران کرده است.
این حملات که ۱۰ کشته و دو زخمی بر جای گذاشت، در تلافی حمله دو روز قبل از آن از سوی سپاه پاسداران به خاک پاکستان صورت گرفت.
این حملات بیم گسترش درگیریها در منطقه را افزایش داده است.
شیری رحمان، عضو سنای پاکستان با اشاره به حملات دوجانبه تهران و اسلامآباد گفت که دو طرف نباید شعلههای آتش را برافروزند.
او تاکید کرد: «این وضعیت باید در اینجا متوقف شود.»
رحمان اضافه کرد حمله ایران «غیرقابل پیشبینی» بود اما پاکستان قبل از تلافی، «خیلی» به این موضوع فکر کرد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت جمهوری اسلامی همکاری خود را با این سازمان «به طرز بیسابقهای محدود» کرده و در اختلافهای سیاسی خود با کشورهای غربی، آژانس را «گروگان» گرفته است.
گروسی پنجشنبه ۲۸ دی ماه در حاشیه اجلاس داووس به خبرگزاری فرانسه گفت: «وضعیت بسیار استیصالآور است. ما فعالیتهای خود را در ایران ادامه میدهیم، اما در کمترین حد. آنها همکاری خود را به طرز بسیار بیسابقهای محدود کردهاند.»
او گفت به عنوان مثال جمهوری اسلامی بازرسان را به دلیل ملیت آنها رد صلاحیت میکند.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی خاطرنشان کرد: «این کار به دلایل خارج از موضوع و برای تنبیه ما انجام میشود. هر وقت فرانسه، بریتانیا و آمریکا با چیزی موافق نیستند، به نظر میرسد آنها [جمهوری اسلامی] آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای اختلافات سیاسی خود با دیگران، به گروگان میگیرند.»
گروسی با اشاره به اینکه در حال حاضر در پرونده هستهای ایران پیشرفتی مشاهده نمیشود، اما ممکن است در روزهای آینده تغییراتی صورت گیرد، گفت: «دیپلماسی، دیپلماسی، دیپلماسی چیزی است که نیاز داریم. باید به گفتوگوها ادامه داده و از بدتر شدن شرایط جلوگیری کنیم تا به نقطهای نرسیم که اصلاح وضعیت غیرممکن شود. در این مسیر بازگشت خود به ایران را منتفی نمیدانم.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی پنجم دی ماه اعلام کرد جمهوری اسلامی تولید اورانیوم غنی شده با خلوص تا ۶۰ درصد را به حدود ۹ کیلوگرم در ماه افزایش داده است. به گفته آژانس، این میزان اورانیوم در دو سایت فردو و نطنز تولید میشوند.
تهران با این اقدام به میزان پیشین تولید «یواف۶» (هگزافلوراید اورانیوم) در شش ماهه نخست سال ۲۰۲۳ بازگشته است.
جمهوری اسلامی در ماه ژوئن تولید اورانیوم غنی شده با خلوص بالای خود را به ماهانه سه کیلوگرم کاهش داده بود.
پیش از این آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده بود ذخایر اورانیوم غنی شده پنج درصدی، ۲۰ درصدی و ۶۰ درصدی ایران در مقایسه با ماه سپتامبر سال جاری میلادی افزایش یافته است.
خبرگزاری رویترز روز ۲۵ آبان نوشت گزارشهای محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشان میدهند ایران به اندازه کافی اورانیوم غنی شده تا خلوص ۶۰ درصد برای سه بمب اتمی در اختیار دارد و هنوز هم در مورد مسایل کلیدی با آژانس همکاری نمیکند.
به گزارش رویترز، ذخایر اورانیوم تا ۶۰ درصد غنیشده ایران از آخرین گزارش در ۱۳ شهریور به ۱۲۸/۳ کیلوگرم افزایش یافته است. این میزان بیش از سه برابر ۴۲ کیلوگرمی است که طبق تعریف آژانس در صورت غنیسازی بیشتر، میتواند از نظر تئوریک برای تولید یک بمب هستهای کافی باشد.
نمایندگان آمریکا و اتحادیه اروپا در نشست پیشین شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تهران خواستند تمام برنامه غنیسازی ۶۰ درصدی اورانیوم خود را متوقف کند.
نیکی هیلی، از نامزدهای جمهوریخواهان در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، گفت: وقتی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش پول میگیرند، آن را برای مردم هزینه نمیکنند، بلکه این پول برای تروریسم خرج میشود. برداشتن تحریمهای ایران خطرناکترین کاری بود که دولت بایدن میتوانست انجام دهد.
نیکی هیلی، از نامزدهای جمهوریخواهان در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، گفت: وقتی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش پول میگیرند، آن را برای مردم هزینه نمیکنند، بلکه این پول برای تروریسم خرج میشود. برداشتن تحریمهای ایران خطرناکترین کاری بود که دولت بایدن میتوانست انجام دهد.
روزنامه اعتماد در گزارشی به بررسی خسارتهای بخشنامه سازمان بهزیستی برای واگذاری مراکز درمان اعتیاد به دانشگاههای علوم پزشکی پرداخت و در مورد سرنوشت نامعلوم ۲۰۰ هزار شهروند در حال ترک اعتیاد هشدار داد. با اجرای این بخشنامه، مراکز ترک اعتیاد در کشور با خطر تعطیلی مواجه میشوند.
بنا بر گزارش اعتماد، با بخشنامه اخیر سازمان بهزیستی مبنی بر واگذاری مراکز درمان اعتیاد به دانشگاههای علوم پزشکی، از ابتدای سال آینده هزار و ۱۸ مرکز درمان سرپایی وابسته به بهزیستی با خطر تعطیلی یا توقف فعالیت مواجهاند.
به نوشته اعتماد، در حال حاضر حدود ۲۰۰ هزار بیمار در این مراکز در حال ترک اعتیاد هستند و هر گونه وقفه درمانی، مساوی با برگشتن دوباره و شدیدتر مصرف مواد خواهد بود.
در بخشی از این گزارش آمده است ابعاد خسارت انسانی تعطیلی یا توقف فعالیت این مراکز در حدی گسترده بوده که تعدادی از آنها حتی دست به کار استمداد از نهادهای حاکمیتی شده و پیشنویس اولیهای خطاب به دبیر شورای عالی امنیت ملی آماده کردهاند.
در تاریخ ۱۶ دی ماه امسال، بخشنامهای با امضای مهری سادات موسوی، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور به ادارات بهزیستی استانها ابلاغ شد که از پایان مسوولیت قانونی این سازمان در صدور مجوز فعالیت مراکز درمان سرپایی اعتیاد خبر میداد.
این بخشنامه مقرر کرده است مجوز این مراکز از ابتدای سال ۱۴۰۳ از سوی دانشگاههای علوم پزشکی صادر شود اما صاحبان برخی از این مراکز به «اعتماد» گفتند به دنبال پیگیریها از واحد درمان و داروی دانشگاه حوزه فعالیت خود درباره بخشنامه اخیر بهزیستی و چگونگی تمدید مجوز در سال جدید، با اظهار بیاطلاعی این مسوولان مواجه شدهاند و مسوولان دانشگاهها به آنها گفتهاند هنوز در این باره ابلاغی از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دریافت نکردهاند.
یک منبع آگاه در وزارت کار به اعتماد گفت: «در حال حاضر مجموع مراکز درمان سرپایی اعتیاد در کشور هفت هزار و ۳۰۰ واحد است که از این تعداد، هزار و ۱۸ واحد متعلق به سازمان بهزیستی است و باقی مراکز، با مجوز وزارت بهداشت مشغول فعالیتاند.»
سازمان بهزیستی کشور علاوه بر ۸۴ اردوگاه درمان اجباری برای معتادان بیخانمان بازداشتی، دو هزار و ۳۴۷ مرکز درمان و بازتوانی اعتیاد شامل هزار و ۱۸ مرکز درمان سرپایی، هزار و ۴۷ کمپ و ۲۸۲ مرکز گذری کاهش آسیب، سرپناه شبانه و مرکز جامع بازتوانی و درمان مدار در اختیار دارد.
در این گزارش با استناد به آخرین گزارش وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی کشور آمده که امسال حدود ۹۰۰ هزار بیمار خودمعرف، در هفت هزار و ۳۰۰ مرکز درمان سرپایی مشغول ترک اعتیاد شدهاند.
تیر ماه سال گذشته خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، ایرنا، از وجود هفت هزار و ۵۰۰ مرکز ترک اعتیاد در ایران خبر داد و نوشت بسیاری از آنان به شکل غیرقانونی و بدون مجوز فعالیت میکنند.
در سالهای گذشته گزارشهای متعددی درباره وضعیت نامناسب کمپهای ترک اعتیاد در ایران منتشر شده است.
استانداری هرمزگان روز سهشنبه ۲۱ آذر، گزارش رسانههای ایران را درباره فرار دهها نفر از کمپ ترک اعتیاد دهستان ایسین در بندرعباس تایید کرد و گفت عمده افراد حاضر در این کمپ با حکم قضایی برای نگهداری اجباری فرستاده شده بودند.
اواسط آبان امسال و پس از کشته شدن ۳۶ نفر در آتشسوزی مرکز کمپ اعتیاد لنگرود، حساسیتهای عمومی نسبت به این موضوع بیشتر شد.
اسفند ۱۳۹۷ پایگاه خبری رکنا ویدیویی از «شکنجه معتادان در کمپ ترک اعتیاد گام اول رهایی» در لنگرود منتشر کرد که در آن چند نفر پای فردی را به چوب بسته بودند و با چیزی شبیه چوب، فرد خوابیده را فلک میکردند.
مجموعهها و نهادهای حقوق بشری مانند هرانا، سوابق ضرب و شتم مددجویان در مراکز ترک اعتیاد را نقض آشکار حقوق بشر خوانده و چنین رویدادهایی را نشاندهنده کوتاهی مسوولان و بیتوجهی به حقوق اساسی افراد در چنین مراکزی دانستهاند.
جمهوری اسلامی در روزهای گذشته حملات موشکی و پهپادی را به اهدافی در سه کشور عراق، سوریه و پاکستان انجام داد و خشم همسایگان خود را برانگیخت. در مقابل، ارتش پاکستان بامداد پنجشنبه ۲۸ دی مواضعی را در خاک ایران و در نزدیکی مرز دو کشور هدف حملات هوایی قرار داد.
هر چند پاکستان گفته است «چند حمله نظامی دقیق» را به «مخفیگاههای تروریستها» در سیستان و بلوچستان ایران انجام داده اما پس از حملات روز ۲۶ دی سپاه به ایالت بلوچستان پاکستان، اسلامآباد هشدار داده بود تهران مسوول عواقب این حمله خواهد بود.
جمهوری اسلامی ادعا کرده بود حملهاش به خاک پاکستان به وسیله موشک و پهپاد انجام شده و گروه شبهنظامی سنی جیشالعدل را هدف قرار داده است.
با این حال این تهاجم، منجر به جان باختن دو کودک و زخمی شدن سه تن دیگر شد.
رسانههای دولتی ایران نوشتند: «حمله به پایگاههای شبهنظامیان، یک اقدام استراتژیک از سوی جمهوری اسلامی بود و سپاه پاسداران در یک حمله موشکی حساب شده، دو پایگاه اصلی جیشالعدل در پاکستان را هدف قرار داد.»
پس از حمله هدفمند روز ۲۸ دی ارتش پاکستان به خاک ایران، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی کاردار پاکستان در تهران را فراخواند.
چرا ایران به پاکستان حمله کرد؟
اکونومیک تایمز در گزارشی حمله ایران به پاکستان را اقدامی تلافیجویانه از سوی جمهوری اسلامی قلمداد کرد و نوشت که احتمالا در واکنش به حمله مرگبار ماه گذشته به یک پاسگاه پلیس در استان سیستان و بلوچستان انجام گرفته است.
همان زمان احمد وحیدی، وزیر کشور دولت ابراهیم رئیسی، حمله به این پاسگاه را به جیشالعدل نسبت داد و گفت که شبهنظامیان این حمله را از خاک پاکستان در نزدیکی پنجگور ترتیب داده بودند.
جیشالعدل با صدور بیانیهای مسوولیت این حمله را پذیرفت.
این حمله میتواند انگیزه اقدامات نظامی اخیر ایران در خاک پاکستان باشد.
گروه جیشالعدل چه گروهی است؟
گزارش آسوشیتدپرس جیشالعدل یا ارتش عدالت را یک گروه شبهنظامی سنی معرفی کرده که در سال ۲۰۱۲ شکل گرفت و اکنون در پاکستان حضور چشمگیری دارد.
اعضای این گروه بلوچ هستند و در دو طرف مرز ایران و پاکستان زندگی میکنند.
جداییطلبان از تبعیضها شکایت دارند و بر این باورند که باید سهم عادلانهتری از منابع و ثروت استان خود داشته باشند.
این گروه خواهان جدایی و استقلال استان سیستان و بلوچستان در ایران و بلوچستان در جنوب غربی پاکستان است. به همین دلیل این گروه به هدفی مشترک برای هر دو دولت تهران و اسلامآباد تبدیل شده است.
در حالی که ایران قبلا با جیشالعدل در امتداد مناطق مرزی درگیر بود، حمله موشکی و پهپادی اخیر به خاک پاکستان نشاندهنده تهاجمیتر شدن رویکرد جمهوری اسلامی در برخورد با این گروه است.
واکنش اسلامآباد
وزارت امور خارجه پاکستان با احضار کاردار ایران اعتراض شدید خود را اعلام و تاکید کرد که اینگونه اقدامات یکجانبه، با روابط حسن همجواری همخوانی ندارد و میتواند اعتماد و اطمینان دوجانبه را به شدت تضعیف کند.
این وزارتخانه اعلام کرد با وجود چندین کانال ارتباطی بین اسلامآباد و تهران، این اقدام غیرقانونی از جانب ایران موجب افزایش نگرانیهاست.
ادعای جمهوری اسلامی
رسانههای دولتی ایران جزییات یا شواهد خاصی از این حملات ارائه نکردند و برخی گزارشها به سرعت از وبسایتهای آنها حذف شد.
ایران و پاکستان مرز مشترکی به طول ۹۵۹ کیلومتر دارند که عمدتا در استان پرتلاطم سیستان و بلوچستان واقع شده است. جایی که شهروندان اقلیت سنی ایران با تبعیض و سرکوب رژیم سلطهگر شیعه روبهرو هستند.
ایران، پاکستان را به پناه دادن و حمایت از گروههای شبهنظامی مسوول حملات فرامرزی متهم میکند.
این حمله چه عواقبی در پی خواهدداشت؟
حمله ایران به خاک پاکستان نگرانیهایی را در مورد روابط دو کشوری ایجاد میکند که در طول تاریخ نسبت به یکدیگر محتاطانه عمل کردهاند.
نشریه بیزنس استاندارد در این خصوص نوشت که در میان هیاهوی مانورهای نظامی و دیپلماتیک، روایت ظریفتری به چشم میخورد.
بر اساس این گزارش، درگیریها به همان اندازه که مربوط به کشمکشهای داخلی است، به تنشهای بیرونی نیز مربوط میشود: ایران و پاکستان هر دو با مشکلات خاص خود دست و پنجه نرم میکنند.
ایران که زیر بار تحریمها و درگیریهای داخلی است، به دنبال تحکیم قدرت در داخل و عملی کردن پروژه گسترش قدرتش است.
پاکستان نیز که با شورشهای داخلی و مشکلات اقتصادی مبارزه میکند، میکوشد تا تاثیرات استراتژیکش را در منطقه نشان دهد.
شبح رقابت قدرتهای بزرگ، این معادله را پیچیدهتر میکند. روابط ایران با روسیه و چین، اتحاد نزدیک پاکستان با ایالات متحده و عربستان سعودی را تعدیل و معادلات منطقهای را به یک صفحه شطرنج ژئوپلیتیکی پیچیده تبدیل میکند.
آنچه آینده به همراه خواهدداشت
اکونومیک تایمز وضعیت موجود در منطقه را منعکسکننده تعادلی شکننده دانست و افزود رقابتهای ژئوپلیتیکی، درگیریهای داخلی و مبارزه با ستیزهجویی، ترکیبی ناپایدار ایجاد میکند که میتواند به راحتی شعلهور شود.
جامعه بینالملل از نزدیک این تحولات را مشاهده میکند؛ به ویژه زمانی که دولت جو بایدن، حوثیها را به عنوان گروهی تروریستی معرفی کرد که خود منعکسکننده وخامت اوضاع است.
بیزنس استاندارد نیز در این خصوص نوشت در حالی که احتمال بروز یک جنگ همهجانبه «سناریویی بعید» به نظر میرسد، پتانسیل تشدید درگیریها، سایه تاریکی بر منطقه افکنده است.
مسیر رو به جلو مستلزم دیپلماسی ظریف، اقدامات اعتمادساز و تمایل به پرداختن به علل اصلی درگیریها است.
وزارت بهداشت حماس اعلام کرد تعداد فلسطینیهایی که در حملات اسرائیل به نوار غزه از هفت اکتبر تا کنون کشته شدهاند به دستکم ۲۴ هزار و ۶۲۰ نفر افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، دستکم ۶۱ هزار و ۸۳۰ نفر در نوار غزه مجروح شدهاند.
این وزارتخانه اعلام کرد اسرائیل در ۲۴ ساعت گذشته «۱۵ قتلعام انجام داده» که ۱۷۲ کشته و ۳۲۶ زخمی بر جای گذاشته است.
