دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، گفت که این کشور در جریان جنگ اخیر بین ۱.۵ تا دو تریلیون دلار به جمهوری اسلامی خسارت وارد کرده است و این کشور برای بازسازی به سرمایهگذاری نیاز دارد. با این حال او تاکید کرد آمریکا هیچ پولی در اختیار تهران نمیگذارد.
او که شامگاه چهارشنبه ۲۷ خرداد در یک نشست رسانهای در حاشیه اجلاس گروه هفت در فرانسه سخن میگفت، بار دیگر انتقال پول از سوی ایالات متحده به جمهوری اسلامی را رد کرد و «بهرهمند شدن حکومت ایران از مزایای توافق با آمریکا» را مشرط به «عملکرد آنها» در آینده و مذاکرات پیشِرو خواند.
او گفت: «ما به آنها پولی نمیدهیم و هیچیک از این امتیازهایی را که رسانهها به شکل بسیار عجیبی گزارش دادهاند، در اختیارشان نمیگذاریم. آنچه رخ خواهد داد این است که با گذشت زمان، اگر رفتار مناسبی داشته باشند و به یک عضو مسئول در جامعه جهانی تبدیل شوند، شرایط متفاوت خواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا با اشاره به خسارتهای واردشده به تهران گفت: «کسی باید به آنها کمک کند، زیرا ما یک و نیم تا دو تریلیون دلار خسارت وارد کردیم.»
او با اشاره به یادداشت تفاهمی که یکشنبه ۲۴ خرداد بهصورت الکترونیکی امضا کرد، گفت: «نمیخواستم شاهد یک فاجعه اقتصادی باشم. اگر وضعیت [جنگی] ادامه پیدا میکرد ممکن بود چنین فاجعهای رخ دهد.»
ترامپ با ابراز خرسندی از واکنش کشورها در استقبال از توافق با جمهوری اسلامی گفت بسیاری از کشورها میخواهند این بحران پایان یابد، از موضوع تنگه هرمز استقبال کردند. اگر قرار بود بمبارانها ادامه پیدا کند و مثلا یک ماه، دو ماه یا سه ماه دیگر ادامه مییافت و تنگه هرمز هرگز باز نمیشد.
آنچه ترامپ «تغییر حکومت» میخواند
ترامپ در این سخنرانی بار دیگر به کشته شدن رهبران جمهوری اسلامی اشاره کرد و آن را «تغییر حکومت» خواند. او گفت فکر میکند این گروه از رهبران ایران «رفتار بسیار متفاوتی» خواهند داشت چون اکنون با شیوه متفاوتی از زندگی آشنا شدهاند که پیش از آن هرگز تجربه نکرده بودند.
او با تاکید بر اینکه حملات به ایران با هدف تغییر حکومت انجام نشد، افزود: «با این حال فکر میکنم روی کار آمدن این گروه به معنای تغییر حکومت است. رده اول رهبران یک صبح هنگام صرف صبحانه در یک محل کشته شدند. پس از آن گروه دیگری روی کار آمد. آنها هم بسیار غیرمنطقی بودند و همهشان از میان رفتند. سپس گروه سوم آمد. تعدادی از اعضای این گروه هم از صحنه خارج شدهاند. اما ما با آنها در تماس و مذاکره بودهایم. رفتار آنها مناسب بوده است. با برخی از آنها تعامل آسانتری داشتهام.»
مساله هستهای در مرکز یادداشت تفاهم
ترامپ در بخشی از مصاحبه بار دیگر به گنجاندن بندی در یادداشت تفاهم اشاره کرد که بر اساس آن دست یافتن جمهوری اسلامی به سلاح هستهای به هر روش ممکنی محدود شده است. او گفت: «در متن آمده بود که آنها سلاح هستهای توسعه نخواهند داد. من گفتم اگر بخواهند آن را بخرند چه؟ اصرار داشتم در متن توافق علاوه بر توسعه، موضوع تهیه، خرید یا دستیابی به سلاح هستهای نیز گنجانده شود. وقتی متن توافق منتشر شود، این موارد را خواهید دید.
بر اساس نسخههایی از متن یادداشت تفاهم که بهطور غیررسمی از سوی رسانههای مختلف از جمله العربیه، سیانان، بلومبرگ و والاستریت ژورنال منتشر شده است، در بند هشت به موضوع سلاح هستهای، سرنوشت مواد غنیشده و تمامی مسائل مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی اشاره شده است.
ترامپ در ادامه تاکید کرد که ضرورتی ندارد خارج کردن اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی بهسرعت خارج شود زیرا به گفته او «این مواد در عمقی از زمین نگهداری میشوند که دسترسی به آنها بسیار دشوار است».
او افزود: «هر وقت فرصت مناسب فراهم شود، این اقدام را انجام خواهیم داد. اما در این فاصله بر تمام بخشهای تاسیسات هستهای ایران نظارت داریم و دوربینها همهجا را پوشش میدهند.»
رییسجمهوری ایالات متحده درباره احتمال تلاش تهران برای بازیابی اورانیوم غنیشده نیز گفت: «اگر کسی چنین تلاشی انجام دهد، با سامانههای پاتریوت هدف قرار خواهد گرفت. آنها این موضوع را بهخوبی میدانند.»
انتقاد از نتانیاهو
بخشی از صحبتهای ترامپ حاوی اظهارنظرهایی غیرمعمول درباره عملکرد سیاسی و نظامی اسرائیل بود. او با اشاره به اینکه متن یادداشت تفاهم را با این کشور به اشتراک گذاشته است، اسرائیل را «یک شریک خوب» توصیف کرد و بلافاصله عملکرد ارتش این کشور در لبنان را مورد انتقاد قرار داد. ترامپ گفت: «همچنان معتقدم اسرائیل میتواند در قبال حزبالله عملکرد بهتری داشته باشد. نمیگویم اسرائیل نباید از خود دفاع کند، اما وقتی دو پهپاد به سمت بیابان شلیک میشوند و بدون خسارت سقوط میکنند، ضرورتی ندارد ساختمانهایی در بیروت ویران شوند.»
رییسجمهوری ایالات متحده در این بخش از صحبتهایش به تبادل آتش میان حزبالله و ارتش اسرائیل در ۲۴ خرداد، همزمان با افزایش احتمال امضای یادداشت تفاهم اشاره داشت. در آن روز، همزمان با گزارشها از پیشرفت قابل توجه در مذاکرات تهران و واشینگتن، ارتش اسرائیل در واکنش به حملات حزبالله به مناطق مرزی شمال این کشور، منطقه ضاحیه در بیروت را هدف قرار داد. این حمله خشم ترامپ را برانگیخت و به گفته او باعث تعویق چندساعته امضای اولیه یادداشت تفاهم شد.
او همچنین درباره رضایت اسرائیل از نتیجه حاصلشده در جنگ ایران گفت: «بزرگترین خطر برای اسرائیل این بود که یک سلاح هستهای در قلب این کشور فرود بیاید. مهمترین خواسته اسرائیل این بود که ایران سلاح هستهای نداشته باشد و اکنون به آن رسیده است. به همین دلیل فکر میکنم آنها راضی هستند.»
برنامه موشکی
هرچند در متنی که ایالات متحده از متن یادداشت تفاهم منتشر کرده است بندی درباره صنایع موشکی جمهوری اسلامی وجود ندارد، اما ترامپ در این جلسه گفت: «با کشورهای حوزه خلیج فارس، روی یک مسیر موازی برای رسیدگی به موضوعات غیرهستهای نیز کار خواهیم کرد؛ از جمله موضوع موشکهای بالستیک متعارف که درباره آنها گفتوگو خواهیم کرد.»
او بلافاصله تاکید کرد: «البته ایران باید تا حدی توانمندی نظامی داشته باشند، زیرا دیگر کشورها نیز چنین توانمندیهایی دارند. باید مقداری از این تواناییها وجود داشته باشد.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
