ارتش اسرائیل اعلام کرد در دو روز گذشته با استفاده از ۶۵۰ مهمات، بیش از ۴۰۰ حمله علیه زیرساختهای حکومت ایران انجام داده و حدود ۱۵ سایت تولید سلاح از جمله یک مجتمع وابسته به وزارت دفاع را هدف قرار داده است. به گفته این ارتش، سامانههای پدافندی و تاسیسات موشکی نیز هدف بودهاند.
بستن تنگه استراتژیک و حیاتی هرمز از سوی جمهوری اسلامی، اقتصاد جهانی را در آستانه بحران انرژی با پیامدهای عمده اقتصادی قرار داده است. در این میان، اختلافنظر میان ایالات متحده و متحدان اروپاییاش بر سر نحوه برخورد نظامی با تهران وارد مرحلهای کمسابقه شده تا جایی که بقای ناتو را با جدیترین تهدید در تاریخ خود مواجه کرده است.
ترامپ: ناتو یک «ببر کاغذی» است
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبهای که چهارشنبه ۱۲ فروردین در روزنامه تلگراف منتشر شد، بهشدت از همپیمانان خود در ناتو انتفاد کرد
او با ابراز ناامیدی از خودداری متحدان از اعزام ناوهای جنگی برای بازگشایی تنگه هرمز، اعلام کرد که خروج آمریکا از این ائتلاف نظامی اکنون «فراتر از بررسی» و امری قطعی به نظر میرسد.
ترامپ ناتو را یک «ببر کاغذی» خواند که حتی پوتین هم به ضعف آن پی برده است.
او با انتقاد از رویکرد «یکجانبه» حمایتی آمریکا از اروپا گفت: «اوکراین مشکل ما نبود، اما ما برای آنها آنجا بودیم. اما حالا که نوبت به ما رسیده، آنها حضور ندارند.»
ترامپ سهشنبه ۱۱ فروردین نیز با لحنی تند خطاب به بریتانیا و دیگر کشورهایی که با کمبود سوخت مواجهاند، در شبکه اجتماعی «تروثسوشال» نوشت: «کمی شجاعت به خرج دهید، به تنگه بروید و آن را پس بگیرید.»
استارمر: این جنگ ما نیست
در همین حال، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، چهارشنبه در پیامی صریح تلاش کرد فاصله لندن را با عملیات نظامی واشینگتن حفظ کند.
او با بیان اینکه «جنگ ایران، جنگ ما نیست و به آن کشیده نخواهیم شد»، بر اولویت راهکارهای دیپلماتیک تاکید کرد.
استارمر از طرحی پنجمادهای سخن گفت و اعلام کرد بریتانیا میزبان نشستی بینالمللی با حضور ۳۵ کشور برای بررسی ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک برای بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود.
او در واکنش به اظهارات ترامپ، ضمن تاکید بر تعهد لندن به ناتو، گفت «فارغ از هر فشاری»، تنها بر اساس منافع ملی بریتانیا عمل خواهد کرد.
مخالفت در اروپا؛ از پاریس تا مادرید
تنشها زمانی بالا گرفت که فرانسه برای نخستینبار از زمان آغاز جنگ، حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای حامل تسلیحات آمریکایی برای اسرائیل بست.
این اقدام با واکنش تند اسرائیل مواجه شد و وزارت دفاع این کشور اعلام کرد تمامی خریدهای دفاعی خود از فرانسه را متوقف میکند.
ایتالیا نیز اجازه فرود بمبافکنهای آمریکایی در پایگاه «سیگونلا» در سیسیل را صادر نکرد. این موضع نشان میدهد که حتی جورجیا ملونی، یکی از نزدیکترین رهبران اروپایی به ترامپ، نیز در این بزنگاه حساس پشت واشینگتن را خالی کرده است.
در این میان، اسپانیا تندترین موضع را اتخاذ کرده است. پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، ضمن بستن کامل حریم هوایی کشورش به روی هواپیماهای درگیر در حمله به جمهوری اسلامی، تاکید کرد که پایگاههای این کشور تنها برای «دفاع دستهجمعی ناتو» قابل استفاده هستند، نه جنگهای فرامنطقهای آمریکا.
ناتو در برزخ
حتی در آلمان که میزبان پایگاه عظیم «رامشتاین» آمریکا است، اوضاع آرام نیست. علیرغم عدم محدودیت رسمی برای استفاده آمریکا از این پایگاه، فرانک والتر اشتاینمایر، رییسجمهوری آلمان، این جنگ را «غیرقانونی» خوانده است.
اکنون ناتو در وضعیتی بحرانی قرار دارد؛ پیمانی که برای دفاع متقابل ساخته شده بود، در برابر بسته بودن تنگه هرمز که محل عبور ۲۰ درصد نفت جهان است، دچار فلج ساختاری شده است.
در حالی که ترامپ آماده میشود تا بیشازپیش از اروپا فاصله بگیرد، رهبران اروپایی میان ترس از پیامدهای خشم واشینگتن و هراس از فرو رفتن در جنگی ویرانگر با جمهوری اسلامی گیر کردهاند و مردد هستند. اواخر آوریل و سفر پادشاه بریتانیا به واشینگتن، شاید آخرین فرصت برای ترمیم این شکاف بزرگ باشد.
این رسانه در گزارشی که بامداد سهشنبه ۱۱ فروردین انتشار یافت، نوشت که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در ابتدا بابت اینکه پیش از جنگ اطلاعات کافی درباره حمله آمریکا و اسرائیل دریافت نکرده بودند، همینطور از اینکه آمریکا هشدارهایشان درباره پیامدهای ویرانگر جنگ برای کل منطقه را نادیده گرفته بود، گلایه داشتند. با وجود این، اکنون به کاخ سفید میگویند که این جنگ یک فرصت تاریخی برای «از کار انداختن کامل و همیشگی حاکمیت روحانیون در ایران» فراهم کرده است.
آسوشیتدپرس نوشت: «مقامهایی از عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت و بحرین در گفتوگوهای خصوصی اعلام کردهاند که نمیخواهند عملیات نظامی تا زمانی که تغییرات قابلتوجهی در رهبری ایران رخ ندهد یا تغییر چشمگیری در رفتار ایران ایجاد نشود، پایان یابد.»
یک دیپلمات از کشورهای حاشیه خلیج فارس در گفتوگو با این رسانه از وجود برخی اختلافنظرها خبر داد و گفت که عربستان و امارات در خط مقدم درخواستها برای افزایش فشار نظامی بر تهران قرار دارند.
آسوشیتدپرس، همچنین به نقل از یک منبع مطلع نوشت که محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان،به مقامهای کاخ سفید گفته است که تضعیف بیشتر توان نظامی و رهبری روحانی ایران در راستای منافع بلندمدت منطقه خلیج فارس و فراتر از آن است.
عربستان و امارات موافق ادامه حملات، عمان و قطر حامی دیپلماسی
به گفته این دیپلمات، امارات متحده عربی شاید تندروترین کشور خلیج فارس در این زمینه باشد و بهشدت ترامپ را برای صدور دستور حمله زمینی تحت فشار قرار میدهد. کویت و بحرین نیز از این گزینه حمایت میکنند.
طی یک ماه گذشته شدیدترین بخش از کارزار نظامی جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل علیه امارات انجام شده است. به گفته مقامهای رسمی امارات، این کشور در چهار هفته نخست حملات با بیش از ۲۳۰۰ حمله موشکی و پهپادی تهران مواجه شده است.
در مقابل، عمان و قطر که بهطور سنتی در نقش میانجی در مذاکرات غرب با جمهوری اسلامی ظاهر شدهاند، از راهحل دیپلماتیک حمایت کردهاند.
این دیپلمات همچنین گفت عربستان به آمریکا استدلال کرده که پایان دادن به جنگ در مقطع کنونی به «توافق خوبی» که امنیت همسایگان عرب ایران را تضمین کند، منجر نخواهد شد.
سعودیها خواستار توافقی هستند که برنامه هستهای جمهوری اسلامی را خنثی کند، توانمندیهای موشکهای بالستیک آن را از بین ببرد، به حمایت تهران از گروههای نیابتی پایان دهد، و همچنین تضمین کند که جمهوری اسلامی در آینده نتواند تنگه هرمز را بهطور موثر مسدود کند.
آسوشیتدپرس تحقق این اهداف را مساوی با «تغییر اساسی مسیر نظامی دینی حاکم بر ایران یا کنار رفتن کامل آن» ارزیابی کرده است.
این رسانه نوشته است که کاخ سفید از اظهارنظر درباره این گزارش و رایزنیها با متحدان خلیج فارس خودداری کرد. اما مارکو روبیو، وزیر امو خارجه آمریکا، روز دوشنبه تاکید کرد که ایالات متحده و متحدان عرب خلیج فارس درباره ایران همنظرند.
روبیو در برنامه «صبح بخیر آمریکا» شبکه اِیبیسی حاکمان ایران را «افراطگرایان مذهبی با دیدگاهی آخرالزمانی نسبت به آینده» خواند که «هرگز نباید اجازه یابند به سلاح هستهای دست پیدا کنند».
او افزود: «همه همسایگانشان این را میدانند، به همین دلیل است که همگی از اقداماتی که ما انجام میدهیم حمایت کردهاند.»
آسوشیتدپرس نوشت که سعودیها همزمان نسبت به طولانی شدن درگیری هم حساسند چون میدانند هرچه درگیری طولانیتر شود، فرصت جمهوری اسلامی برای حمله به زیرساختهای انرژی عربستان نیز بیشتر خواهد شد.
یک مقام دولتی سعودی تاکید کرد که این کشور در نهایت خواهان یک راهحل سیاسی برای بحران است، اما تمرکز فوری آن همچنان بر حفاظت از مردم و زیرساختهای حیاتیاش قرار دارد.
درخواست به ضربه زدن اساسی به ساختار جمهوری اسلامی در حالی از سوی کشورهای خلیج فارس مطرح میشود که ترامپ در روزهای گذشته بارها میان ادعای مذاکره با شخصیتهایی درون حاکمیت و بررسی گزینههایی که جنگ را به مرحلهای شدیدتر وارد میکند، در نوسان بوده است.
روزنامه والاستریت ژورنال ظرف کمتر از ۲۴ ساعت دو گزارش نسبتا متفاوت درباره گزینههای مورد بررسی دونالد ترامپ منتشر کرد؛ گزارشی که عصر دوشنبه ۱۰ فروردین منتشر شد از این حکایت داشت که ترامپ در حال بررسی یک عملیات نظامی پیچیده و پرخطر برای خارج کردن حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم از ایران است. این عملیات مستلزم حضور نیروهای آمریکایی در داخل ایران به مدت چندین روز یا حتی بیشتر توصیف شده بود.
در گزارشی دیگر که بامداد سهشنبه ۱۱ فروردین در همین رسانه منتشر شد، رییسجمهوری ایالات متحده به مشاورانش گفته که حاضر است کارزار نظامی آمریکا علیه ایران را پایان دهد، حتی اگر تنگه هرمز همچنان تا حد زیادی بسته باقی بماند.
به نوشته این رسانه، این تصمیم به احتمال زیاد کنترل مستحکم تهران بر این آبراهه را تداوم میبخشد و عملیات پیچیده بازگشایی آن را به زمانی دیگر موکول میکند.
والاستریت ژورنال، بامداد سهشنبه ۱۱ فروردین در گزارشی به نقل از مقامهای دولت آمریکا نوشت که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به مشاورانش گفته که حاضر است کارزار نظامی آمریکا علیه ایران را پایان دهد، حتی اگر تنگه هرمز همچنان تا حد زیادی بسته باقی بماند. این مقامها همچنین افزودند که گزینههای نظامی دیگری هم تحت بررسی است اما در حال حاضر در اولویت فوری ترامپ نیستند.
به نوشته این رسانه، این تصمیم به احتمال زیاد کنترل مستحکم تهران بر این آبراهه را تداوم میبخشد و عملیات پیچیده بازگشایی آن را به زمانی دیگر موکول میکند.
در بخشی از این گزارش آمده است که در روزهای گذشته دولت به این نتیجه رسیده است که ماموریت باز کردن تنگه هرمز درگیری را فراتر از بازه زمانی مد نظر ترامپ که چهار تا شش هفته اعلام شده بود، خواهد کشاند. به همین دلیل رییسجمهوری آمریکا تصمیم گرفته است که اهداف اصلی یعنی تضعیف نیروی دریایی ایران و ذخایر موشکی آن را محقق کند، سپس درگیریهای جاری را کاهش دهد و از طریق فشار دیپلماتیک، حکومت ایران را به باز کردن جریان آزاد تجارت از طریق خلیج فارس وادارد.
به نوشته والاستریت ژورنال، در صورت شکست خوردن این تلاشها، واشینگتن از متحدان خود در اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس خواهد خواست که رهبری بازگشایی تنگه هرمز را بر عهده بگیرند.
سردرگمی میان اظهارات ضد و نقیض
سوزان مالونی، کارشناس ایران و معاون موسسه بروکینگز در واشینگتن دیسی، پایان دادن به عملیات نظامی پیش از باز شدن تنگه را «بهشدت غیرمسئولانه» توصیف کرد.
او گفت: «آمریکا و اسرائیل این جنگ را با هم آغاز کردند و نمیتوانند از پیامدهای آن شانه خالی کنند. بازارهای انرژی جهانی هستند و هیچ راهی وجود ندارد که آمریکا خود را از آسیبهای اقتصادی که همین حالا هم در حال وقوع است و با بسته ماندن تنگه هرمز بهصورت تصاعدی بدتر خواهد شد، مصون نگه دارد.»
ساعاتی پیش از انتشار این گمانهزنیها، گزارشهایی مبنی بر بررسی عملیات نظامی برای خارج کردن اورانیوم با غنای بالا از تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در دولت آمریکا منتشر شده بود. افزون بر این، ناو یواساس تریپولی حامل حدود ۳۵۰۰ نیروی نظامی و پشتیبانی یگان سیویکم تفنگداران آمریکایی به حوزه عملیاتی خاورمیانه وارد شده است و مقامهای آمریکایی از اعزام نیروهای بیشتر به سوی خاورمیانه خبر دادهاند
والاستریت ژورنال، در گزارشی که عصر دوشنبه ۱۰ فروردین انتشار یافت، نوشته بود که ترامپ در حال بررسی یک عملیات نظامی پیچیده و پرخطر برای خارج کردن حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم از ایران است. این عملیات مستلزم حضور نیروهای آمریکایی در داخل ایران به مدت چندین روز یا حتی بیشتر توصیف شده بود.
این رسانه در آن گزارش نیز به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت که ترامپ هنوز تصمیمی درباره صدور فرمان این عملیات نگرفته و در حال سنجش خطرات احتمالی برای سربازان آمریکایی است.
از سوی دیگر، ترامپ دوشنبه در مصاحبه با فایننشالتایمز همزمان با تاکید بر ادامه مذاکرات با تهران، از احتمال تصرف جزیره خارک و «در اختیار گرفتن نفت ایران» سخن گفت و تاکید کرد که واشینگتن همچنان گزینههای نظامی متعددی در اختیار دارد.
ساعاتی بعد از این مصاحبه، او در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت که اگر جمهوری اسلامی از رسیدن به توافق و باز کردن تنگه هرمز خودداری کند، آمریکا تمام نیروگاههای برق، چاههای نفت، جزیره خارک و احتمالا تاسیسات آبشیرینکن را هدف قرار خواهد داد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز روز دوشنبه در گفتوگو با الجزیره اعلام کرد کارزار کنونی برای تحقق اهداف نظامی آمریکا ظرف چند هفته به پایان خواهد رسید.
او گفت: «سپس با مساله تنگه هرمز مواجه خواهیم شد و این به تصمیم ایران بستگی دارد، یا ائتلافی از کشورها در سراسر جهان و منطقه، با مشارکت آمریکا، اطمینان حاصل خواهد کرد که این تنگه به هر شکلی باز بماند.»
به نوشته والاستریت ژورنال دولت آمریکا از ابتدای این کارزار نظامی احتمال بسته شدن تنگه به دست حکومت ایران را در نظر گرفته بود. اما پس از آنکه جمهوری اسلامی مینهایی در آب کار گذاشت و تهدید به حمله به نفتکشها کرد، تردد کشتیها بهشدت کاهش یافت.
مقامهای ارشد بارها این مشکل را کماهمیت جلوه دادند، در حالی که فشارها بر واشینگتن برای مدیریت وضعیت افزایش یافته بود. پیت هگست، وزیر دفاع، ۲۲ اسفند گفت اقدامات تهران نشانه «استیصال کامل» است و «موضوعی است که با آن سروکار داریم و نیازی به نگرانی نیست.»
ترامپ در نخستین مراحل برای حل این مشکل بهطور فزایندهای از شرکتهای کشتیرانی خواست ریسک عبور از این آبراه را بپذیرند. وقتی این اقدام نتیجه نداد، او بهطور مستقیم تهران را تهدید کرد. هفته گذشته، ترامپ اجازه عبور برخی کشتیها از سوی جمهوری اسلامی را «هدیه» تعبیر کرد و آن را آغازگر دور جدیدی از دیپلماسی دانست که امیدوار است به پایان جنگ منجر شود.
با وجود اصرار دونالد ترامپ بر مذاکره با گروهی از درون حاکمیت، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی از جمله محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، مسعود پزشکیان، رییس دولت، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و سخنگوی این وزارتخانه بارها هرگونه مذاکره با ایالات متحده را رد کردهاند.
نتانیاهو در گفتوگویی که شامگاه دوشنبه ۱۰ فروردین از شبکه آمریکایی نیوزمکس پخش شد، گفت: «قطعا از نیمه راه عبور کردهایم، اما نمیخواهم برای آن زمانبندی تعیین کنم. منظورم این است که این جنگ از نظر تحقق مأموریتها بیش از نیمه راه را طی کرده، نه لزوماً از نظر زمانی.»
او در پاسخ به پرسشی درباره طرح باز کردن تنگه هرمز گفت راهحلهای نظامیای وجود دارد که ایالات متحده رهبری آن را بر عهده دارد، اما از ارائه جزئیات بیشتر، از جمله درباره اینکه آیا آمریکا نیروهایی برای تصرف جزیره خارک اعزام خواهد کرد یا نه، خودداری کرد.
نخستوزیر اسرائیل همچنین با اشاره به سناریوی بلندمدت پس از جنگ، پیشنهاد داد مسیر انتقال نفت و گاز از خلیج فارس تغییر کند و از طریق عربستان سعودی به دریای سرخ و سپس به بنادر مدیترانه، از جمله بنادر اسرائیل، هدایت شود.
حکمرانی بر اساس جنون ایدئولوژیک
نتانیاهو در بخش دیگری از صحبتهایش با توصیف رهبران جمهوری اسلامی با عنوان «متعصبهای تمامعیار» گفت که آنها بر خلاف دیگر رهبران دنیا بر اساس هزینه و فایده عمل نمیکنند، بلکه معیار تصمیمهایشان «ایدئولوژی» است و همین باعث میشود دشمنیشان با آمریکا خطرناکتر از دیگر دشمنان باشد.
نتانیاهو، بر ماهیت ایدئولوژیک حکومت ایران تاکید کرد و گفت: «شما کشورهای متخاصم دیگری مانند کُره شمالی، چین یا روسیه را هم مقابل خود دارید، اما من نمیشنوم که آنها فریاد "مرگ بر آمریکا" سر بدهند. همه اینها با شما دشمنی دارند، اما مانند ایران دچار جنون و تعصب ایدئولوژیک نیستند.»
او با اشاره به شعارهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» از سوی جمهوری اسلامی گفت: «این حکومت آمریکا را «شیطان بزرگ» میداند و هدف خود را نابودی فرهنگ غرب به رهبری آمریکا تعریف کرده است. ما با رژیمی روبهرو هستیم که ۴۷ سال است آمریکا را هدف قرار داده و این موضوع بخشی از فلسفه وجودی آن است.»
به گفته او، اسرائیل از نگاه ایران «شیطان کوچک» است و تنها مانعی در مسیر آن برای تسلط بر خاورمیانه و در نهایت تقابل با آمریکا به شمار میرود.
نتانیاهو در ادامه هشدار داد که ایران به دنبال توسعه سلاح هستهای و ابزارهای پرتاب آن به شهرهای آمریکا است و گفت محور اصلی این تقابل، جلوگیری از دستیابی تهران به موشکهای بالستیک قارهپیما با کلاهک هستهای است. او افزود: «رییسجمهور ترامپ دقیقا برای جلوگیری از تحقق این هدف تصمیم گرفت علیه آنها اقدام نظامی کند.»
نخستوزیر اسرائیل همچنین از آنچه «ضعف مفرط» بسیاری از کشورهای اروپایی در برابر ایران خواند، انتقاد کرد و گفت این کشورها در برابر تهدیدی که به گفته او کل اروپا را نیز در بر میگیرد، واکنش کافی نشان ندادهاند.
نتانیاهو با اشاره به شلیک یک موشک دوربرد به سمت پایگاه «دیهگو گارسیا» گفت این اقدام نشان میدهد ایران اکنون توان هدف قرار دادن بخشهای گستردهای از اروپا را دارد.
او در پایان با اشاره به هشدارهای پیشین خود درباره برنامه هستهای ایران، از تصمیم دونالد ترامپ برای خروج از توافق هستهای موسوم برجام دفاع کرد و گفت در صورت ادامه این توافق، حکومت ایران تاکنون «با تایید بینالمللی» به سلاح هستهای دست یافته بود.
