سرمایهگذاران در ماه گذشته میلادی به دلیل افزایش نگرانیها درباره وضعیت نفت ایران و ونزوئلا و با هدف تثبیت قیمت نفت، در سطحی بیسابقه معامله انجام دادند. حجم معاملات قراردادهای «دبلیوتیآی میدلند»، شاخص قیمت نفت صادراتی آمریکا، به حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار قرارداد رسید.
بر اساس دادههای بورس بینقارهای، حجم معاملات قراردادهای «دبلیوتیآی میدلند در هیوستون»، که شاخصی برای قیمت نفت صادراتی آمریکا است، به رکورد بیسابقهای رسید و در مجموع حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار قرارداد در این بازار معامله شد.
در ۳۰ ژانویه، همزمان با بالا گرفتن تنشها میان واشینگتن و تهران، رکورد روزانه معاملات این شاخص نیز شکسته شد و بیش از ۲۵۷ هزار قرارداد در یک روز دادوستد شد.
در همین روز، قیمت معاملات آتی نفت خام آمریکا در حدود ۶۵ دلار به ازای هر بشکه بسته شد که نسبت به ابتدای سال میلادی حدود ۱۴ درصد افزایش نشان میداد.
بر اساس این گزارش، نفت خام آمریکا در معاملات آسیایی با ۱.۴ درصد افت به ۶۴ دلار و ۲۶ سنت در هر بشکه رسید و شاخص جهانی برنت نیز با همین میزان کاهش، در سطح ۶۸ دلار و ۴۹ سنت معامله شد.
سیانبیسی مینویسد جمهوری اسلامی خواهان محدود ماندن مذاکرات به پرونده هستهای است، در حالی که ایالات متحده تلاش دارد موضوعاتی چون برنامه موشکی بالستیک تهران، حمایت از گروههای مسلح در منطقه و وضعیت حقوق بشر در ایران نیز در دستور کار قرار گیرد.
این در حالی است که اظهارات تند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در روز چهارشنبه مبنی بر اینکه علی خامنهای «باید بسیار نگران باشد»، پیشتر موجب جهش حدود سه درصدی قیمت نفت شده بود. ترامپ ماه گذشته نیز هشدار داده بود در صورت عدم دستیابی به توافق هستهای، گزینه حمله نظامی به ایران را بررسی خواهد کرد و حتی از احتمال حمایت از معترضان داخلی سخن گفته بود.
تحلیلگران به سیانبیسی گفتهاند بازار نفت ممکن است بیش از اندازه به سیگنالهای دیپلماتیک واکنش نشان داده باشد؛ سیگنالهایی که میتوانند بهسرعت تغییر جهت دهند. سائول کاوونیک، رییس بخش تحقیقات انرژی در موسسه «ام.اس.تی مارکی» (MST Marquee)، گفته است تفکیک پیامهای متناقض درباره مذاکرات ایران دشوار است و این گفتوگوها میتوانند هم نشانه کاهش تنش باشند و هم صرفاً یک تاکتیک پیش از اقدام نظامی.
او تاکید کرده که با وجود افت اخیر قیمتها، ریسکهای بنیادی همچنان بالاست و استقرار گسترده نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا و متحدانش در منطقه نشان میدهد احتمال حمله همچنان جدی است؛ موضوعی که باعث شده بازار نفت نوعی «حق بیمه ریسک» را در قیمتها لحاظ کند.
اندی لیپو، رییس شرکت «لیپو اویل اسوسیت» (Lipow Oil Associates)، نیز به سیانبیسی گفته است بازار نفت همچنان به ماهیت رفتوبرگشتی مذاکرات آمریکا و ایران واکنش نشان میدهد؛ امری که بازتاب بیاعتمادی عمیق میان دو طرف است. به گفته او، هرچند واشینگتن احتمالاً زیرساختهای نفتی ایران را مستقیماً هدف قرار نخواهد داد، اما خطر تشدید تنش میتواند از سوی تهران و از مسیر تهدید نفتکشها در تنگه هرمز بروز کند.
سیانبیسی یادآور میشود تنگه هرمز، که حدود یکپنجم نفت جهان روزانه از آن عبور میکند، همچنان یکی از مهمترین نقاط حساس بازار انرژی است و هرگونه اختلال در آن میتواند قیمتها را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
تحلیلگران بانک سیتی نیز هشدار دادهاند که با وجود کاهش اخیر قیمتها، فشارهای افزایشی همچنان در بازار نهفته است. به گفته این بانک، نگرانی درباره سیاستهای آمریکا در قبال ایران و همچنین ابهام در مورد خرید نفت روسیه توسط هند، همچنان ریسک عرضه را بالا نگه داشته و معاملهگران برای پوشش ریسک افزایش قیمتها هزینه بیشتری میپردازند.
او این اظهارات را در گفتوگویی با خبرگزاری فرانسه در پاریس مطرح کرد؛ در حالی که به گفته او، جامعه ایران همچنان در شوک سرکوب مرگبار اعتراضات اخیر به سر میبرد.
پناهی با اشاره به اعتراضات ضدحکومتی اخیر، که بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری با کشته شدن هزاران نفر به دست نیروهای امنیتی همراه بوده است، گفت: «هر اتفاقی که در این مذاکرات رخ دهد، به نفع مردم نخواهد بود، زیرا مردم هیچ نمایندهای در این گفتوگوها ندارند و منافعشان هرگز در نظر گرفته نمیشود.»
این فیلمساز ۶۵ ساله تاکید کرد که مذاکراتی که قرار است روز جمعه در مسقط میان مقامهای حکومت ایران و آمریکا برگزار شود، میتواند به تقویت جایگاه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، منجر شود؛ در حالی که جامعه ایران هزینه سنگینی بابت سرکوبهای اخیر پرداخته است.
پناهی همچنین به تغییر رویکرد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اشاره کرد؛ ترامپی که در ابتدا معترضان ایرانی را به ادامه اعتراض تشویق میکرد، اما اکنون تمرکز خود را بر دستیابی به توافقی با حاکمیت ایران بر سر برنامههای هستهای و موشکی گذاشته است. به گفته پناهی، چنین رویکردی خطر آن را دارد که سرکوب خونین معترضان در عمل نادیده گرفته شود.
او در بخش دیگری از این گفتوگو از بازداشتهای اخیر فعالان مدنی و فرهنگی ابراز نگرانی کرد و گفت که مهدی محمودیان، فعال حقوق بشر و همکار او در نگارش فیلمنامه آخرین فیلمش، همراه با چهرههایی چون عبدالله مومنی و ویدا ربانی بازداشت شدهاند. به گفته پناهی، این افراد تنها توانستهاند تماسهای کوتاهی برقرار کنند و از بازداشت خود خبر دهند.
پناهی با اشاره به گزارشها درباره کشته شدن جواد گنجی، فیلمساز ایرانی، در جریان اعتراضات اخیر، گفت که فضای جامعه ایران همچنان امنیتی و ملتهب است و حتی گفتوگو با خانوادهاش که در ایران ماندهاند، به دلیل ناامن بودن خطوط ارتباطی، با محدودیتهای جدی روبهروست.
بر اساس گزارش نهادهای حقوق بشری، سرکوب اعتراضات اخیر در ایران با قطع طولانیمدت اینترنت همراه بوده و به کشتاری بیسابقه انجامیده است. مقامهای رسمی حکومت ایران کشته شدن بیش از سه هزار نفر را تایید کردهاند، اما برخی سازمانهای حقوق بشری شمار جانباختگان را تا ۳۰ هزار نفر برآورد میکنند. پناهی این آمار را «فراتر از تصور» توصیف کرد و گفت که چنین کشتاری نشان میدهد حکومت مشروعیت خود را بهطور کامل از دست داده است.
در عین حال، پناهی نسبت به آینده ابراز امیدواری کرد و گفت تجربه کشورهای دیگر نشان میدهد که جوامع پس از عبور از دوره سوگواری، راههایی برای ادامه مبارزه مدنی خود پیدا میکنند.
آخرین فیلم پناهی با عنوان «یک تصادف ساده بود»، که نگاهی تمثیلی به سرنوشت ایران در صورت فروپاشی نظام حاکم دارد، نامزد جایزه بهترین فیلم بینالمللی اسکار شده و پیشتر جایزه اصلی جشنواره کن را نیز از آن خود کرده است. پناهی با وجود محکومیت به یک سال زندان و محدودیتهای قضایی، اعلام کرد که پس از مراسم اسکار در ماه مارس به ایران بازخواهد گشت.
او در پایان گفت: «ایران خانه من است. با وجود همه فشارها و خطرها، به کشورم بازمیگردم.»
محور اصلی نگرانی اسرائیل، اصرار تهران بر محدود ماندن مذاکرات به پرونده هستهای و خودداری از گفتوگو درباره برنامه موشکی و فعالیتهای منطقهای است.
بر اساس این گزارش، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرده است که مذاکرات روز جمعه ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی در مسقط آغاز میشود. او با قدردانی از نقش عمان، تاکید کرده که ایران حاضر نیست دستورکار گفتوگوها را فراتر از موضوع هستهای گسترش دهد. مقامهای آمریکایی نیز متعاقباً برگزاری این مذاکرات را تایید کردهاند.
واینت مینویسد این تحولات در حالی رخ میدهد که گزارشهایی متناقض در آمریکا از لغو و سپس احیای مذاکرات منتشر شده بود. یک مقام ارشد کاخ سفید به شبکه الجزیره گفته است که پس از فشار رهبران عرب و مسلمان، مسیر مذاکرات دوباره هموار شده است.
در اسرائیل، جلسه کابینه سیاسی-امنیتی که قرار بود روز یکشنبه برگزار شود، بهطور ناگهانی جلو افتاد و به نوشته نشریه تایمز اسرائیل بعد از ظهر پنجشنبه ۱۶ بهمن در دفتر نخستوزیری در اورشلیم تشکیل خواهد شد. به گفته منابع اسرائیلی، ارزیابی این است که به دلیل شکافهای بنیادین میان طرفین، شانس توافق پایین است.
در همین حال، دونالد ترامپ ريیسجمهوری آمریکا در گفتوگویی تلویزیونی اعلام کرده تهران همچنان در حال مذاکره است، اما هشدار داده که علی خامنهای باید «بسیار نگران» باشد. ترامپ همچنین مدعی شده آمریکا تلاشهای حکومت ایران برای ایجاد یک تاسیسات هستهای جدید را شناسایی کرده و نسبت به آن هشدار داده است.
به نوشته واینت، رسانههای نزدیک به حکومت ایران تلاش کردهاند فضای داخلی را عادی نشان دهند. خبرگزاری تسنیم مدعی شده که آمریکا و اسرائیل در نهایت اصرار تهران برای بازگشت به چارچوب پیشین مذاکرات را پذیرفتهاند.
تحلیلگران نظامی و اطلاعاتی اسرائیل اما تاکید دارند اختلاف اصلی همچنان پابرجاست. حکومت ایران حاضر نیست درباره برنامه موشکهای بالستیک گفتوگو کند؛ برنامهای که آن را ستون اصلی دفاع خود میداند. در مقابل، اسرائیل و آمریکا این برنامه را تهدیدی راهبردی تلقی میکنند و معتقدند توافق هستهای بدون پرداختن به موضوع موشکی، دست حکومت ایران را از نظر نظامی باز میگذارد.
در این گزارش به تحلیل رون بنیشای، مفسر نظامی اسرائیلی، نیز اشاره شده است. او نوشته در این مرحله، نکته تازهای در مذاکرات دیده نمیشود جز این واقعیت که رهبر جمهوری اسلامی به وزیر امور خارجه اختیار انجام مذاکرات ماهوی نداده است. به گفته او، عراقچی احتمالاً مواضع ثابت تهران را تکرار میکند و تنها ممکن است درباره ایده قدیمی تشکیل کنسرسیوم منطقهای غنیسازی اورانیوم، با عضویت ایران، ابراز آمادگی محدودی داشته باشد.
واینت همچنین به ارزیابیهای اسرائیلی اشاره میکند که بر اساس آن، ایران شاید حاضر شود درباره کاهش بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا گفتوگو کند؛ از جمله رقیقسازی یا انتقال بخشی از آن به خارج از کشور، احتمالاً به روسیه.
در سطح دیپلماتیک، گزارش میگوید عراقچی پس از تایید رسمی مذاکرات، در تماسهای تلفنی با همتایان خود در مصر، عمان و قطر درباره این گفتوگوها رایزنی کرده است. همزمان، انتقال محل مذاکرات از ترکیه به عمان از نگاه تحلیلگران یک «پیروزی تاکتیکی محدود» برای تهران ارزیابی شده است.
به نوشته واینت، مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا گفته اگر ایران خواهان نتیجهای واقعی از مذاکرات است، باید موضوعاتی فراتر از پرونده هستهای، از جمله برنامه موشکی، حمایت از گروههای مسلح منطقهای و وضعیت حقوق شهروندان خود را نیز بپذیرد؛ مطالباتی که تهران آنها را رد کرده است.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که واشینگتن از اسرائیل خواسته در جریان مذاکرات از اقدام نظامی یکجانبه خودداری کند. مقامهای اسرائیلی از هماهنگی «بسیار نزدیک» دو کشور خبر میدهند و به دیدارهای مکرر نظامیان و مسئولان اطلاعاتی میان واشینگتن و اورشلیم اشاره میکنند.
بر اساس این گزارش، بنیامین نتانیاهو در دیدار اخیر خود با مقامهای آمریکایی خطوط قرمز اسرائیل را بار دیگر مطرح کرده است؛ از جمله توقف کامل غنیسازی، خروج ذخایر اورانیوم از خاک ایران، پایان برنامه موشکی و قطع حمایت از نیروهای نیابتی منطقهای. با این حال، ارزیابی نهایی در اسرائیل همچنان محتاطانه است و مقامها هشدار میدهند که ایران ممکن است از مذاکرات برای خرید زمان استفاده کند؛ سناریویی که در آن، گزینه نظامی همچنان روی میز باقی میماند.
