ایراناینترنشنال به سندی محرمانه از معاونت راهبردی ریاست جمهوری دست یافته که در آن تائید میکند که نظام تصمیمگیری کشور دچار اختلال شده و مسئولان عالیرتبه گرفتار «زندان ادراکی خودساخته» شدهاند.
این گزارش نشان میدهد جمهوری اسلامی تنها چند هفته پس از جنگ ۱۲روزه، به بحرانی بودن وضعیت کشور، زیر خط فقر بودن ۲۶ میلیون نفر، فرسایش شدید مشروعیت و خطر اعتراضات گسترده مردمی اذعان کرده است.
این سند با عنوان «بسته راهبردی مدیریت بحران جهت تداوم خدمات به مردم و حفظ تابآوری اجتماعی» ۲۷ مرداد با طبقهبندی محرمانه به وزرا ابلاغ شده است. برخلاف روایتهای رسمی، سند از فقر گسترده، توهمات خودساخته مسئولان و نیاز فوری به مذاکره مستقیم با آمریکا برای بقا پرده برمیدارد.
در بخش آسیب شناسی آمده است ارائه دادههای اغراقشده به مقامات، تصمیمها را بر پایه توهم شکل داده است. همچنین به تاخیر در تصمیمگیری، چندگانگی فرماندهی، ناتوانی در اقناع افکار عمومی و غلبه نگاه امنیتی اشاره شده و در جمعبندی تاکید شده کشور وارد «بحرانهای توامان و مزمن» شده و مدیریت آن صرفا با ابزارهای امنیتی ممکن نیست.
تایمز اسرائیل دیدار مقامهای ارشد اسرائیل را که یکشنبه ۱۲ بهمن انجام شد، بخشی از روند ارائه گزارش و بهروزرسانی امنیتی پس از سفر ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسرائیل به ایالات متحده خواند و نوشت: «بر اساس این گزارش، ایالات متحده اکنون نسبت به یک هفته پیش به حمله به ایران نزدیکتر شده است، هرچند هنوز دامنه و ابعاد چنین حملهای روشن نیست.»
به نوشته رسانههای اسرائیل در این جلسه بهروزرسانی، مقامهای ارشد سیاسی و امنیتی اسرائیل، از جمله بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، یسرائیل کاتس، وزیر دفاع، و دیوید بارنیا، رییس موساد حضور داشتند.
به گزارش این رسانه، کاتس و زمیر پیش از این جلسه با یکدیگر دیدار داشتند و پس از این دیدار دفتر کاتس در بیانیهای اعلام کرد: «پس از مجموعه دیدارهای رییس ستاد ارتش اسرائیل با مقامهای آمریکایی، دو طرف درباره ارزیابی وضعیت منطقه و میزان آمادگی عملیاتی ارتش برای هر سناریویی گفتوگو میکنند.»
پیشبینیهای زمیر
رادیوی ارتش اسرائیل یکشنبه مدعی شد که زمیر بهتازگی در یک نشست ارزیابی امنیتی، با تاکید بر اینکه اکنون در «دورهای پر از عدم قطعیت قرار داریم»، پیشبینی کرده است که حمله آمریکا به ایران در بازهای میان «دو هفته تا دو ماه» رخ خواهد داد.
پیشتر گزارش شده بود که دیدار زمیر با مقامهای ارشد نظامی و امنیتی ایالات متحده با هدف ارائه اطلاعات محرمانه، بررسی گزینههای نظامی علیه جمهوری اسلامی و ارزیابی پیامدهای احتمال ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک میان واشینگتن و تهران انجام شد.
رسانههای اسرائیلی گزارش دادند در این سفر گروهی از فرماندهان ارشد ارتش دفاعی اسرائیل زمیر را همراهی کردند و این سفر بدون اعلام قبلی انجام شده است.
به نقل از رادیوی ارتش اسرائیل، این کشور نگران است که ترامپ بر سر برنامه هستهای با جمهوری اسلامی به توافق برسد، «بیاینکه موضوع موشکهای بالستیک در چنین توافقی گنجانده شود.»
هشدار مقامهای امنیتی اسرائیل به آمریکا: تهران به دنبال فریب است
به گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، مقامهای امنیتی این کشور به ایالات متحده هشدار دادهاند که به سمت «یک توافق بد» با جمهوری اسلامی حرکت نکند و تاکید کردهاند که تهران با «امتیازدهیهای تاکتیکی» به دنبال «فریب دادن» واشینگتن است.
این هشدار در پی افزایش احتمال دیدار دوجانبه میان مقامهای حکومت ایران و آمریکا به میانجیگری ترکیه مطرح شده است.
به نوشته این رسانه در دیدار جمعه زمیر با مقامهای آمریکایی، اسرائیل اطلاعاتی درباره تلاشهای جمهوری اسلامی برای بازسازی برنامه موشکهای بالستیک خود ارائه داد و تاکید کرد حکومت ایران ممکن است در موضوع هستهای انعطاف محدودی نشان دهد اما در مورد توان موشکی و شبکه نیروهای نیابتی منطقهای خود عقبنشینی نخواهد کرد.
شبکه ۱۲ اسرائیل به نقل از مقامهای ارشد دفاعی این کشور نوشته است که اسرائیل سه شرط اصلی را برای هر توافق قابل قبول مطرح کرده است: توقف کامل برنامه هستهای، کنار گذاشتن موشکهای بالستیک، و پایان دادن به حمایت از نیروهای نیابتی در منطقه.
بر اساس گزارشی که پیشتر در رسانه اسرائیلی واینت منتشر شده، ارزیابی مقامهای اسرائیلی نشان میدهد که بعید است جمهوری اسلامی فراتر از پرونده هستهای، به خواستههای ایالات متحده تن بدهد.
در این گزارش آمده است اگرچه ممکن است جمهوری اسلامی امتیازهای محدود و تاکتیکی در ارتباط با برنامه هستهای مطرح کند اما ارزیابی اسرائیل این است که تهران در زمینه زرادخانه موشکی و شبکه نیروهای تروریستی منطقهای خود هیچگونه عقبنشینی نخواهد کرد.
این سند راهبردی که ۲۷ مرداد سال جاری با عنوان «بسته راهبردی مدیریت بحران جهت تداوم خدمات به مردم و حفظ تابآوری اجتماعی» و با طبقهبندی «محرمانه» به وزرا و معاونان آنها ابلاغ شده است.
در حالی که تریبونها از اقتدار میگفتند، این سند از وجود ۲۶ میلیون ایرانی زیر خط فقر، گرفتاری مسئولان در توهمات خودساخته و نیاز فوری به مذاکره مستقیم با آمریکا برای بقا پرده برمیدارد.
در این سند هراسی عمیق از فروپاشی که در نهایت خونبارترین دوران را برای مردم ایران در دیماه رقم زد، دیده میشود. ترسی که قتل مردم را در خیابان با حداکثر توان برای حفظ حکومتی که خود به پایان خط رسیده بود، رقم زد.
چگونه میتوان باقی ماند؟
چند هفته پس از پایان جنگ ۱۲ روزه، زمانی که مقامهای جمهوری اسلامی در سخنرانیها از «پیروزی»، «بازدارندگی» و «اقتدار» سخن میگفتند، این سندی محرمانه روایت کاملا متفاوتی از وضعیت کشور ارائه میداد: روایتی از بحران، فرسایش مشروعیت، نارضایتی عمومی و نگرانی عمیق از فروپاشی کارکردی حکومت.
محرمانهبودن این سند نشان میدهد که حکومت نگران پیامدهای علنیشدن این ارزیابی از وضعیت کشور بوده و در حالی که رسانههای رسمی مشغول تثبیت روایت پیروزی بودند، دولت در داخل ساختار اجرایی خود درباره «ناآرامیهای گسترده»، «جنگ روانی»، «تهدید زیرساختهای حیاتی» و «لزوم فرماندهی واحد برای مدیریت بحران» هشدار داده است.
به بیان دیگر، این سند پاسخی اضطراری به یک سوال اساسی بوده است: اگر وضعیت موجود ادامه یابد، حکومت چگونه میتواند صرفا «باقی بماند»؟
محتوای این سند نشان میدهد که برخلاف روایت رسمی، دولت جمهوری اسلامی جنگ ۱۲ روزه را نه یک پیروزی، بلکه نقطه شروع یک «جنگ ترکیبی» میدانست که بنیانهای مشروعیت و تابآوری ملی را هدف قرار داده، به اعتماد عمومی آسیب شدید زده و جامعه را وارد وضعیت شکنندهای کرده است.
۲۶ میلیون ایرانی زیر خط فقر
یکی از تکاندهندهترین بخشهای این سند که خط بطلانی بر تمام ادعاهای اقتصادی دولت میکشد، اعتراف صریح به وضعیت انفجاری فقر در کشور است.
در حالی که حکومت تلاش میکرد وضعیت را عادی جلوه دهد، در صفحه ۱۲ این سند محرمانه صراحتا به وجود «۲۶میلیون نفر زیر خط فقر» اعتراف شده است.
سند هشدار میدهد که این جمعیت عظیم، «تابآوری محدودی در برابر شوکهای اقتصادی دارند» و هرگونه فشار جدید میتواند به «تعمیق فقر» و ناپایداری اجتماعی منجر شود.
این اعتراف نشان میدهد حاکمیت دقیقا میدانست که جامعه به انبار باروتی تبدیل شده که با کوچکترین جرقهای منفجر خواهد شد؛ جرقهای که در دیماه زده شد.
جنگ ۱۲ روزه و بحران مشروعیت
در مقدمه این بسته راهبردی، بحران نه بهعنوان یک «رویداد مقطعی»، بلکه بهعنوان وضعیتی «ممتد، چندلایه و مزمن» توصیف شده است. سند تصریح میکند که جامعه ایران پس از جنگ در وضعیتی قرار گرفته که هر شوک سیاسی، اقتصادی یا امنیتی میتواند به سرعت به یک بحران فراگیر تبدیل شود و «کارکردهای عادی دولت و جامعه را مختل کند».
دولت جمهوری اسلامی به این جمعبندی رسیده بود که جنگ ۱۲ روزه نهتنها به بازسازی اقتدار منجر نشده، بلکه شکاف میان حکومت و جامعه را عمیقتر کرده است.
سند بهصراحت از «فرسایش سرمایه اجتماعی»، «کاهش اعتماد عمومی» و «افزایش نارضایتی اجتماعی» سخن میگوید. مفاهیمی که در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی معمولا با احتیاط و پرهیز به کار میروند.
این اعتراف ضمنی، موید یک واقعیت سیاسی است: بخش قابل توجهی از جامعه ایران پس از جنگ به این نتیجه رسیده که جمهوری اسلامی نه آنقدر که ادعا میکند قدرتمند است و نه توان تامین امنیت، رفاه و آیندهای قابل روشنی را دارد.
بنبست حکمرانی و اعتراف به «توهم مقامات»
در بخش آسیبشناسی، سند پرده از واقعیتی برمیدارد که شاید برای اولین بار در یک سند رسمی جمهوری اسلامی با این صراحت بیان شده است: وابستگی سیستم به دروغگویی و اطلاعات نادرست.
این گزارش محرمانه تائید میکند که نظام تصمیمگیری کشور دچار اختلال شده و مسئولان عالیرتبه گرفتار «زندان ادراکی خودساخته» شدهاند.
سند افشا میکند که «ارائه اطلاعات نادقیق یا اغراقشده به مقامات عالیرتبه» باعث شده تصمیمگیریها بر اساس توهمات شکل بگیرد.
این اعترافها تصویر حکومتی را ترسیم میکند که در بنبست کامل گرفتار شده است. حکومتی که نه تنها مردم به آن اعتماد ندارند، بلکه در درون خودش هم به دروغ وابسته شده و همه به هم دروغ میگویند چون دوست دارند برای نمایش موفقیت دروغ بشنوند.
در همین بخش آسیبشناسی همچنین به ضعفهایی اشاره شده که عملا تصویر یک حکومت گرفتار در بنبست را ترسیم میکند: تاخیر در تصمیمگیری، چندگانگی در مراکز فرماندهی، ناتوانی در اقناع افکار عمومی، و غلبه نگاه امنیتی بر رویکردهای اجتماعی در همه سطوح تصمیمگیری.
این اعترافها نشان میدهد که جمهوری اسلامی خود نیز میدانست توان پاسخگویی موثر به مطالبات جامعه را ندارد و سازوکارهای حکمرانیاش فرسوده شدهاند.
از همین رو، در صفحه بیستم سند، بخش جمعبندی و توصیههای نهایی، تاکید میشود که کشور وارد مرحله «بحرانهای توامان و مزمن» شده و مدیریت این وضعیت «صرفا با ابزارهای امنیتی ممکن نیست».
مردم به مثابه تهدید جنگ ترکیبی
بخشهای امنیتی این سند از صریحترین قسمتهای آن است. جمهوری اسلامی در این بخشها، ناآرامی داخلی را صرفا یک اعتراض مدنی نمیبیند، بلکه آن را بخشی از «جنگ ترکیبی» دشمن تفسیر میکند و ناآرامی داخلی را در کنار تهدید خارجی قرار داده و از آن بهعنوان یک خطر همسطح یاد کرده است.
وقتی حاکمیت شهروند معترض و ناراضی را نه مردم، بلکه تهدید امنیتی و «سرباز جنگ ترکیبی دشمن» تعریف میکند، مجوز سرکوب خونین او را صادر کرده است.
سند بهروشنی از «احتمال بروز ناآرامیهای گسترده» و «گسلهای روانی و امنیتی» سخن میگوید. نکته قابلتوجه آن است که سند توصیه میکند در مواجهه با این تهدیدات، باید «سناریوهای بدبینانه» آماده شود.
در کنار آن، تاکید شده که زیرساختهای حیاتی کشور ، از انرژی و آب گرفته تا شبکه بانکی در برابر اختلال آسیبپذیر هستند و باید برای سناریوهای قطع خدمات آماده شد.
نکته قابلتوجه آن است که سند توصیه میکند در مواجهه با اعتراضات، استفاده از ابزارهای قهری باید «حداقلی و هدفمند» باشد و حکومت بهجای اتکا صرف به سرکوب، به مدیریت اجتماعی بحران روی بیاورد.
توصیهای که هرچند در سرکوب دیماه به طور کلی نادیده گرفته شد، به طور واضح نشاندهنده آگاهی حکومت از هزینههای سنگین سرکوب و ناتوانی آن در کنترل پیامدهای اجتماعی خشونت است.
پیشنهاد مذاکره با آمریکا
در حالی که در تریبونهای عمومی شعارهای ضدآمریکایی گوش فلک را کر میکند، این سند نشان میدهد که نظام در خفا برای بقای خود به دنبال راه چارهای در واشینگتن بوده است.
در صفحه ۲۲ سند، ذیل اقدامات سیاسی و امنیتی، صراحتا توصیه شده است که برای عبور از بحران، «گفتوگوی مستقیم و بیپرده با ایالات متحده در چارچوب منافع ملی»انجام شود.
این پارادوکس آشکار نشان میدهد که حاکمیت تا چه حد از فروپاشی میترسیده که حاضر بوده اصلیترین شعار ایدئولوژیک خود را در پشت درهای بسته قربانی کند تا چند روزی بیشتر دوام بیاورد.
شکست فیلترینگ و وحشت از رسانهها
بخش دیگری از سند اعتراف به شکست سیاست فیلترینگ در زمان بحران است.
سند توصیه میکند که برای کنترل روایت و جلوگیری از باختن عرصه افکار عمومی، باید در زمان بحران « رفع فیلترینگ و «رفع انسداد پلتفرمهای ارتباطی کلیدی» در دستور کار قرار گیرد.
این یعنی طراحان «اینترنت ملی» و فیلترینگ نیز میدانستند که در لحظه خطر، ابزارهای سانسورشان ناکارآمد است و مردم برای شنیدن واقعیت به رسانههای دیگر پناه میبرند.
نتیجهگیری؛ از اعتراف محرمانه تا کشتار علنی
در صفحه بیستم سند، بخش جمعبندی و توصیههای نهایی، تاکید شده که کشور وارد مرحله «بحرانهای توامان و مزمن» شده و مدیریت این وضعیت «صرفا با ابزارهای امنیتی ممکن نیست».
این سند محرمانه ۳۵ صفحهای نشان میدهد حکومت برخلاف ادعاهای علنی، بهخوبی میدانست که پس از جنگ ۱۲ روزه توان بازسازی اعتماد عمومی یا حمایت واقعی از جامعه را ندارد و در بنبستی گرفتار شده که خروج از آن نه با شعار ممکن است و نه با اصلاحات روبنایی.
در چنین شرایطی، اعتراضات مردمی در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، برای حاکمیتی که خود را در آستانه فروپاشی میدید، نه یک چالش عادی بلکه تهدیدی وجودی تلقی شد.
به این ترتیب، آنچه در خیابانها رخ داد، نه واکنشی ناگهانی بلکه برایند آمادگی حساب شده حاکمیتی بود که یقین دارد شکاف جامعه با حکومت در حدی است که برای بقا به هر قیمت باید مقابل مردم بدون سلاح بایستد.
نتیجه این نگاه، بهکارگیری خشونتی بیسابقه بود؛ کشتار دستکم سیوشش هزار و پانصد نفر، با دستور مستقیم علی خامنهای، برای حفظ نظامی که خود در اسناد محرمانهاش به ناتوانیاش اذعان کرده است.
ژنرال جک کین یکشنبه ۱۲ بهمن در گفتوگویی تلویزیونی با فاکسنیوز به مواضع دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، درباره مذاکره با جمهوری اسلامی و واکنش متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس پرداخت و تاکید کرد حکومت اسلامی، از نظر سیاسی، اقتصادی و نظامی، ضعیفتر از هر زمان دیگری در چهار دهه گذشته است و اکنون فرصتی تاریخی برای تضعیف ساختار قدرت در ایران است.
موضع متحدان عرب ایالات متحده
ژنرال کین در ابتدای سخنان خود به مواضع کشورهای عربی همپیمان آمریکا اشاره کرد و گفت میان آنچه این کشورها در عرصه عمومی اعلام میکنند و آنچه در پشت پرده انجام میدهند تفاوت جدی وجود دارد.
به گفته او، برخی دولتهای عربی در ظاهر خواهان کاهش تنش هستند، اما در محافل خصوصی میپذیرند که اگر ایالات متحده اقدامی انجام ندهد، جمهوری اسلامی ممکن است از وضعیت کنونی قویتر بیرون بیاید.
او تاکید کرد که اظهارات علنی این کشورها باید «با احتیاط» تفسیر شود، زیرا برخی اقدامات عملی آنها نشان میدهد نگرانی عمیقی نسبت به آینده نفوذ منطقهای تهران دارند.
در همین رابطه وبسایت اکسیوس ۱۱ بهمن گزارش داد شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، در یک جلسه خصوصی در واشینگتن هشدار داد اگر دونالد ترامپ تهدیدهای خود علیه ایران را عملی نکند، جمهوری اسلامی ممکن است از این وضعیت «قویتر» و «جسورتر» خارج شود.
به نوشته اکسیوس، او تاکید کرد عقبنشینی آمریکا پس از هفتهها تهدید نظامی پیام ضعف ارسال میکند و میتواند به تقویت موقعیت حکومت ایران بینجامد.
مقایسه ترامپ با روسایجمهوری پیشین آمریکا
کین با مرور سیاست روسایجمهوری پیشین آمریکا در قبال ایران گفت از زمان استقرار جمهوری اسلامی در دهه ۱۹۸۰، هفت رییسجمهوری آمریکا با این حکومت مواجه بودهاند، اما در مقاطعی که شهروندان آمریکایی کشته شدند، هیچ واکنش جدی نشان ندادند. به طور روشن اوباما و بایدن ضعیفترین برخورد را با این حکومت داشتند.
او افزود: «همه آنها شاهد بودند که رژیم ایران توانایی خود را برای سلطه بر منطقه افزایش میدهد، از نیروهای نیابتی حمایت میکند و در مسیر تضعیف و نابودی اسرائیل حرکت میکند.»
به گفته کین، تنها استثنا در این میان، سیاستهای ترامپ بود که با کشته شدن قاسم سلیمانی و ضربه به برنامه هستهای جمهوری اسلامی همراه شد؛ اقدامی که به باور او، در چارچوب جنگ ۱۲روزه، برنامه هستهای جمهوری اسلامی را ماهها عقب انداخت.
امکان مذاکره در شرایط کنونی
ژنرال کین گفت مذاکرات هستهای در سالهای گذشته، بهویژه پنج سال قبل، میتوانست منطقی باشد، مشروط بر آنکه سه محور اساسی توقف کامل غنیسازی اورانیوم، محدودیت جدی برنامه موشکی و قطع حمایت از نیروهای نیابتی در منطقه را در برمیگرفت.
به گفته او، اگر چنین توافقی در آن زمان حاصل میشد، میتوانست زمینهای برای ارزیابی رفتار آینده تهران فراهم کند. اما در شرایط کنونی، هر توافق تازهای تنها به معنای تمدید حیات جمهوری اسلامی است.
او تاکید کرد: «امروز توافق با جمهوری اسلامی یعنی پرتاب یک طناب نجات برای رژیم.»
انقلاب ملی ایرانیان و «فرصت تاریخی»
کین بخش مهمی از سخنان خود را به انقلاب ملی ایران اختصاص داد و گفت معترضان اهمیتی به توافق هستهای نمیدهند و مطالبات آنها اساسا سیاسی و معیشتی است.
او افزود بر اساس برآوردهای موجود، دهها هزار نفر در جریان سرکوب اعتراضات کشته شدهاند و در برخی ارزیابیها این رقم ممکن است به حدود ۳۰ هزار نفر برسد. به گفته او، این سطح از خشونت نشان میدهد که بقای رژیم بهطور جدی به خطر افتاده و همین وضعیت، یک «فرصت تاریخی» ایجاد کرده است.
کین گفت این فرصت میتواند از طریق یک اقدام نظامی هدفمند به شرایطی منجر شود که رژیم در مسیر فروپاشی قرار گیرد.
او افزود اسرائیل نیز به همین دلیل بهدنبال اقدامی قاطع است.
احتمال گسترش درگیری در منطقه
در بخش دیگری از مصاحبه، مجری فاکسنیوز به نگرانیها درباره واکنش احتمالی جمهوری اسلامی در صورت حمله نظامی اشاره کرد و پرسید آیا این واکنش میتواند به خارج از خاورمیانه، حتی اروپا یا خاک آمریکا، گسترش یابد یا نه.
کین در پاسخ گفت آمریکا نیروها و تجهیزات خود را به دو دلیل به منطقه منتقل کرد.
او توضیح داد هدف نخست، تقویت توان دفاعی برای مقابله با تلافی احتمالی است و در این چارچوب، سامانههای پدافند هوایی دریایی، زمینی و هوایی در منطقه مستقر شدهاند و هدف دوم افزایش توان تهاجمی برای هدف قرار دادن زیرساختهای نظامی و موشکی و همچنین شبکه صادرات نفت جمهوری اسلامی است؛ شبکهای که به گفته کین، بهشدت به چین وابسته است.
او افزود تمرکز اصلی بر مقابله با موشکهای بالستیک و کوتاهبرد خواهد بود؛ تسلیحاتی که میتوانند پایگاههای آمریکا و اسرائیل را هدف قرار دهند.
ژنرال کین در جمعبندی سخنان خود تاکید کرد تصور شکلگیری یک جنگ منطقهای گسترده یا گسترش درگیری به خارج از خاورمیانه با واقعیتهای میدانی همخوانی ندارد.
او گفت: «این رژیم تنها سایهای از گذشته خود است. هنوز توان موشکی دارد، اما بخش زیادی از تهدیدهایش مبتنی بر لفاظی است، نه توان واقعی.»
به گفته او، دستگاههای اطلاعاتی و نظامی آمریکا تمرکز خود را بر ظرفیتهای واقعی جمهوری اسلامی گذاشتهاند، نه بر شعارها و تهدیدهای تبلیغاتی.
بر اساس اظهارات ژنرال کین فشار نظامی و بهرهگیری از ضعف ساختاری جمهوری اسلامی میتواند معادلات منطقهای را برای دههها تغییر دهد؛ مسیری که به باور او، ترامپ آن را یک «فرصت استراتژیک» میبیند و در پی تحقق آن است.
