شاهزاده رضا پهلوی در پیامی به خانوادههای جانباختگان انتقلاب ملی، با آنها ابراز همدردی عمیق کرد.
او گفت در آیندهای نزدیک، همراه با مردم ایران در بازسازی کشور و ساختن فردایی آزاد نقشآفرینی خواهد کرد.
گفتوگو با روحالله رحیمپور، روزنامهنگار و تحلیگر سیاسی
او در یادداشتی که سهشنبه هفت بهمن منتشر شد، نوشت: «برای درک ابعاد کشتار مردم ایران به دست حکومت در همین ماه، بد نیست آن را در یک چارچوب تاریخی قرار دهیم. در حملهای که حماس در هفت اکتبر ۲۰۲۳ انجام داد، بیش از ۱۲۰۰ اسرائیلی و تبعه خارجی کشته شدند. در حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ نیز اندکی کمتر از سه هزار نفر جان باختند. نبرد آنتیتام، خونینترین روز در تاریخ نظامی ایالات متحده، حدود ۳۶۰۰ کشته بر جای گذاشت.»
استیونز افزوده است: «تا این لحظه، یک گروه حقوق بشری ایرانی مستقر در ایالات متحده کشته شدن بیش از ۵۵۰۰ معترض را تایید کرده و همچنان در حال بررسی ۱۷ هزار پرونده دیگر است. هزاران نفر دیگر مجروح شدهاند و گزارشهای مستقل حاکی از آن است که دهها هزار ایرانی بازداشت یا بهطور خودسرانه زندانی شدهاند.»
او سپس اظهارات یک پزشک ایرانی در شهر اصفهان در گفتوگو با نیویورکتایمز را نقل کرده که گفته بود: «با جوانانی روبهرو شده که مغزشان با گلوله جنگی متلاشی شده بود، و مادری که از ناحیه گردن هدف گلوله قرار گرفته بود، در حالی که دو کودک خردسالش در خودرو گریه میکردند؛ و کودکی که مثانه، لگن و راسترودهاش با گلوله خرد شده بود.»
استیونز با تاکید بر اینکه این فقط یکی از دهها روایت عینی است، اظهارات غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی مبنی بر مجازات «بدون ذرهای اغماض» را یادآوری کرده و پرسیده است: «آیا جهان اجازه خواهد داد او به هدفش برسد؟»
به نوشته او، «این پرسشی است که در زمان نگارش این سطور، پیش روی دولت ترامپ قرار دارد، نه شورای امنیت سازمان ملل متحد، جایی که جمهوری اسلامی میتواند روی حمایت دیپلماتیک دوستان نزدیکش در مسکو و پکن حساب کند، نه اتحادیه اروپا که جمهوری اسلامی را محکوم و تحریم کرده، اما ابزار موثرتری برای مجازات آن در اختیار ندارد. نه رهبران عرب، که ترجیح میدهند ایرانی ضعیف داشته باشند که مردم خودش را سرکوب میکند، تا ایرانی فروپاشیده که بیثباتی صادر میکند، یا ایرانی آزادشده که الهامبخش دیگران شود، و نه فعالان دانشگاهی و خیرخواهان جهانی که آنقدر دلمشغول جان فلسطینیها هستند، که دیگر اهمیتی برای جان ایرانیان قائل نیستند.»
استیونز نتیجه گرفته است در این شرایط تنها ایالات متحده است که میتواند هزینههای واقعی و معناداری را بر حکومت ایران تحمیل کند؛ حکومتی که مرتکب یکی از بدترین جنایات این قرن شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه به آکسیوس گفت جمهوری اسلامی «میخواهد معامله کند» تا از حمله نظامی جلوگیری کند، اما بهنوشته یادداشتنویس نیویورکتایمز تا اینجا، تهران هیچ نشانهای از پذیرش خواستههای اصلی آمریکا نشان نداده است: ممنوعیت کامل غنیسازی مستقل اورانیوم، پایان حمایت از حزبالله و دیگر نیروهای نیابتی، و اعمال محدودیت بر برنامه موشکهای دوربرد و بالستیک.
بهنوشته برت استیونز، ممکن است که جمهوری اسلامی انعطافپذیرتر شود، حتی اگر فقط برای خریدن زمان باشد. اما این احتمال رو به افزایش است که دونالد ترامپ پس از استقرار کافی نیروهای آمریکایی در منطقه که میتواند حتی همین هفته رخ دهد، دستور نوعی حمله را صادر کند. این امر به نوبه خود احتمال درگیر شدن اسرائیل را نیز افزایش میدهد؛ یا به دلیل پاسخ به حملات موشکی تلافیجویانه جمهوری اسلامی، یا به دلیل تلاش برای پیشدستی و زدن ضربه اول. در هر صورت، این یک جنگ سهساعته به سبک ونزوئلا نخواهد بود.
یادداشتنویس نیویورکتایمز سپس با اشاره به استدلال مخالفان حمله نظامی، و در پاسخ به این سوال که آیا گزینه نظامی، گزینهای عاقلانه است، نوشته که معترضان زخمی و آسیبدیده ایران شاید در زمانی که هنوز در خیابانها بودند، با حمله آمریکا روحیه میگرفتند؛ اما اکنون احتمالا حاضر نیستند بار دیگر جان خود را به خطر بیندازند. حکومت ایران بیشک از حملات موفق اسرائیل در خردادماه گذشته علیه فرماندهان ارشدش درس گرفته و اکنون رهبرانش را بسیار موثرتر پنهان میکند.
با این حال، استیونز بلافاصله این نکته را مطرح کرده که: «در مقابلِ این ملاحظات، مجموعهای دیگر از خطرات قرار دارد: خطر الگویی که در آن یک رییسجمهوری آمریکا معترضان را به خیابان فرا میخواند و میگوید کمک در راه است، اما در نهایت با بیعملی به آنها خیانت میکند؛ خطر از دست دادن فرصتی برای فلج کردن دشمنی که آسیبپذیر، مردد و با وجود نمایش قدرت، از درون دچار شکاف است؛ خطر دادن زمان به او برای بازیابی قدرتش، در حالی که میدانیم پس از آن دوباره خطری آشکار و فوری برای آمریکا و متحدانش خواهد بود.»
او در ادامه افزوده است: «آیا واقعا میخواهیم در جهانی زندگی کنیم که افرادی مانند محسنیاژهای، رییس دستگاه قضایی، بتوانند با مصونیت کامل مردم را به وحشت بیندازند؟ آیا دههها تکرار شعار «هرگز دوباره» در حالی که این سهشنبه سالگرد آزادسازی اردوگاه آشویتس است، چیزی بیش از محکومیتهای تشریفاتی به ما آموخته است، آن هم وقتی هزاران معترض به دست جوخههای مرگِ مدرن به گلوله بسته میشوند؟»
استیونز در پایان تحلیل خود نوشته است: «میدانم که در حال حاضر، بسیاری از آمریکاییهای اندیشمند بیش از هر چیز از قتل اوباشگونه الکس پرتی در مینهپولیس در روز شنبه و از تهمتهایی که پس از مرگش از سوی مقامات ارشد دولت به او زده شده، نگراناند. همچنین میدانم که همان رییسجمهوری که به شکلی فاحش در شعلهور کردن وضعیت مینیاپولیس مقصر است، بعید به نظر میرسد که مدافع قابل اعتمادی برای معترضان ایران باشد. اما اگر مرگ پرتی یک تراژدی است، در برابر قتل هزاران ایرانی چه باید گفت یا چه باید کرد؟ آیا آنها، به تعبیر استالین، فقط «یک آمار دیگر» هستند؟»
جهانبگلو در این یادداشت که سهشنبه هفتم بهمن در روزنامه ایندین اکسپرس منتشر شد، با اشاره به سرکوب اعتراضات سراسری در ایران نوشت: «فراموش نکنیم که این کشتارها که عمدتا جوانان را هدف گرفته بود، بهطور قطع بر تصور اجتماعی-سیاسی ملت ایران تاثیر خواهد گذاشت.»
او افزود: «بسیاری با چشمانداز تغییر به زندگی خود ادامه خواهند داد، اما با وحشیگری و سرکوب فعلی، طبقه متوسط و کسانی که در فقر زندگی میکنند، کمکم به این باور میرسند که تنها یک شورش مسلحانه یا مداخله خارجی میتواند جمهوری اسلامی را سرنگون کند.»
جهانبگلو «این تغییر به سمت خشونت توسط نسلی صلحجو» را «مایه تاسف» خواند و آن را «مغایر با ایده ایران به عنوان تمدنی زیبا و مدارای بین فرهنگی و بین قومی» ارزیابی کرد.
او در بخشی از یادداشت خود با اشاره به «شکست اخلاقی» بریتانیا در توافقنامه مونیخ در سال ۱۹۳۸ که با واگذاری بخشی از چکسلواکی به آلمان نازی موافقت کرد، افزود: «رییسجمهوری آمریکا، با وارد شدن به بازی اگر و مگر با دولت ایران، همان خطای استراتژیک را تکرار میکند.»
اشاره جهانبگلو به هشدار ترامپ به مقامات جمهوری اسلامی در مورد سرکوب معترضان بود که پس از گذشت چند روز، «لحن خود را ملایمتر کرد» و گفت تضمینهایی دریافت کرده که اعدامها و کشتار معترضان متوقف شده است.
او اضافه کرد رییسجمهوری آمریکا در روزهای اخیر بارها در مورد کمک به مردم ایران صحبت کرده اما «واقعیت تلخ این است که او و دولتش یک هفته دیر کردهاند.»
جهانبگو در ادامه یادداشت خود به کشته شدن هزاران نفر، بازداشت هزاران شهروند دیگر و متهم شدن به محاربه اشاره کرد که میتواند صدور حکم اعدام را برای آنان به همراه داشته باشد.
او نوشت مقامات جمهوری اسلامی تصمیم گرفتهاند قدرت خود را به هر قیمت که شده، حفظ کنند، و اضافه کرد رژیم با فراخواندن سپاه پاسداران و بسیج، به شدت از نیروی مرگبار و سرکوبهای خشونتآمیز استفاده کرده است.
جهانبگلو با اشاره به گزارشهای مربوط به استفاده مقامات جمهوری اسلامی از شبهنظامیان نیابتی عراقی و دیگر خارجیها برای سرکوب اعتراضات نوشت: «این شبهنظامیان نیابتی عمدتاً اعضای شبهنظامیان شیعه عراقی از جمله نیروهای حشدالشعبی هستند. به نظر میرسد که حکومت ایران شبهنظامیان شیعه خارجی را به کار میگیرد، زیرا نیروهای امنیتی داخلی ممکن است نشانههایی از تردید در کشتن هموطنان ایرانی خود نشان دهند.»
پیشتر ایراناینترنشنال ۱۷ دی در گزارشی اختصاصی نوشته بود شبهنظامیان عراقیِ وابسته به حکومت ایران، از جمله حشدالعشبی شروع به جذب نیرو برای کمک به نیروهای جمهوری اسلامی در سرکوب اعتراضات در ایران کردهاند.
این گزارش ۲۵ دی از سوی شبکه خبری سیانان تایید شد. منبع اروپایی در مصاحبه با سیانان تایید کرده بودند که ۸۰۰ نیروی شیعه از استانهای دیالی، میسان و بصره عراق، در پوشش سفرهای زیارتی، برای مشارکت در سرکوبها عازم ایران شدهاند.
