کایلی مور-گیلبرت، پژوهشگر استرالیایی و زندانی سابق در ایران، در سرمقاله نشریه استرالیایی «ایج» در مورد خیزش ملی ایرانیان در روزهای اخیر نوشت: «دور جدید اعتراضات مردمی با سقوط فاجعهبار ریال ایران آغاز شد که طی شش ماه گذشته بیش از ۵۰درصد از ارزش خود را در برابر دلار آمریکا از دست داده است.»
او با اشاره به اعتصاب صرافان و بازاریان در تهران و گسترش سریع اعتراضات در اکثر شهرها و استانهای بزرگ ایران اضافه کرد: «ایرانیان مدتهاست که از میلیاردها دلاری که جمهوری اسلامی برای حمایت از گروههای تروریستی نیابتی در لبنان، عراق، فلسطین و یمن به قیمت توسعه اقتصادی در داخل کشور هزینه کرده، خشمگین هستند.»
مور-گیلبرت همچنین به نرخ بالای تورم و نیز افزایش قیمت مواد غذایی اساسی و دارو در ایران اشاره کرد و افزود: «در حالی که بخشی از بحران اقتصادی ایران را میتوان به تحریمهایی که کشور دههها تحت آن بوده است نسبت داد، بسیاری از ایرانیان فساد گسترده و سوءمدیریت اقتصادی رژیم را عامل وخامت شدید شرایط زندگی خود میدانند.»
او در بخش دیگری از سرمقاله خود به فساد گسترده مالی مقامهای عالیرتبه جمهوری اسلامی و بهویژه سپاه پاسداران پرداخت و نوشت: «مردم ایران مانند ونزوئلا، با فقر روبرو هستند در حالی که گروه کوچکی از افراد داخلی رژیم، ثروت عظیم منابع کشور را با مصونیت از مجازات غارت میکنند.»
مور-گیلبرت همچنین با اشاره به اعتراضات کنونی و تفاوت آن، از جمله در مقایسه با جنبش زن-زندگی-آزادی نوشت: «رژیم ایران بارها و بارها ثابت کرده که در برابر ناآرامیهای داخلی، بیش از آنچه انتظار میرود، مقاوم است.»
او اضافه کرد: «نظرسنجیها نشان دادهاند که تا ۸۰درصد از جمعیت ایران خواستار رفتن رژیم هستند، با این حال، در حالی که سپاه پاسداران و سایر نیروهای امنیتی همچنان تمام سلاحها را در دست دارند و هیچ ابایی از استفاده از آنها ندارند، چرخه اعتراض و سرکوب محکوم به تکرار است.»
مور-گیلبرت در ادامه بر این موضوع تاکید کرد که «هنوز امید وجود دارد» و افزود: «اکنون تقریباً غیرقابل تصور است که فکر کنیم خامنهای و همدستان اسلامگرای او در میانمدت به حکومت بر ایران ادامه خواهند داد.»
او اشاره کرد که مانند بهار عربی و سپس سرنگونی حکومت بشار اسد، «تغییرات سریع در توازن قدرت منطقهای میتواند باعث سقوط سریع دیکتاتوریهای دیرینهای شود که حمایت مردم خود را از دست دادهاند.»
به گزارش این روزنامه، تظاهرات گستردهای که از ۷ دی ماه در شهرهای مختلف ایران آغاز شده، اگرچه از نظر شمار شرکتکنندگان به اندازه اعتراضات سالهای ۱۳۸۸ یا ۱۴۰۱ نیست، اما از حیث معنا و پیام اجتماعی، تفاوتی بنیادین با دورههای پیشین دارد. این بار جرقه اولیه اعتراضات، تورم افسارگسیخته و سقوط شدید ارزش پول ملی بوده است، نه انتخابات مناقشهبرانگیز یا کشتهشدن یک زن جوان بهدلیل حجاب.
کریستینساینسمانیتور مینویسد با وجود این تفاوتها، معترضان امروز حول مفهومی مشترک گرد آمدهاند: کرامت انسانی. به باور نویسنده گزارش، تحسین گسترده از چهرههایی که نماد «ایستادگی آرام و پرهزینه» هستند، نشان میدهد که جامعه ایران بهطور فزایندهای ادعای حکومت درباره برتری اخلاقی را زیر سؤال برده است.
این گزارش به مستند بیبیسی درباره ترانه علیدوستی، بازیگر سرشناس سینمای ایران، اشاره میکند که درست پیش از آغاز اعتراضات توجه گستردهای در داخل کشور برانگیخت. علیدوستی که بهدلیل مواضع انتقادیاش مدتی زندانی و سپس از فعالیت حرفهای محروم شد، با رفتار آرام و حضور بدون حجاب، به نمادی از کرامتی تبدیل شد که بسیاری از ایرانیان خواهان آن هستند. به نوشته کریستینساینسمانیتور، بیبیسی داستان او را «نمادی از آرزوهای گستردهتر برای ایرانی آزادتر و مبتنی بر کرامت انسانی» توصیف کرده است.
گزارش همچنین به ویدئوهایی اشاره میکند که در جریان اعتراضات اخیر در شبکههای اجتماعی فراگیر شدهاند؛ از جمله تصویر مردی تنها که در خیابانی در تهران، نشسته در برابر موتورسیکلتهای پلیس ایستادگی میکند؛ تصویری که یادآور نماد مشهور «مرد تانکی» در میدان تیانآنمن چین است. نمونه دیگر، ویدئوی مردی است که پس از اصابت گلوله، نیروهای ضدشورش را خطاب قرار میدهد و میگوید «من هم مثل شما هستم»، و با اعلام نام واقعی خود، هزینه این سخن را آگاهانه میپذیرد.
به تحلیل کریستینساینسمانیتور، این صحنهها بخشی از روندی عمیقتر است که مناحم مرحوی، تاریخنگار ایران معاصر، آن را «ساخت آرام یک نظم اخلاقی جایگزین» مینامد؛ نظمی که بر کرامت، اختیار بدن و حقیقتگویی استوار است. مرحوی پیشتر نوشته بود این «دین مدنیِ برخاسته از پایین» هسته الهیات سیاسی جمهوری اسلامی را مؤثرتر از هر حزب یا اپوزیسیون سازمانیافتهای به چالش میکشد.
این گزارش تاکید میکند که در این چارچوب جدید، مفهوم «کرامت» نه صرفاً یک مطالبه سیاسی، بلکه بنیان زندگی اخلاقی تلقی میشود؛ یعنی بخشیدن و ایستادگی بدون انتظار پاداش. از نگاه نویسنده، همین جابهجایی معنایی است که اعتراضات کنونی را از دورههای پیشین متمایز میکند.
کریستینساینسمانیتور در پایان مینویسد که از دست رفتن اقتدار اخلاقی حکومت را نمیتوان صرفاً با ابزار سرکوب جبران کرد. به نقل ازمرحوی، «یک نظام سیاسی ممکن است بحرانهای مادی را تاب بیاورد، اما عبور از بحران معنا بهمراتب دشوارتر است»؛ بحرانی که به باور این روزنامه، اکنون به چالش اصلی جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
