فراخوان «شورای هماهنگی احزاب آذربایجان» برای برگزاری تظاهرات در شنبه ۲۰ دی
فراخوانی از سوی «شورای هماهنگی احزاب آذربایجان» منتشر شده است که از مردم دعوت شده است تا روز شنبه ۲۰ دی «در میادین و خیابانهای اصلی شهرهای آذربایجان» تظاهرات کنند.
در این بیانیه که به امضای ۱۱ حزب از جمله حزب مرکز آذربایجان رسیده است، ضمن حمایت از «اعتصاب بازاریان در تبریز، زنجان و سایر نقاط آذربایجان» از مردم خواسته شد تا اعتراض خود را به سیستم جمهوری اسلامی به نمایش بگذارند.
در بخشی از بیانیه این شورا آمده است: «در شرایطی که فشارهای فزاینده اقتصادی، گرانی افسارگسیخته، رکود گسترده بازار و سیاستهای ناکارآمد اقتصادی، زندگی میلیونها شهروند را به مرز بحران رسانده است، شهروندان آذربایجانی بیش از هر زمان دیگری زیر بار این وضعیت فرساینده قرار گرفتهاند.»
بیانیه میافزاید: «اقتصاد فلجشده ایران، معیشت روزمره مردم را بهشدت تهدید کرده و امکان ادامه فعالیت عادی را از بخشهای گستردهای از جامعه سلب نموده است.»
این شورا، «اعتراضات مدنی و مسالمتآمیز مردم و بازاریان آذربایجان را حقی مشروع و غیرقابل انکار» خوانده است.
پیش از این، چندین فعال آذربایجانی با نوشتن مقالات و انتشار ویدئوهایی در شبکههای اجتماعی از این احزاب خواسته بودند تا در جهت «همگامی با اعتراضات مردمی در سراسر ایران و در اعتراض به وضعیت بد معیشتی ناشی از سقوط واحد پول ایران ریال، فراخوان تظاهرات منتشر کنند.»
در همین ارتباط نیز یوروش مهرعلی بیگلو ۱۴ دی در تبریز بازداشت شد و مسئولین قضایی اتهام او را «تشویش اذهان عمومی»، «تبلیغ علیه نظام» و «تشویق مردم به اعتراضات علیه نظام» عنوان کردهاند.
روزنامه کریستینساینسمانیتور در گزارشی تحلیلی مینویسد اعتراضات سراسری اخیر در ایران، بیش از آنکه صرفاً واکنشی اقتصادی باشد، نشانه شکلگیری «نظم اخلاقی جدیدی» مبتنی بر کرامت انسانی است که بهتدریج مشروعیت جمهوری اسلامی را از درون فرسوده است.
به گزارش این روزنامه، تظاهرات گستردهای که از ۷ دی ماه در شهرهای مختلف ایران آغاز شده، اگرچه از نظر شمار شرکتکنندگان به اندازه اعتراضات سالهای ۱۳۸۸ یا ۱۴۰۱ نیست، اما از حیث معنا و پیام اجتماعی، تفاوتی بنیادین با دورههای پیشین دارد. این بار جرقه اولیه اعتراضات، تورم افسارگسیخته و سقوط شدید ارزش پول ملی بوده است، نه انتخابات مناقشهبرانگیز یا کشتهشدن یک زن جوان بهدلیل حجاب.
کریستینساینسمانیتور مینویسد با وجود این تفاوتها، معترضان امروز حول مفهومی مشترک گرد آمدهاند: کرامت انسانی. به باور نویسنده گزارش، تحسین گسترده از چهرههایی که نماد «ایستادگی آرام و پرهزینه» هستند، نشان میدهد که جامعه ایران بهطور فزایندهای ادعای حکومت درباره برتری اخلاقی را زیر سؤال برده است.
این گزارش به مستند بیبیسی درباره ترانه علیدوستی، بازیگر سرشناس سینمای ایران، اشاره میکند که درست پیش از آغاز اعتراضات توجه گستردهای در داخل کشور برانگیخت. علیدوستی که بهدلیل مواضع انتقادیاش مدتی زندانی و سپس از فعالیت حرفهای محروم شد، با رفتار آرام و حضور بدون حجاب، به نمادی از کرامتی تبدیل شد که بسیاری از ایرانیان خواهان آن هستند. به نوشته کریستینساینسمانیتور، بیبیسی داستان او را «نمادی از آرزوهای گستردهتر برای ایرانی آزادتر و مبتنی بر کرامت انسانی» توصیف کرده است.
گزارش همچنین به ویدئوهایی اشاره میکند که در جریان اعتراضات اخیر در شبکههای اجتماعی فراگیر شدهاند؛ از جمله تصویر مردی تنها که در خیابانی در تهران، نشسته در برابر موتورسیکلتهای پلیس ایستادگی میکند؛ تصویری که یادآور نماد مشهور «مرد تانکی» در میدان تیانآنمن چین است. نمونه دیگر، ویدئوی مردی است که پس از اصابت گلوله، نیروهای ضدشورش را خطاب قرار میدهد و میگوید «من هم مثل شما هستم»، و با اعلام نام واقعی خود، هزینه این سخن را آگاهانه میپذیرد.
به تحلیل کریستینساینسمانیتور، این صحنهها بخشی از روندی عمیقتر است که مناحم مرحوی، تاریخنگار ایران معاصر، آن را «ساخت آرام یک نظم اخلاقی جایگزین» مینامد؛ نظمی که بر کرامت، اختیار بدن و حقیقتگویی استوار است. مرحوی پیشتر نوشته بود این «دین مدنیِ برخاسته از پایین» هسته الهیات سیاسی جمهوری اسلامی را مؤثرتر از هر حزب یا اپوزیسیون سازمانیافتهای به چالش میکشد.
این گزارش تاکید میکند که در این چارچوب جدید، مفهوم «کرامت» نه صرفاً یک مطالبه سیاسی، بلکه بنیان زندگی اخلاقی تلقی میشود؛ یعنی بخشیدن و ایستادگی بدون انتظار پاداش. از نگاه نویسنده، همین جابهجایی معنایی است که اعتراضات کنونی را از دورههای پیشین متمایز میکند.
کریستینساینسمانیتور در پایان مینویسد که از دست رفتن اقتدار اخلاقی حکومت را نمیتوان صرفاً با ابزار سرکوب جبران کرد. به نقل ازمرحوی، «یک نظام سیاسی ممکن است بحرانهای مادی را تاب بیاورد، اما عبور از بحران معنا بهمراتب دشوارتر است»؛ بحرانی که به باور این روزنامه، اکنون به چالش اصلی جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
کمپین حقوق بشر ایران از سازمان ملل متحد و کشورهای جهان خواست که از تمام کانالهای سیاسی، دیپلماتیک و قانونی برای فشار آوردن به مقامات جمهوری اسلامی برای توقف استفاده از نیروی مرگبار علیه معترضان، آزادی همه معترضان بازداشتشده خودسرانه، بهویژه کودکان، و پایان دادن فوری به حملات به بیمارستانها و کادر پزشکی استفاده کنند.
در همین حال، آژانس خبررسانی کردستان (کردپا) گزارش داد رضا قنبری، نوجوان و دانشآموز کرد ۱۷ ساله اهل کرمانشاه که شامگاه شنبه ۱۳ دی، خبر کشته شدن او در جریان اعتراضات این شهر منتشر شد، «با شلیک مستقیم گلوله جنگی و از فاصله نزدیک کشته شد.»
کردپا نوشت رضا قنبری در محله جعفرآباد کرمانشاه، «به دنبال حمله نیروهای سرکوب به معترضان، از فاصله بسیار نزدیک و از پشت سر هدف شلیک گلوله جنگی نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفت و به دلیل برخورد گلوله به پشت و پهلو، در مدت کوتاهی جان خود را از دست داد.»
«یک منبع مطلع» به کردپا گفت نیروهای سپاه پاسداران پس از کشتن این نوجوان، پیکر او را با خود بردند و دو روز بعد اجازه دفن در مراسمی مخفیانه و بدون حضور مردم را به خانوادهاش دادند.
بر اساس این گزارش، نیروهای امنیتی به خانواده قنبری فشار وارد کرده بودند که فرزند خود را به عنوان «بسیج حکومت» معرفی کنند و کشته شدن او را به «معترضان» نسبت دهند، اما خانواده از پذیرش این خواسته خودداری کردند.
مجله تایم گزارش داده است که اعتراضات گسترده در ایران که در پی بحران اقتصادی آغاز شده، بیش از ده روز ادامه یافته و همزمان با تهدید دونالد ترامپ به مداخله احتمالی آمریکا، جمهوری اسلامی را با یکی از پیچیدهترین مقاطع امنیتی و سیاسی سالهای اخیر روبهرو کرده است.
به گزارش تایم، اعتراضات در ایران تاکنون دستکم ۳۶ کشته برجای گذاشته و به پایدارترین ناآرامیهای سه سال گذشته تبدیل شده است. بر اساس گزارش گروههای حقوق بشری، در میان جانباختگان چهار کودک و دستکم دو نفر از نیروهای امنیتی دیده میشوند و صدها نفر دیگر نیز در جریان سرکوب اعتراضات بازداشت شدهاند.
تایم به نقل از خبرگزاری هرانا مینویسد که دامنه اعتراضات از هفته گذشته به بیش از ۲۰۰ نقطه در ۲۶ استان از ۳۱ استان ایران گسترش یافته و تاکنون بیش از دو هزار بازداشت مستند شده است. مقامهای ایرانی هنوز آمار رسمی و جامعی از تلفات و بازداشتها منتشر نکردهاند.
این گزارش ریشههای اعتراضات را در فشارهای فزاینده اقتصادی میداند؛ از جمله تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران و پیامدهای جنگ ۱۲روزه تابستان گذشته با اسرائیل و ایالات متحده که طی آن، نیروهای آمریکایی به تأسیسات کلیدی هستهای ایران حمله کردند. به نوشته تایم، سقوط ارزش ریال به حدود یکمیلیون و ۴۰۰ هزار تومان در برابر دلار، تورم شدیدی ایجاد کرده که دسترسی بسیاری از شهروندان به کالاهای اساسی را دشوار کرده است؛ بحرانی که با فساد و سوءمدیریت مزمن تشدید شده است.
در بعد بینالمللی، تایم به اظهارات ترامپ اشاره میکند که هفته گذشته هشدار داد اگر حکومت ایران «بهطور خشونتآمیز معترضان مسالمتآمیز را بکشد»، ایالات متحده «به کمک آنها خواهد آمد» و تاکید کرد که آمریکا «مسلح و آماده» است. این تهدیدها، به نوشته تایم، بُعدی تازه و پرریسک به اعتراضات داخلی ایران افزوده است.
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی نیز تندتر شده است. رییس قوه قضائیه حکومت ایران اعلام کرده که برای افرادی که به گفته او با «دشمنان» همکاری کنند «هیچگونه اغماضی» در کار نخواهد بود و اعتراضات را بخشی از یک کارزار با پشتوانه خارجی توصیف کرده است. همزمان، رییس ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران هشدار داده که تهران تشدید ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران را «بیپاسخ نخواهد گذاشت»؛ موضعی که ناظران آن را پیامی مستقیم به واشینگتن ارزیابی کردهاند. علی خامنهای نیز با بیان اینکه «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند»، عملاً راه را برای تشدید برخوردهای امنیتی هموار کرده است.
به نوشته تایم، اعتراضات کنونی که از بازار بزرگ تهران و در واکنش به سقوط ارزش پول ملی آغاز شد، بهسرعت از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و رنگوبوی سیاسی به خود گرفته است. گزارشها از شبکههای اجتماعی نشان میدهد که تظاهرات از تهران تا شهرهای استانهای مختلف و دانشگاهها ادامه دارد. در استانهای غربی مانند ایلام، کرمانشاه، لرستان و همدان، مرگبارترین درگیریها ثبت شده و مراسم خاکسپاری جانباختگان بار دیگر به کانون تنش تبدیل شده است.
در واکنش، دولت جمهوری اسلامی ترکیبی از امتیازهای محدود اقتصادی و اعمال زور را در پیش گرفته است. تایم مینویسد که دولت یارانهای ماهانه در حدود هفت دلار برای هر خانوار جهت تأمین اقلام خوراکی اعلام کرده، اما کارشناسان معتقدند چنین اقداماتی بهتنهایی قادر به مهار نارضایتیهای عمیق و انباشتهشده نیست.
این گزارش در پایان تاکید میکند که هشدارهای تازه ترامپ، بهویژه در سایه حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در سال گذشته میلادی و اقدام اخیر واشینگتن در ونزوئلا، از نظر تهران دیگر صرفاً تهدید لفظی تلقی نمیشود. به ارزیابی تحلیلگران، جمهوری اسلامی اکنون همزمان با نارضایتی داخلی و احتمال فشار یا اقدام خارجی مواجه است؛ وضعیتی که میتواند مسیر تحولات ایران را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد.
لسآنجلستایمز گزارش داده است که همزمان با گسترش اعتراضات سراسری در ایران و تشدید تهدیدهای دونالد ترامپ پس از عملیات آمریکا در ونزوئلا، رهبران جمهوری اسلامی با نگرانی فزاینده از احتمال مداخله خارجی، در وضعیت آمادهباش سیاسی و امنیتی قرار گرفتهاند.
به گزارش روزنامه لسآنجلستایمز، فروپاشی اقتصادی و سقوط شدید ارزش پول ملی ایران در اواخر دسامبر، موج تازهای از اعتراضات ضدحکومتی را در ۲۷ استان کشور رقم زده است؛ اعتراضاتی که بنا بر گزارشها دستکم ۳۶ کشته بر جای گذاشته و دامنه آن حتی به مناطقی کشیده شده که بهطور سنتی پایگاه حامیان حکومت به شمار میرفتند.
این گزارش میافزاید که تحولات ایران در حالی رخ میدهد که تهدیدهای ترامپ علیه تهران، پس از عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا و برکناری نیکلاس مادورو، فضای سیاسی و امنیتی منطقه را ملتهبتر کرده است. به نوشته لسآنجلستایمز، ترامپ یک روز پیش از این عملیات هشدار داده بود اگر مقامهای ایرانی به سوی معترضان مسالمتآمیز شلیک کنند و آنان را بکشند، ایالات متحده «مسلح و آماده» است. او دوشنبه ۱۵ دیماه نیز بار دیگر تاکید کرد که در صورت کشته شدن معترضان، ایران «ضربهای بسیار سخت» از سوی آمریکا دریافت خواهد کرد.
یک مقام کاخ سفید نیز بار دیگر چهارشنبه ۱۷ دی در مورد موضع ایالات متحده در قبال خیزش ملی ایرانیان به ایراناینترنشنال گفت رییسجمهوری آمریکا به صراحت گفته است اگر [حکومت] ایران به معترضان مسالمتآمیز شلیک کند و آنها را به طرز خشونتآمیزی بکشد، که این رویه همیشگی آنهاست، «ضربه سختی خواهند خورد.»
بر اساس گزارش لسآنجلستایمز، شماری از مقامهای آمریکایی و متحدان ترامپ بهصراحت میان سرنوشت مادورو و وضعیت ایران ارتباط برقرار کردهاند. لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، در اظهاراتی که لسآنجلس تایمز به آن اشاره کرده، نوشته است که «آیتالله و اطرافیانش» باید باور کنند تهدیدهای ترامپ جدی است و ادامه سرکوب مردم ایران «به زیان خود رژیم تمام خواهد شد».
در داخل ایران، واکنش مقامهای نظامی و سیاسی نیز تند بوده است. به نوشته این روزنامه، رییس ستاد ارتش جمهوری اسلامی نسبت به احتمال حمله پیشدستانه هشدار داده و اعلام کرده است که تهران تشدید ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران را بیپاسخ نخواهد گذاشت. همچنین شورای دفاع کشور تاکید کرده که امنیت، استقلال و تمامیت ارضی ایران «خط قرمز خدشهناپذیر» است و هرگونه تهدید میتواند با پاسخ «قاطع و متناسب» روبهرو شود.
لسآنجلستایمز در عین حال گزارش میدهد که برخلاف دورهای پیشین ناآرامیها، حکومت ایران تاکنون از بهکارگیری حداکثری زور علیه معترضان خودداری کرده است. به گفته تحلیلگران، این احتیاط میتواند ناشی از نگرانی تهران نسبت به واکنش احتمالی دولت ترامپ باشد؛ واکنشی که پس از جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل و نیز عملیات اخیر در ونزوئلا، دیگر صرفاً در حد تهدید لفظی تلقی نمیشود.
این گزارش میافزاید که مجموعهای از بحرانها ــ از فشار تحریمها و سوءمدیریت اقتصادی گرفته تا تضعیف شبکه موسوم به «محور مقاومت» و از دست رفتن متحدانی چون ونزوئلا ــ موقعیت جمهوری اسلامی را شکنندهتر از گذشته کرده است. با این حال، به ارزیابی کارشناسانی که لسآنجلس تایمز با آنها گفتوگو کرده، ساختار امنیتی جمهوری اسلامی، بهویژه سپاه پاسداران، همچنان منسجمترین نیروی سازمانیافته کشور است و احتمال تغییر فوری رژیم یا تغییر اساسی رفتار آن، حتی در صورت افزایش فشار خارجی، اندک به نظر میرسد.
به نوشته این روزنامه، مقامهای ایرانی همزمان تاکید کردهاند که قصد مذاکره با واشینگتن را ندارند؛ موضعی که نشان میدهد تهران در برابر دوراهی دشواری قرار گرفته است: تشدید تقابل با آمریکا با هزینههای سنگین، یا ادامه مهار بحران داخلی در شرایطی که تهدید مداخله خارجی بیش از هر زمان دیگری جدی به نظر میرسد.
ابراهیم حامدی، خواننده مشهور به «ابی»، در صفحه اینستاگرام خود در واکنش به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی گفت: «قلب و روحمان با شماست.»
شاهزاده رضا پهلوی سهشنبه ۱۶ دی در فراخوانی از شهروندان ایرانی خواست در دو شب متوالی با سردادن شعار، در یک اقدام اعتراضی هماهنگ مشارکت کنند.
او از مردم دعوت کرد که پنجشنبه و جمعه، ۱۸ و ۱۹ دی، رأس ساعت ۸ شب، چه در خیابانها و چه از داخل منازل خود، اقدام به سردادن شعار کنند.
شاهزاده رضا پهلوی اعلام کرد که این حرکت، گام نخست محسوب میشود و بسته به بازخورد این اقدام، فراخوانهای بعدی نیز در ادامه منتشر خواهد شد.
ابی در سخنان خود پاسخ به فراخوان شاهزاده پهلوی را «یک تیر بسیار بسیار کاری بر پیکر منحوس جمهوری اسلامی» خواند و گفت: «خیابانها را تسخیر کنید. مطمئن باشید که موفق خواهید شد.»
