کیت سلف، عضو جمهوریخواه مجلس نمایندگان آمریکا، با اشاره به خیزش ملی ایرانیان گفت: «مردم ایران بیش از هر زمان دیگری مصمم به سرنگونی حکومت هستند و این بار دست بالا را دارند. باور دارم مردم این بار آماده پرداخت بهایی هستند که به جامعهای آزادتر منجر میشود.»
او افزود: «روزهای حاکمان دینی ایران به شماره افتاده است. در حالی که معترضان خیابانها را پر کردهاند، آیتاللهها بهتر است نشانهها را ببینند و دریابند زمان تغییر فرا رسیده است.»
به گزارش تایم، اعتراضات در ایران تاکنون دستکم ۳۶ کشته برجای گذاشته و به پایدارترین ناآرامیهای سه سال گذشته تبدیل شده است. بر اساس گزارش گروههای حقوق بشری، در میان جانباختگان چهار کودک و دستکم دو نفر از نیروهای امنیتی دیده میشوند و صدها نفر دیگر نیز در جریان سرکوب اعتراضات بازداشت شدهاند.
تایم به نقل از خبرگزاری هرانا مینویسد که دامنه اعتراضات از هفته گذشته به بیش از ۲۰۰ نقطه در ۲۶ استان از ۳۱ استان ایران گسترش یافته و تاکنون بیش از دو هزار بازداشت مستند شده است. مقامهای ایرانی هنوز آمار رسمی و جامعی از تلفات و بازداشتها منتشر نکردهاند.
این گزارش ریشههای اعتراضات را در فشارهای فزاینده اقتصادی میداند؛ از جمله تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران و پیامدهای جنگ ۱۲روزه تابستان گذشته با اسرائیل و ایالات متحده که طی آن، نیروهای آمریکایی به تأسیسات کلیدی هستهای ایران حمله کردند. به نوشته تایم، سقوط ارزش ریال به حدود یکمیلیون و ۴۰۰ هزار تومان در برابر دلار، تورم شدیدی ایجاد کرده که دسترسی بسیاری از شهروندان به کالاهای اساسی را دشوار کرده است؛ بحرانی که با فساد و سوءمدیریت مزمن تشدید شده است.
در بعد بینالمللی، تایم به اظهارات ترامپ اشاره میکند که هفته گذشته هشدار داد اگر حکومت ایران «بهطور خشونتآمیز معترضان مسالمتآمیز را بکشد»، ایالات متحده «به کمک آنها خواهد آمد» و تاکید کرد که آمریکا «مسلح و آماده» است. این تهدیدها، به نوشته تایم، بُعدی تازه و پرریسک به اعتراضات داخلی ایران افزوده است.
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی نیز تندتر شده است. رییس قوه قضائیه حکومت ایران اعلام کرده که برای افرادی که به گفته او با «دشمنان» همکاری کنند «هیچگونه اغماضی» در کار نخواهد بود و اعتراضات را بخشی از یک کارزار با پشتوانه خارجی توصیف کرده است. همزمان، رییس ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران هشدار داده که تهران تشدید ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران را «بیپاسخ نخواهد گذاشت»؛ موضعی که ناظران آن را پیامی مستقیم به واشینگتن ارزیابی کردهاند. علی خامنهای نیز با بیان اینکه «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند»، عملاً راه را برای تشدید برخوردهای امنیتی هموار کرده است.
به نوشته تایم، اعتراضات کنونی که از بازار بزرگ تهران و در واکنش به سقوط ارزش پول ملی آغاز شد، بهسرعت از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و رنگوبوی سیاسی به خود گرفته است. گزارشها از شبکههای اجتماعی نشان میدهد که تظاهرات از تهران تا شهرهای استانهای مختلف و دانشگاهها ادامه دارد. در استانهای غربی مانند ایلام، کرمانشاه، لرستان و همدان، مرگبارترین درگیریها ثبت شده و مراسم خاکسپاری جانباختگان بار دیگر به کانون تنش تبدیل شده است.
در واکنش، دولت جمهوری اسلامی ترکیبی از امتیازهای محدود اقتصادی و اعمال زور را در پیش گرفته است. تایم مینویسد که دولت یارانهای ماهانه در حدود هفت دلار برای هر خانوار جهت تأمین اقلام خوراکی اعلام کرده، اما کارشناسان معتقدند چنین اقداماتی بهتنهایی قادر به مهار نارضایتیهای عمیق و انباشتهشده نیست.
این گزارش در پایان تاکید میکند که هشدارهای تازه ترامپ، بهویژه در سایه حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در سال گذشته میلادی و اقدام اخیر واشینگتن در ونزوئلا، از نظر تهران دیگر صرفاً تهدید لفظی تلقی نمیشود. به ارزیابی تحلیلگران، جمهوری اسلامی اکنون همزمان با نارضایتی داخلی و احتمال فشار یا اقدام خارجی مواجه است؛ وضعیتی که میتواند مسیر تحولات ایران را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش روزنامه لسآنجلستایمز، فروپاشی اقتصادی و سقوط شدید ارزش پول ملی ایران در اواخر دسامبر، موج تازهای از اعتراضات ضدحکومتی را در ۲۷ استان کشور رقم زده است؛ اعتراضاتی که بنا بر گزارشها دستکم ۳۶ کشته بر جای گذاشته و دامنه آن حتی به مناطقی کشیده شده که بهطور سنتی پایگاه حامیان حکومت به شمار میرفتند.
این گزارش میافزاید که تحولات ایران در حالی رخ میدهد که تهدیدهای ترامپ علیه تهران، پس از عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا و برکناری نیکلاس مادورو، فضای سیاسی و امنیتی منطقه را ملتهبتر کرده است. به نوشته لسآنجلستایمز، ترامپ یک روز پیش از این عملیات هشدار داده بود اگر مقامهای ایرانی به سوی معترضان مسالمتآمیز شلیک کنند و آنان را بکشند، ایالات متحده «مسلح و آماده» است. او دوشنبه ۱۵ دیماه نیز بار دیگر تاکید کرد که در صورت کشته شدن معترضان، ایران «ضربهای بسیار سخت» از سوی آمریکا دریافت خواهد کرد.
یک مقام کاخ سفید نیز بار دیگر چهارشنبه ۱۷ دی در مورد موضع ایالات متحده در قبال خیزش ملی ایرانیان به ایراناینترنشنال گفت رییسجمهوری آمریکا به صراحت گفته است اگر [حکومت] ایران به معترضان مسالمتآمیز شلیک کند و آنها را به طرز خشونتآمیزی بکشد، که این رویه همیشگی آنهاست، «ضربه سختی خواهند خورد.»
بر اساس گزارش لسآنجلستایمز، شماری از مقامهای آمریکایی و متحدان ترامپ بهصراحت میان سرنوشت مادورو و وضعیت ایران ارتباط برقرار کردهاند. لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، در اظهاراتی که لسآنجلس تایمز به آن اشاره کرده، نوشته است که «آیتالله و اطرافیانش» باید باور کنند تهدیدهای ترامپ جدی است و ادامه سرکوب مردم ایران «به زیان خود رژیم تمام خواهد شد».
در داخل ایران، واکنش مقامهای نظامی و سیاسی نیز تند بوده است. به نوشته این روزنامه، رییس ستاد ارتش جمهوری اسلامی نسبت به احتمال حمله پیشدستانه هشدار داده و اعلام کرده است که تهران تشدید ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران را بیپاسخ نخواهد گذاشت. همچنین شورای دفاع کشور تاکید کرده که امنیت، استقلال و تمامیت ارضی ایران «خط قرمز خدشهناپذیر» است و هرگونه تهدید میتواند با پاسخ «قاطع و متناسب» روبهرو شود.
لسآنجلستایمز در عین حال گزارش میدهد که برخلاف دورهای پیشین ناآرامیها، حکومت ایران تاکنون از بهکارگیری حداکثری زور علیه معترضان خودداری کرده است. به گفته تحلیلگران، این احتیاط میتواند ناشی از نگرانی تهران نسبت به واکنش احتمالی دولت ترامپ باشد؛ واکنشی که پس از جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل و نیز عملیات اخیر در ونزوئلا، دیگر صرفاً در حد تهدید لفظی تلقی نمیشود.
این گزارش میافزاید که مجموعهای از بحرانها ــ از فشار تحریمها و سوءمدیریت اقتصادی گرفته تا تضعیف شبکه موسوم به «محور مقاومت» و از دست رفتن متحدانی چون ونزوئلا ــ موقعیت جمهوری اسلامی را شکنندهتر از گذشته کرده است. با این حال، به ارزیابی کارشناسانی که لسآنجلس تایمز با آنها گفتوگو کرده، ساختار امنیتی جمهوری اسلامی، بهویژه سپاه پاسداران، همچنان منسجمترین نیروی سازمانیافته کشور است و احتمال تغییر فوری رژیم یا تغییر اساسی رفتار آن، حتی در صورت افزایش فشار خارجی، اندک به نظر میرسد.
به نوشته این روزنامه، مقامهای ایرانی همزمان تاکید کردهاند که قصد مذاکره با واشینگتن را ندارند؛ موضعی که نشان میدهد تهران در برابر دوراهی دشواری قرار گرفته است: تشدید تقابل با آمریکا با هزینههای سنگین، یا ادامه مهار بحران داخلی در شرایطی که تهدید مداخله خارجی بیش از هر زمان دیگری جدی به نظر میرسد.
شاهزاده رضا پهلوی در پیامی ویدئویی خطاب به مردم ایران گفت: «امروز چهارشنبه، حضور شما در سراسر ایران بینظیر بود و این حضور، بهروشنی اعلام آمادگی برای برنامه فرداست.»
روز سهشنبه شاهزاده رضا پهلوی در فراخوانی از مردم دعوت کرده است که پنجشنبه و جمعه، ۱۸ و ۱۹ دیماه، رأس ساعت ۸ شب، چه در خیابانها و چه از داخل منازل خود، اقدام به سردادن شعار کنند.
او در پیام تازه خود با اشاره به گزارشهای دریافتی از داخل کشور افزود که حکومت ایران «بهشدت دچار هراس شده» و «تلاش دارد بار دیگر اینترنت را قطع کند». شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد: «بدانید که ارتباط ما قطع نخواهد شد؛ چه از طریق صدها هزار دستگاه استارلینک که در ایران فعال است، و چه از طریق شبکههای اطلاعرسانی.»
او همچنین نسبت به پیامدهای اقدام احتمالی حکومت برای محدودسازی اینترنت هشدار داد و گفت: «اگر این رژیم بار دیگر دست به این اشتباه بزند و اینترنت را قطع کند، خودِ این اقدام به فراخوانی تازه برای ادامه حضور و تسخیر خیابانها تبدیل خواهد شد.»
شاهزاده رضا پهلوی در پایان پیام خود با اشاره به احتمال قطع اینترنت خطاب به معترضان افزود: «با این کار، شما میخ دیگری بر تابوت این رژیم فرو خواهید کرد» و با جمله «پیروز باشید؛ پاینده ایران» سخنانش را به پایان رساند.
پیش از این نیز شاهزاده رضا پهلوی شامگاه سهشنبه ۱۶ دی در گفتوگو با شبکه خبری فاکس در مورد نقش خود، و اینکه آیا قصد بازگشت به ایران را دارد یا خیر، گفت که آماده است به محض فراهم شدن شرایط به ایران برود و نبرد نهایی را در کنار هموطنان خود رهبری کند.
او افزود: «به درخواست هموطنانم، برای رهبری گذار از این استبداد به یک دموکراسی قدم پیش گذاشتهام.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت: «نقش من، کمک به هموطنانم برای دستیابی به این هدف است تا از طریق همهپرسی ملی و مجلس موسسان به یک راه حل مسالمتآمیز دست یابد.»
او تاکید کرد: «من در مورد نتیجه نهایی بیطرف هستم، تا زمانی که یک دموکراسی سکولار برقرار شود. من تمام عمرم را برای خدمت به ملتم آموزش دیدهام. من آنجا هستم تا به آنها خدمت کنم و به آنها در دستیابی به این هدف کمک کنم، و بیش از هر زمان دیگری آمادهام تا به محض اینکه شرایط ایجاب کند، وارد ایران شوم و در کنار هموطنانم باشم تا نبرد نهایی را رهبری کنم.»
شاهزاده رضا پهلوی همچنین در مقالهای که سهشنبه ۱۶ دی ماه در روزنامه واشینگتنپست منتشر شد نوشت که جمهوری اسلامی دچار شکاف عمیق شده و جامعه ایران به نقطهای رسیده است که گذار دموکراتیک را ممکن میکند.
در این مقاله شاهزاده رضا پهلوی با اشاره به موج اعتراضات سراسری در ایران، از «فرسودگی مشروعیت جمهوری اسلامی» سخن گفته و تاکید کرده است که پس از نزدیک به ۴۷ سال، خواست عمومی جامعه ایران «آزادی» است.
این روزنامه در تحلیلی که چهارشنبه ۱۷ دیماه منتشر شد نوشت که بازداشت نیکولاس مادورو، رییسجمهوری پیشین ونزوئلا، و انتقال او به ایالات متحده برای محاکمه، در کنار گسترش ناآرامیها و اعتراضات در ایران، بار دیگر بحث آینده جمهوری اسلامی را به صدر تحلیلهای سیاسی بازگردانده است.
واشینگتنتایمز با اشاره به عملیات نیروهای ویژه آمریکا برای بازداشت مادورو، این اقدام را با حمله ایالات متحده به پاناما در سال ۱۹۸۹ و بازداشت مانوئل نوریگا مقایسه کرد و نوشت واشینگتن اکنون بهطور علنی از اداره موقت ونزوئلا تا زمان برگزاری انتخابات آزاد سخن میگوید.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرده است ایالات متحده فروش نفت ونزوئلا به دیگر کشورها را آغاز خواهد کرد و تا زمان شکلگیری ساختار جدید سیاسی، نقش محوری در این کشور خواهد داشت.
با این حال، به نوشته واشینگتنتایمز، مخالفت دلسی رودریگز، رییسجمهوری موقت ونزوئلا، با این روند، آینده قدرت در این کشور را همچنان نامشخص نگه داشته است.
در بخش دیگری از این یادداشت، واشینگتنتایمز به تحولات ایران پرداخته و نوشته است همزمان با ناآرامیهای داخلی، اظهارات ترامپ درباره آمادگی آمریکا برای حمایت از معترضان ایرانی، توجه بسیاری را جلب کرده است.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال هشدار داده بود در صورت ادامه کشتار معترضان مسالمتآمیز، ایالات متحده آماده مداخله است.
این روزنامه مینویسد چنین اظهاراتی، هرچند بازتاب گستردهای یافته، اما هنوز مشخص نیست تا چه اندازه به اقدام عملی منجر خواهد شد.
به نوشته واشینگتنتایمز، اعتراضات در ایران با کشته شدن شماری از معترضان و اعضای سپاه پاسداران همراه بوده و برخی گزارشها حتی از تبدیل شدن اعتراضات به درگیریهای مسلحانه سخن گفتهاند.
با این حال، این روزنامه تاکید میکند که جمهوری اسلامی همچنان بر ساختارهای اصلی قدرت، بهویژه سپاه پاسداران، تسلط دارد؛ نهادی که نهتنها بازوی نظامی، بلکه ستون فقرات اقتصادی و سیاسی حکومت به شمار میرود.
واشینگتنتایمز همچنین به نقش چین اشاره کرده و نوشته است پکن که خریدار بخش عمده نفت صادراتی ایران است، نسبت به هرگونه تغییر ناگهانی در تهران بیتفاوت نخواهد بود.
به باور نویسنده یادداشت، این وابستگی اقتصادی به این معناست که تغییر رژیم در ایران صرفا یک مساله داخلی یا دوجانبه با آمریکا نیست، بلکه پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای خواهد داشت.
در جمعبندی، واشینگتنتایمز مینویسد برخلاف ونزوئلا، تغییر حکومت در ایران بهسادگی یک عملیات خارجی یا فشار از بیرون نخواهد بود.
به نوشته این روزنامه، اگر قرار است جمهوری اسلامی سقوط کند، این تحول باید در نهایت از درون جامعه ایران رقم بخورد. کمک خارجی ممکن است نقش حمایتی داشته باشد، اما سرنوشت نهایی حکومت ایران به اراده و کنش خود ایرانیان گره خورده است.
این رسانه در گزارشی که چهارشنبه ۱۷ دی منتشر کرد نوشت؛ ویدیوهایی که طی ساعات اخیر منتشر شده نشان میدهد یک معترض در تهران بهطور نمادین نام یک خیابان را به نام ترامپ تغییر داده و در تصاویر دیگر، نوشتههای دستنویسی با مضمون «نگذارید ما را بکشند» دیده میشود.
بنا بر این گزارش، این پیامها در شرایطی منتشر شده که نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی دامنه عملیات خود را گسترش دادهاند و از گاز اشکآور و نیروهای مسلح در نزدیکی مراکز غیرنظامی مهم در تهران استفاده کردهاند.
در ادامه آمده است حضور نیروهای امنیتی در اطراف بیمارستانها، مراکز خرید و نقاط پررفتوآمد شهری افزایش یافته و برخورد با معترضان شدت گرفته است.
فاکسنیوز با اشاره به واکنشها در خارج از ایران نوشت شاهزاده رضا پهلوی، چهره مخالف جمهوری اسلامی، ناآرامیهای کنونی را «فرصتی تاریخی» برای پایان دادن به حاکمیت جمهوری اسلامی توصیف کرده است.
او در گفتوگویی تلویزیونی گفته است در سالهای گذشته هیچگاه شرایطی مشابه وضعیت کنونی در ایران وجود نداشته و سطح اعتراضات از نظر گستره و شدت، بیسابقه است.
به گفته شاهزاده رضا پهلوی، اعتراضات به بیش از ۱۰۰ شهر گسترش یافته و تحولات در بازارهای ایران، بهویژه بازار بزرگ تهران، نشانهای از تغییر مهم در موازنه اجتماعی به شمار میرود.
او همچنین از افزایش موارد ریزش در بدنه حکومت سخن گفته و تاکید کرده است که حکومت در مسیر فروپاشی قرار گرفته است.
فاکسنیوز همچنین به گزارشهای منتشرشده درباره تلفات انسانی اشاره کرد و نوشت بر اساس اعلام نهادهای حقوق بشری، از آغاز اعتراضات دستکم ۳۴ معترض کشته شدهاند و شمار بازداشتشدگان از دو هزار نفر فراتر رفته است.
مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون آمار رسمی و بهروزشدهای درباره کشتهها و بازداشتها ارائه نکردهاند.
این رسانه افزود ویدیوهای تازهای از شهرهای مختلف ایران، از جمله شیراز و قزوین، نشان میدهد معترضان با روشن کردن آتش در خیابانها و سر دادن شعارهایی علیه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، به اعتراضات ادامه میدهند.
در برخی شهرها نیز شعارهایی در خطاب به نیروهای انتظامی شنیده شده که از آنها میخواهد به مردم بپیوندند.
فاکسنیوز در پایان نوشت در کنار اعتراضات خیابانی، نشانههایی از نافرمانی مدنی و اعتصاب نیز دیده میشود؛ از جمله گزارشهایی درباره اعتصاب کارگران در پالایشگاه گاز پارس جنوبی و تعطیلی گسترده مغازهها در بازارهای تهران و تبریز.
این رسانه تاکید کرد ادامه اعتراضات و افزایش فشارهای امنیتی، ایران را وارد مرحلهای تازه و پرتنش کرده است.
