مطالب بیشتر
نشریه اکونومیست جمعه ۱۲ دی نوشت اعتراضات اخیر از نظر تعداد شرکتکنندگان به جنبش ۱۳۸۸ یا اعتراضات ۱۴۰۱ نمیرسد، اما بزرگترین موج اعتراضی از زمان خیزش «زن، زندگی، آزادی» تاکنون است.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی در شهرهای کوچک سرکوب شدیدتری انجام داده و در کلانشهرها محتاطتر عمل کرده؛ با این حال، تاکنون چند کشته و بیش از ۱۰۰ بازداشتی در ایران گزارش شده است.
اکونومیست افزود «سقوط بیش از ۴۰ درصدی ارزش ریال از خردادماه، تورم بالای ۴۰ درصد، حداقل دستمزدی که هنوز حدود دو دلار در روز است، و بحرانهای مزمن برق و آب»، از جمله ریشههای خشم عمومی در اعتراضات اخیر محسوب میشوند.
به گزارش این نشریه، ساختار قدرت تحت رهبری علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، عملا اجازه تغییرات اساسی را نمیدهد و جابهجاییهای مدیریتی اخیر در ایران بیشتر به «جابهجایی صندلیها روی عرشه کشتی در حال غرق» شباهت دارد.
دو عامل غیرقابل پیشبینی
اکونومیست در ادامه به «ضعف» اپوزیسیون جمهوری اسلامی اشاره کرد و نوشت هنوز «نشانهای از شکاف جدی در درون حاکمیت دیده نمیشود».
این رسانه همچنین دو «عامل غیرقابل پیشبینی» در خصوص تحولات اخیر ایران را برجسته کرد.
نخست، نقش بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، که «به دنبال حملات تازه علیه برنامه موشکی ایران است» و این موضوع را در دیدار اخیر خود با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مطرح کرده است.
اکونومیست تاکید کرد احتمال وقوع جنگ میتواند محاسبات داخلی ایران را بهطور غیرمنتظرهای دستخوش تغییر کند.
دومین عامل تاثیرگذار تهدید مستقیم ترامپ به شمار میرود که هشدار داده در صورت شلیک عوامل جمهوری اسلامی به معترضان، آمریکا «آماده مداخله» خواهد بود.
بر اساس این تحلیل، با وجود لحن معمول ترامپ در شبکههای اجتماعی، تهران دلایل کافی برای جدی گرفتن این تهدید دارد.
ترامپ سال ۱۳۹۸ دستور کشتن قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران، را صادر کرد و در جنگ ۱۲ روزه هم تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
اکونومیست نتیجه گرفت اگرچه اعتراضات فعلی در ایران از نظر ساختاری راه درازی برای سرنگونی نظام در پیش دارد، اما ورود متغیرهای خارجی، بهویژه تهدید نظامی آمریکا و اسرائیل، میتواند مسیر تحولات را از الگوهای پیشین جدا کند؛ مسیری که نتیجه آن همچنان نامعلوم است.
دویچهوله جمعه ۱۲ دی گزارش داد اعتراضات اخیر در ایران که با مطالبات اقتصادی آغاز شد و اکنون به مطالبه تغییر حکومت گسترش یافته، توجه بازیگران منطقهای را به خود جلب کرده است.
بر اساس این گزارش، هرچند اعتراضات کنونی از نظر دامنه کوچکتر از خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ ارزیابی میشود، اما با توجه به نفوذ ایران در کشورهای مختلف منطقه، پیامدهای آن میتواند فراتر از مرزهای ایران باشد.
عربستان سعودی و امارات؛ رقابت مدیریتشده برای ثبات
عربستان سعودی و امارات متحده عربی که تا چند سال پیش ایران را رقیب ژئوپولیتیک خود میدانستند، اکنون ثبات منطقهای را اولویت میدانند.
روابط تهران و ریاض که در سال ۲۰۱۶ قطع شده بود، در سال ۲۰۲۳ با میانجیگری چین و در چارچوب «توافق پکن» از سر گرفته شد.
به گفته تحلیلگران، ریاض نگران است که بیثباتی در ایران به آشفتگی گستردهتر در منطقه منجر شود و بر برنامههای اقتصادی این کشور اثر بگذارد.
امارات نیز با وجود اختلافهای سیاسی، همچنان یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران باقی مانده و در سال ۲۰۲۲ روابط دیپلماتیک خود با تهران را احیا کرد.
عراق؛ نگرانی از بیثباتی داخلی
عراق که مرزی طولانی با ایران دارد، طی دو دهه گذشته به شدت تحت تاثیر نفوذ سیاسی و نظامی ایران بوده است.
جمهوری اسلامی از گروههای شبهنظامی موسوم به «حشد شعبی» حمایت میکند؛ گروههایی که بخشی از ساختار رسمی امنیتی عراق محسوب میشوند و در عین حال، برخی از آنها وفاداری ایدئولوژیک و عملی به تهران دارند.
دویچهوله نوشت هرگونه تضعیف جمهوری اسلامی میتواند موازنه قدرت در داخل عراق را تحت تاثیر قرار دهد.
لبنان؛ پیوندهای پیچیده با حزبالله
تهران از طریق حمایت از حزبالله، نقشی کلیدی در سیاست و امنیت لبنان دارد و حزبالله علاوه بر توان نظامی، شبکه گسترده اجتماعی و سیاسی در لبنان ایجاد کرده است.
با این حال، پس از آتشبس میان لبنان و اسرائیل در اواخر سال ۲۰۲۴ و تلاش آمریکا و اسرائیل برای خلع سلاح حزبالله، روابط تهران و بیروت وارد مرحلهای حساس شده است.
بدین ترتیب، تحولات ایران میتواند بهطور مستقیم بر آینده حزبالله و جایگاه آن در لبنان اثر بگذارد.
سوریه؛ از متحد استراتژیک تا رابطهای مشروط
طی بیش از یک دهه جنگ داخلی در سوریه، جمهوری اسلامی از بشار اسد، رییسجمهوری مخلوع این کشور، حمایت نظامی و مالی کرد. از این رو، حکومت جدید که پس از سقوط اسد روی کار آمده، نگاه مثبتی به تهران ندارد.
با این حال، مقامهای سوری گفتهاند در صورت عدم مداخله جمهوری اسلامی در امور داخلی این کشور، امکان برقراری روابط در آینده را رد نمیکنند.
اسرائیل؛ فرصتی برای تضعیف جمهوری اسلامی
اسرائیل تحولات ایران را فرصتی بالقوه برای تضعیف جمهوری اسلامی بهعنوان رقیب اصلی خود میبیند.
به گفته ناظران، فشارهای داخلی در اسرائیل ممکن است دولت بنیامین نتانیاهو را به استفاده از این شرایط برای افزایش فشار بر تهران سوق دهد.
این در حالی است که در روزهای اخیر، گزارشهایی از مذاکرات نتانیاهو و دونالد ترامپ درباره حمله مجدد به ایران منتشر شده است.
اردن؛ موازنه میان تهران، واشینگتن و تلآویو
اردن در موقعیتی پیچیده قرار دارد؛ این کشور از یک سو متحد امنیتی آمریکا و دارای پیمان صلح با اسرائیل است و از سوی دیگر کوشیده تنش با جمهوری اسلامی را کاهش دهد.
با این حال، روابط اردن و ایران همچنان شکننده توصیف میشود و پیشرفت ملموسی در نزدیکی سیاسی میان امان و تهران دیده نشده است.
