ترامپ: کلید صلح خاورمیانه در هم کوبیدن توان هستهای جمهوری اسلامی بود
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبه با سیبیاس نیوز درباره حمله به مراکز اتمی جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه گفت: «کلید صلح خاورمیانه درهمکوبیدن توان بالقوهٔ هستهای ایران بود.» ترامپ اشاره کرد که مطمئن است توان هستهای جمهوری اسلامی برای ساخت بمب اتم از بین رفته است.
رییسجمهور آمریکا اضافه کرد: «زمانی که ما با آن بمبافکنهای زیبای بی-۲ به آن تأسیسات رفتیم و حسابی آن را بمباران کردیم—در واقع دو سایت بودند—هر موشک دقیقاً به دهانهٔ موردنظر اصابت کرد.»
او افزود: «آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که ضربهٔ واردشده حتی قویتر از چیزی بود که کسی تصور میکرد. خلبانان ما کار فوقالعادهای انجام دادند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت ذخایر اورانیوم با غنای بالا زیر آوار مدفون است و بار دیگر تاکید کرد تهران با دولت دونالد ترامپ درباره غنیسازی صفر و توان موشکی مذاکره نخواهد کرد.
عراقچی در مصاحبه با شبکه الجزیره که مشروح آن دوشنبه ۱۲ آبان منتشر شد، اعلام کرد جمهوری اسلامی برای «مذاکرات عادلانه و از موضع برابر و براساس قاعده برد-برد و منافع متقابل» کاملا آماده است.
او افزود: «از نظر من توافق در موضوع هستهای کاملا امکانپذیر است و هیچ لکنتی وجود ندارد... موضع مذاکره هم فقط هستهای است.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی در پاسخ به پرسش خبرنگار الجزیره درباره شروط چهارگانه آمریکا مبنی بر مذاکره مستقیم، توقف کامل غنیسازی، محدودسازی برنامه موشکی و قطع حمایتها از گروههای نیابتی در منطقه، آنها را «غیرعاقلانه و غیرعادلانه» خواند.
در روزهای گذشته گزارشهایی در برخی رسانههای خارجی مبنی بر پیام واشینگتن به تهران برای از سرگیری مذاکرات منتشر شده است.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، ۱۱ آبان بدون اشاره به نام هیچ کشوری تایید کرد وزارت خارجه جمهوری اسلامی پیامهایی را درباره مذاکرات دریافت کرده است.
عراقچی در مصاحبه با الجزیره با اشاره به شروط مذاکره گفت: «غنیسازی صفر امکان ندارد... چیزی که آنها در جنگ به دست نیاوردند، در مذاکره هم نمیتوانند به دست بیاورند... ما در مورد توان موشکی خودمان با هیچکس مذاکره نمیکنیم؛ هیچ انسان عاقلی خودش را خلع سلاح نمیکند.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی در پاسخ به پرسشی درباره محل نگهداری ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد گفت: «آنها در همان جایی هستند که قبل از حمله قرار داشتند. از قبل جنگ ما به آنها دست نزدهایم.»
او اضافه کرد: «بیشتر آنها یا بهتر است بگوییم تقریبا همه آنها زیر آوار هستند و ما قصدی برای خارج کردن آنها از زیر آوار نداریم تا زمانی که شرایطش مهیا شود.»
جمهوری اسلامی بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد که پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه، گمانهزنیهای مختلفی در خصوص سرنوشت آنها مطرح شده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۲۷ مهر اعلام کرد جمهوری اسلامی عمده ذخایر اورانیوم غنیشده خود را در تاسیسات هستهای اصفهان، فردو و نطنز نگهداری میکند که بازرسان آژانس اجازه دسترسی به آنها را ندارند.
او بعدتر و در هفتم آبان هشدار داد بازرسان آژانس در اطراف محلهای نگهداری ذخایر اورانیوم شاهد تحرکاتی بودهاند.
عراقچی در مصاحبه با الجزیره گفت هنوز مشخص نیست از مجموع ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده، چه میزان سالم مانده و چه مقدار از بین رفته است، زیرا تا زمانی که ذخایر از زیر آوار بیرون کشیده نشوند، امکان ارزیابی وجود ندارد.
عراقچی همچنین میزان خسارات حمله آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی را «زیاد» خواند و افزود ساختمانها، تجهیزات و ماشینآلات در جریان این حملات از بین رفتند.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشتر هشدار داده بود در صورت تصمیم جمهوری اسلامی برای نظامیسازی برنامه هستهای خود، میزان ذخایر اورانیوم غنیشده ایران میتواند برای ساخت حدود ۱۰ بمب اتمی کافی باشد.
عباس عراقچی در مصاحبهای با شبکه الجزیره ضمن اشاره به اینکه تغییری در سیاست خارجی جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه رخ نداده، آنچه را که «نرمش مقابل دشمنان» خواند رد کرد.
او افزود اگر اسرائیل باز هم حملاتش را تکرار کند شکست خواهد خورد، ما آمادهتر هستیم.
عراقچی سامانه پدافند هوایی اسرائیل را «قابل رسوخ» خواند و در واکنش به تسلط اسرائیل به فضای هوایی ایران گفت: «فضای اسرائیل هم در اختیار موشکهای ایران بود و آنها نتوانستند دفاع موثری را انجام دهند. ما اکنون به مراتب با تجربهتر هستیم و در آمادگی بهتری قرار داریم. لذا اگر آنها آن تجربه را تکرار کنند، حتماً با نتایج بدتری مواجه خواهند شد.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی گفت: «ما از جنگ درس های زیادی در حوزه های سیاسی، نظامی و اقتصادی گرفتیم.» او با اشاره به غافلگیر شدن جمهوری اسلامی از حمله اسرائیل گفت که شاید کسی فکر نمیکرد این کشور فرماندهان نظامی را در خانه آنها بکشد.
عراقچی گفت که جمهوری اسلامی با ترکیه درباره موضوع سوریه اختلاف نظر دارد. او درباره حمایت جمهوری اسلامی از حکومت بشار اسد افزود دلیل آن این بود که تهران سوریهای «باثبات» میخواسته است.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی درباره دولت احمد الشرع گفت: «دولت فعلی در سوریه به دنبال رابطه با ایران نیست، ما هم عجله ای نداریم و صبر می کنیم.»
داگ برگم، وزیر کشور آمریکا، در امارات متحده عربی گفت اهمیت منطقه خلیج فارس برای ایالات متحده هرگز تا این اندازه بالا نبوده است.
او تاکید کرد که جمهوری اسلامی نباید به سلاح اتمی دست پیدا کند.
وزیر کشور آمریکا درباره جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح اتمی گفت: «امیدوارم با گفتوگو بتوانیم به جهانی برسیم که دیگر نیازی به نگرانی درباره این مسائل نباشد.»
وزیر کشور آمریکا در سخنانی در ابوظبی گفت: «سیاست ما این است که انرژی را به دوستان خود بفروشیم تا آن را از دشمنانمان نخرند.» او اضافه کرد: «ایالات متحده از تمام انواع انرژیهایی حمایت میکند که قابلاعتماد، مقرونبهصرفه و بینیاز از یارانه باشند.»
برگم گفت: «باشگاهی برای کشورها ایجاد کردهایم تا بتوانند در زمینه پالایش و فرآوری مواد معدنی حیاتی با یکدیگر تجارت کنند.» او افزود: «از هر کشوری که علاقهمند به همکاری در این چارچوب باشد، دعوت میکنیم به ما بپیوندد.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سیبیاس توافق با جمهوری اسلامی را «کلید صلح در خاورمیانه» خواند و افزود که حکومت ایران «خواهان توافق است، هرچند این را نمیگوید، احتمالا نباید هم بگوید، چون هیچ مذاکرهکننده خوبی چنین حرفی نمیزند».
ترامپ در این گفتوگو که شامگاه یکشنبه ۱۱ آبان به وقت محلی پخش شد، موفقیتش در پایان دادن به جنگ غزه و «برقراری صلح»، آزادی گروگانهای اسرائیلی و صدور دستور حمله به زیرساختهای هستهای ایران را برجسته کرد.
او در بخشی از صحبتهایش درباره جمهوری اسلامی گفت: «ما آنها را با بمبافکنهای زیبای بی-تو، بهشدت کوبیدیم. هر موشکمان دقیقا به هدف خورد.»
رییسجمهوری ایالات متحده بار دیگر بر «نابودی کامل تاسیسات هستهای» جمهوری اسلامی طی «حملات آمریکا» تاکید کرد، عملکرد خلبانهای مشارکتکننده در این عملیات را ستود و افزود: «ایران اکنون هیچ توانایی هستهای ندارد.»
او در رابطه با جنگ ۱۲روزه بطور تلویحی از نتانیاهو تمجید کرد و او را «نخستوزیر زمان جنگ» معرفی کرد، سپس افزود: «بعضی کارهایی که انجام میداد را دوست نداشتم و دیدی که در آن مورد [فشار به اسرائیل برای پایان دادن به جنگ غزه] چه کردم، اما در مورد ایران خوب با هم کار کردیم. آنها را بهشدت هدف قرار دادیم و وقتی که باید توقف میکردیم، متوقف شدیم.»
«کاری کردم که سههزار سال کسی نتوانسته بود انجام دهد»
ترامپ در پاسخ به پرسش نورا اودانل، روزنامهنگار و مجری برنامه، درباره وضعیت خاورمیانه بر نقش خود در «برقراری صلح در خاورمیانه» تاکید کرد: «سههزار سال بود که کسی نتوانسته بود این کار را انجام دهد. من انجام دادم.»
او نگرانیها درباره شکننده بودن آتشبس را رد کرد و گفت: «این آتشبس نهتنها شکننده نیست، که بسیار محکم است. حرفهای زیادی درباره حماس زده میشود، اما آنها خودشان میدانند که اگر درست رفتار نکنند، بهسرعت نابود میشوند.»
رییسجمهوری آمریکا در پاسخ به این پرسش که چطور حماس را خلع سلاح خواهد کرد، پاسخ داد: «اگر بخواهم خلع سلاحشان کنم، خیلی سریع انجامش میدهم، خودشان میدانند که از بین خواهند رفت.»
«عربستان بدون راهحل دو کشوری هم به پیمان ابراهیم میپیوندد»
یکی از پرسشهای اودانل بر سفر آتی ولیعهد عربستان به ایالات متحده و دیدار با ترامپ در کاخ سفید متمرکز بود.
او با اشاره به موضع عربستان مبنی بر اینکه در فقدان راه حل دو کشوری به توافق ابراهیم نخواهد پیوست، از ترامپ پرسید آیا چنین حرفی را باور دارد؟ ترامپ صحبتهایش را با «نه» آغاز کرد و افزود: «فکر میکنم، خواهد پیوست.»
رییسجمهوری ایلات متحده در این گفتوگو نیز حاضر نشد راه حل دو کشوری را با قطعیت به رسمیت بشناسد. او گفت: «فکر میکنم که به یک راهحل خواهیم رسید اما نمیدانم آن راه حل دو کشوری خواهد بود یا نه! این موضوع به اسرائیل، من و دیگران بستگی دارد.»
سپس افزود: «نکته اصلی این است که اگر ایران هستهای وجود داشت، هرگز نمیتوانستی هیچ توافقی داشته باشی، و [قبل از حمله آمریکا به ایران] عملا ایران هستهای وجود داشت.»
میدلایست فروم، اندیشکده مستقر در ایالات متحده، در مقالهای تازه نوشت که جنگ ۱۲روزه از هم گسیختگی استراتژیک جمهوری اسلامی را سرعت داد، به افزایش سرکوب داخلی، چرخش حکومت به سوی ملیگرایی و بازسازی نهادی انجامید و همزمان حکومت را در برابر بحرانهای آینده آسیبپذیرتر کرد.
این مقاله، جنگ ۱۲روزه میان جمهوری اسلامی با اسرائیل و آمریکا را برخلاف تبلیغات رسمی حکومت ایران «یک شکست تحقیرآمیز» خوانده که «ضعفهای ساختاری جمهوری اسلامی بهویژه سپاه پاسداران» را آشکار کرد.
سعید گلکار، پژوهشگر میهمان در مرکز «دموکراسی، توسعه و حاکمیت قانون» دانشگاه استفورد و دانشیار دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تنسی، علت این شکست را «ماهیت ایدئولوژیک نظام» خوانده و آن را شکلی از «زوال عقلانیت» توصیف کرده است.
بخش مفصلی از این مقاله به پیامدهای جنگ ۱۲روزه میپردازد؛ پیامدهایی که از نظر نویسنده ساختار سیاسی و ایدئولوژی جمهوری اسلامی را دگرگون کرد و اثری عمیق بر آینده این حکومت گذاشت.
از نظر نویسنده بزرگترین پیامد «تخریب زیرساختهای نظامی و هستهای» و فروپاشی سیاست جمهوری اسلامی برای «رهبری محور مقاومت و ایفای نقش امالقرای جهان اسلام» بود.
«فرسایش اقتدار علی خامنهای» و به دنبال آن «تمرکززدایی در تصمیمگیری»، «بازگشتن چهرههای حذفشده» بهویژه «عملگرایان» به عرصه قدرت، «تشکیل شورای دفاع ملی»، «تحریک احساسات ملیگرایانه» برای بازیابی مشروعیت از دسترفته و «شدت گرفتن سرکوب داخلی» پیامدهای مهم دیگری است که در این مقاله به آنها پرداخته شده است.
بازگشت نخبگان سیاسی، اما نه همه آنها
در بخشی از این مقاله میخوانیم که هرچند خامنهای پس از جنگ برای جلوگیری از فروپاشی درونی نظام چهرههای حذفشده ای مانند علی لاریجانی را به مرکز قدرت بازگرداند و مرگ بسیاری از فرماندهانش، از جمله حسین سلامی، چارهای جز بازگشت عملگرایان به هسته قدرت برای او باقی نگذاشت، اما در ادامه، واکنشهای قوه قضائیه و سپاه به این تغییرات سبب شد «امید به اصلاح ساختاری در برابر سلطه تندروها» به ناامیدی بینجامد.
چرخش به سوی ملیگرایی
نویسنده با اشاره به کارزار تبلیغاتی سپاه پاسداران با بهرهگیری از اسطوره آرش کمانگیر و پیوند زدن این اسطوره با مفهوم «پرتاب موشک به سوی اسرائیل»، بر این باور است که تلاشهای این نهاد و شخص خامنهای که خود را مدافع «افتخار ملی» جلوه داد، سبب «تضعیف هویت انقلابی» شد و شکاف میان «تبلیغات و واقعیت» را بیش از پیش برای مردم آشکار کرد.
سه سناریو پیش روی جمهوری اسلامی
گلکار که در این مقاله میان جمهوری اسلامی و ایران به عنوان پیکرهای مجزا از حکومت تفکیک قائل شده، بر این باور است که در این «نقطه سرنوشتساز» سه سناریو پیش روی «جمهوری اسلامی» قرار دارد:
سناریو اول، اصلاحات تاکتیکی محدود و پیش بردن راهبرد «بقا از طریق تشدید سرکوب و انتظار برای تغییر دولتهای آمریکا و اسرائیل» از سوی خامنهای است.
در حالت دوم حکومت با تداوم سرکوب و فریبِ اجتماعی قدرت خود را حفظ میکند، اما ناتوان از اصلاح ساختاری است و با بینتیجه ماندن مذاکرات، انزوای سیاسی و اقتصادی عمیقتر میشود.
سناریو سوم نیز دور دیگری از حملات اسرائیل و آمریکا به ایران و شورشهای داخلی است که از نظر نویسنده احتمال وقوع آن نسبت به دو گزینه دیگر کمتر است و رخداد آن در صورتی محتمل خواهد بود که «انسجام نخبگان» جمهوری اسلامی از هم بپاشد.