الشرع و ترامپ در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل دیدار کردند

ترامپ در رسانه اجتماعی تروث‌سوشال این مسائل را «یک رسوایی واقعی» خواند و افزود نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل متحد نوشته و خواهان تحقیق فوری در این باره شده است.

او با اشاره به اینکه سرویس مخفی آمریکا نیز درگیر ماجراست، افزود: «تعجبی ندارد که سازمان ملل نتوانسته وظیفه‌ای را که برای آن به وجود آمده انجام دهد.»

ترامپ در سخنرانی خود در هشتادمین مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «تنها چیزی که از سازمان ملل گرفتم این بود که پله‌برقی‌ای که از آن بالا می‌رفتم متوقف شد؛ خوشبختانه من و بانوی اول روی فرم بودیم وگرنه زمین می‌خوریم.»

اوکراین در سال ۲۰۲۲ پس از آنکه دولت بشار اسد بخش‌هایی از سرزمین اوکراین تحت اشغال روسیه را به‌عنوان مناطق «مستقل» مورد حمایت روسیه به رسمیت شناخت، روابط خود را با دمشق قطع کرده بود.

زلنسکی در رسانه اجتماعی ایکس نوشت اوکراین و سوریه بیانیه مشترکی درباره ازسرگیری روابط دیپلماتیک امضا کردند. او این گام را «مهم» خواند و گفت کی‌یف آماده است از مردم سوریه در مسیر دستیابی به ثبات حمایت کند.

رئیس‌جمهوری اوکراین افزود در جریان گفت‌وگو با احمد الشرع، رئیس‌جمهوری موقت سوریه، درباره بخش‌های امیدبخش برای توسعه همکاری، تهدیدهای امنیتی مشترک و اهمیت مقابله با آنها به‌تفصیل بحث شد.

به‌گفته مقام‌های اوکراینی، طرح احیای مناسبات نخستین‌بار در ژانویه ۲۰۲۵ و کمتر از یک ماه پس از سقوط دولت هم‌پیمان روسیه در دمشق مطرح شد و با سفر آندرئی سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، و ویتالی کووال، وزیر کشاورزی، به سوریه پیگیری شد.

احمد‌الشرع که یکشنبه همراه چند وزیر وارد نیویورک شد و به حدود شش دهه غیبت مقامات عالی‌رتبه سوریه در مجمع عمومی پایان داد، در نخستین سخنرانی‌اش خواستار لغو تحریم‌های بین‌المللی شد و گفت «از لحظه سقوط رژیم سابق»، دولت انتقالی سیاستی سه‌ستونی را دنبال کرده است: «دیپلماسی متوازن، امنیت و ثبات، و توسعه اقتصادی».

• 

  الشرع در آمریکا با ژنرالی که او را در سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۱ بازداشت کرده بود،‌ گفت‌وگو کرد

او تاکید کرد شرکت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ورود به بازار سوریه را آغاز کرده‌اند و خواستار رفع محدودیت‌هایی شد که «دست‌وبال مردم سوریه را می‌بندد».

ازسرگیری روابط با اوکراین، در چارچوب تلاش‌های دولت جدید دمشق برای عادی‌سازی روابط خارجی و بازسازی جایگاه بین‌المللی ارزیابی می‌شود. در عین حال، کی‌یف این گام را نشانه‌ای از تحکیم پیوندها با دولت تازه سوریه می‌داند؛ دولتی که پس از برکناری بشار اسد در اواخر ۲۰۲۴ شکل گرفت و می‌کوشد با تاکید بر اصلاحات سیاسی و اقتصادی و تقویت همبستگی اجتماعی، مسیر تازه‌ای در سیاست خارجی بگشاید.

با وجود انتشار بیانیه مشترک، جزئیات عملی همکاری‌های آینده اعلام نشده است. طرفین می‌گویند محورهای امنیتی و اقتصادی در دستور کار قرار دارد و روند گفت‌وگوها برای تعیین سازوکارهای اجرایی ادامه خواهد داشت.

در همین حال دولت موقت سوریه در حال مذاکره با اسرائیل در جهت کاهش تنش‌هاست که می‎‌تواند به صلح منجر شود.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل در جلسه با برخی اعضای کابینه این کشور با اشاره به مذاکرات با سوریه اظهار داشت که این مذاکرات پیشرفت‌هایی داشته که می‌تواند منجر به توافقات صلح با دمشق و بیروت شود.

شامگاه چهارشنبه تنها ساعاتی پس از این اظهارات، فرودگاه آلبورگ دانمارک به‌دلیل مشاهده پهپادها در حریم هوایی، بطور موقت تعطیل شد.

به‌گزارش خبرگزاری رویترز، پلیس اعلام کرد بررسی‌ها در جریان است. سخنگوی فرودگاه از اعلام تعداد پهپادهای رؤیت‌شده خودداری کرد و گفت چهار پرواز تحت‌تاثیر قرار گرفته‌اند: دو پرواز شرکت اس‌ای‌اس، یک پرواز نروژیَن و یک پرواز کی‌اِل‌اِم.

این اظهارات در حالی بیان شد که رؤیت چند پهپاد بزرگ در نزدیکی فرودگاه کپنهاگ شامگاه دوشنبه نیز باعث توقف پروازها به‌مدت حدود چهار ساعت شد. هم‌زمان، در اسلو نیز فرودگاه اصلی این شهر به‌دنبال مشاهده یک پهپاد، برای سه ساعت به حالت تعطیل درآمد.

اسپن بارت آیده، وزیر خارجه نروژ، در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک به رویترز گفت: «ما هنوز هیچ ارتباطی میان این دو حادثه پیدا نکرده‌ایم. همچنین آن را به هیچ کشور مشخصی نسبت نداده‌ایم.»

او افزود: «البته بسیاری ممکن است بگویند وقوع دو اتفاق مشابه در یک بازه زمانی می‌تواند نشانه‌ای از وجود نوعی ارتباط باشد.»

نهادهای اطلاعاتی و امنیتی غربی در سال‌های اخیر بارها درباره تهدیدهای ترکیبی از سوی روسیه هشدار داده‌اند. این تهدیدها طیفی از خرابکاری زیرساختی و حملات سایبری تا کارزارهای اطلاعات نادرست و جاسوسی را شامل می‌شود.

• 

  ناتو نقض حریم هوایی استونی از سوی روسیه را شدیدا محکوم کرد

بارت آیده در ادامه با اشاره به همین موضوع گفت: «نه تایید و نه رد می‌کنیم که این دو حادثه به‌هم مرتبط باشند، اما در عصر تهدیدهای ترکیبی و احتمال جنگ‌های هیبریدی، این دقیقاً نوعی هشدار جدی است که باید به آن توجه شود.»

وزیر خارجه نروژ همچنین فاش کرد که حملات سایبری از خارج از کشور که برخی زیرساخت‌های حیاتی مانند سدها و نیروگاه‌های برق‌آبی را هدف قرار داده‌اند، در ماه‌های اخیر افزایش یافته‌اند. او گفت: «طیف تهدیدهای ترکیبی هم گسترده‌تر شده و هم به‌طور فعال مورد استفاده قرار می‌گیرد.»

سه‌شنبه، دولت نروژ نیز اعلام کرد که حریم هوایی این کشور در سال جاری میلادی در سه نوبت—ماه‌های آوریل، ژوئیه و اوت—توسط روسیه نقض شده، هرچند هنوز روشن نیست این اقدام‌ها تصادفی بوده‌اند یا بخشی از یک تحریک عمدی از سوی کرملین.

در همین حال، گزارش‌هایی از نفوذ پهپادهای مظنون روسی به حریم هوایی لهستان و رومانی، و ورود جنگنده‌های روسی به حریم هوایی استونی، نگرانی‌هایی را میان کشورهای عضو ناتو درباره ضعف‌های احتمالی در سامانه‌های دفاعی‌شان ایجاد کرده است.

نقض حریم هوایی دریای بالتیک توسط روسیه

نیروی هوایی آلمان بامداد یکشنبه دو فروند جنگنده یوروفایتر را برای رهگیری یک هواپیمای نظامی روسی که بر فراز دریای بالتیک شده بود، اعزام کرد. این اتفاق در پی نقض مکرر آسمان کشورهای عضو ناتو از سوی جنگنده‌ها و پهپادهای روسیه صورت گرفته است.

• 

  لهستان جنگنده‌های خود را پس از حملات روسیه به اوکراین، به پرواز درآورد

نیروی هوایی آلمان یکشنبه ۳۰ شهریور در بیانیه‌ای اعلام کرد: «بار دیگر، نیروی واکنش سریع ما، متشکل از دو یوروفایتر، به دستور ناتو موظف شد یک هواپیمای ناشناس را که فاقد طرح پرواز و تماس رادیویی بود در حریم هوایی بین‌المللی بررسی کند.»

این نیرو افزود: «این هواپیما یک هواپیمای شناسایی روسیایل-۲۰اِم بود و پس از شناسایی بصری، وظیفه اسکورت این هواپیما را به شرکای ناتوی خود در سوئد واگذار کردیم و به پایگاه روستوک-لاگه بازگشتیم.»

منابع پزشکی در ایلات گزارش دادند که در میان زخمی‌ها، دو مرد ۶۰ و ۲۶ ساله در وضعیتی وخیم قرار دارند. بیشتر مجروحان در اثر ترکش آسیب دیده‌اند.

نیروی هوایی اسرائیل یک بالگرد برای انتقال مجروحان وخیم به بیمارستان سورکا در بئرشبع اعزام کرد، در حالی که سایر زخمی‌ها در کوچک‌ترین بیمارستان عمومی اسرائیل در شهر ایلات تحت درمان قرار گرفتند.

تصاویر منتشرشده از صحنه نشان می‌دهد که پهپاد به نزدیکی یک هتل در یک منطقه تجاری برخورد کرده است.

ارتش اسرائیل اعلام کرد که تلاش‌ها برای رهگیری این پهپاد ناموفق بوده است. به‌گفته ارتش، دو موشک رهگیر سامانه گنبد آهنین به سمت پهپاد پرتاب‌شده از یمن شلیک شد اما نتوانستند هدف را نابود کنند. با این حال، آژیرهای هشدار طبق پروتکل به صدا درآمدند. نیروی هوایی اسرائیل تحقیقات درباره ناکامی در رهگیری این پهپاد را آغاز کرده است.

• 

  وزیر دفاع اسرائیل رهبر حوثی‌های یمن را تهدید به مرگ کرد

هنوز هیچ گروهی مسئولیت حمله روز چهارشنبه را بر عهده نگرفته، اما حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن پیش‌تر بارها ایلات را هدف قرار داده‌اند. تنها چند روز پیش یک پهپاد دیگر به ورودی هتلی در این شهر برخورد کرد که خسارت به بار آورد اما کسی زخمی نشد.

اوایل ماه جاری نیز حمله پهپادی حوثی‌ها به فرودگاه رامون در خارج از ایلات باعث خسارت و زخمی شدن خفیف یک نفر شد. از ۱۸ مارس، زمانی که ارتش اسرائیل حملات خود را علیه حماس در نوار غزه از سر گرفت، حوثی‌های یمن نزدیک به ۹۰ موشک بالستیک و دست‌کم ۴۰ پهپاد به سمت اسرائیل پرتاب کرده‌اند.

نیروی هوایی اسرائیل در پاسخ به این حملات، اخیراً مواضع نظامی در بندر الحدیده تحت کنترل حوثی‌ها را بمباران کرده است. همچنین ماه گذشته یک حمله هوایی اسرائیل به صنعا منجر به کشته شدن نخست‌وزیر دولت حوثی و چند وزیر دیگر شد. مقامات اسرائیلی پس از آن هشدار دادند که این تنها «آغاز» حملات علیه رهبران ارشد این گروه است.

• 

  حملات حوثی‌ها تنها بندر اسرائیل در دریای سرخ را به تعطیلی نزدیک کرده است

دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا و رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، قرار است سوم مهر ماه (۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵) در کاخ سفید با هم دیدار کنند. دیداری که بار دیگر توجه‌ها را به یکی از پرتنش‌ترین و در عین حال شخصی‌ترین روابط میان رهبران دو کشور عضو ناتو جلب کرده است.

برای درک اهمیت این دیدار باید نگاهی زمان‌مند به گذشته انداخت؛ از نخستین تماس‌ها در سال ۲۰۱۷ تا بحران‌های امنیتی و اقتصادی؛ از روی کار آمدن جو بایدن تا بازگشت دوباره ترامپ.

۲۰۱۷: آغاز رابطه شخصی

ترامپ در همان ماه‌های نخست ریاست‌جمهوری‌اش نشان داد که به تماس‌های مستقیم با اردوغان علاقه دارد.

اردوغان نیز با سبکی مشابه که بر «اقتدار فردی» استوار است، از این فرصت استفاده کرد.

تماس‌های تلفنی متعدد و وعده‌های همکاری اقتصادی، نوید یک دوره تازه را می‌داد اما خیلی زود، پرونده‌ای سرنوشت‌ساز بر روابط سایه انداخت: قرارداد خرید سامانه موشکی اس۴۰۰ از روسیه.

۲۰۱۸: بحران ارزی و تحریم‌های متقابل

در میانه سال ۲۰۱۸، اقتصاد ترکیه با بحران شدید روبه‌رو شد.

آمریکا با استناد به بازداشت یک کشیش آمریکایی، تحریم‌هایی علیه مقامات ترک اعمال کرد و تعرفه فولاد و آلومینیوم ترکیه را افزایش داد. ارزش لیره سقوط کرد و اردوغان، آمریکا را به «جنگ اقتصادی» متهم کرد.

آنکارا در پاسخ تعرفه‌های تلافی‌جویانه بر کالاهای آمریکایی وضع کرد.

این نخستین بار بود که رابطه شخصی ترامپ و اردوغان نتوانست مانع از رویارویی مستقیم اقتصادی شود.

100%

۲۰۱۹: نقطه عطف در سوریه و کنار گذاشتن ترکیه از اف۳۵

سال ۲۰۱۹ به نوعی اوج تنش‌ها بود. ترکیه سامانه اس۴۰۰ را تحویل گرفت و آمریکا واکنش نشان داد: کنار گذاشتن رسمی ترکیه از پروژه جنگنده‌های اف۳۵ و محروم کردنش از دریافت جنگنده‌های پیشرفته.

این تصمیم ضربه‌ای حیثیتی و راهبردی برای آنکارا بود.

اکتبر همان سال، ترامپ دستور خروج نیروهای آمریکایی از شمال سوریه را صادر کرد.

این اقدام چراغ سبزی به عملیات ارتش ترکیه علیه نیروهای کُرد سوریه بود. متحدانی که در جنگ با داعش برای آمریکا حیاتی محسوب می‌شدند.

تصمیم ترامپ موجی از انتقاد در کنگره و رسانه‌های آمریکا به راه انداخت و به‌عنوان «خیانت به متحدان کُرد» تعبیر شد اما برای اردوغان یک پیروزی بزرگ بود.

نامه مشهور ترامپ به اردوغان با عبارت «احمق نباش!» هم در همین مقطع نوشته شد؛ سندی از رابطه‌ای شخصی و غیرمتعارف که هم بحران آفرید و هم بحران را مهار کرد.

۲۰۲۰: تحریم‌های کاتسا

پایان دوره نخست ترامپ با اعمال تحریم‌های «کاتسا» علیه ترکیه همراه شد.

واشینگتن صنایع دفاعی ترکیه را هدف قرار داد و آنکارا بیش از پیش از همکاری‌های نظامی با غرب محروم شد.

با این حال، تماس‌های مستقیم میان دو رهبر ادامه داشت و اردوغان بارها کوشید از طریق همین کانال شخصی فشارها را کاهش دهد.

۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴: دوران بایدن و سردی روابط

با روی کار آمدن جو بایدن در آمریکا، تماس‌های شخصی ترامپ جای خود را به دیپلماسی نهادی داد.

بایدن از همان ابتدا با تاخیر به اردوغان تلفن زد و نشانه داد که رابطه‌ای گرم و شخصی در کار نخواهد بود.

بحران‌های قدیمی پابرجا ماندند: اس۴۰۰ همچنان در خاک ترکیه بود، تحریم‌های کاتسا ادامه داشت و بازگشت به برنامه جنگنده‌های اف۳۵ ناممکن بود.

در همین سال‌ها، روابط ترکیه با روسیه و ایران نیز حساسیت واشینگتن را بیشتر کرد.

ترکیه در جنگ اوکراین نقش میانجی ایفا کرد و از تحریم‌های گسترده علیه روسیه پیروی نکرد.

هم‌زمان، وضعیت حقوق بشر در داخل ترکیه با بازداشت‌های گسترده و محدودیت‌های رسانه‌ای، به بی‌اعتمادی بیشتر آمریکا دامن زد. نتیجه آن شد که روابط دو کشور در وضعیت «نه گرم و نه سرد» باقی ماند: همکاری در چارچوب ناتو اما پر از بی‌اعتمادی و انتقاد.

۲۰۲۵: بازگشت ترامپ و امید به مصالحه

انتخابات ۲۰۲۴ آمریکا و بازگشت ترامپ به قدرت بار دیگر چشم‌انداز رابطه شخصی او با اردوغان را زنده کرد.

دیدار ۲۵ سپتامبر ترامپ و اردوغان در کاخ سفید در واشینگتن که در چارچوب سفر اردوغان به آمریکا برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل برنامه‌ریزی شده، فصل تازه‌ای در روابط اردوغان و ترامپ تعبیر شد و ترکیه در ۲۲ سپتامبر اعلام کرد تعرفه‌های سال ۲۰۱۸ بر واردات آمریکایی مانند خودرو و میوه را لغو می‌کند.

این اقدام به «حسن نیت» پیش از دیدار تعبیر شد.

• 

  ترامپ در نشست با سران کشور‌های عربی: قصد داریم جنگ غزه را تمام کنیم، شاید همین حالا

چه چیزی از این دیدار می‌دانیم؟

تاکنون چند نکته کلیدی‌ درباره این دیدار روشن شده‌اند: ترامپ از احتمال توافق‌های بزرگ سخن گفته؛ فروش هواپیماهای بوئینگ، قرارداد جنگنده‌های اف۱۶ و حتی بررسی بازگشت ترکیه به پروژه اف۳۵.

تام باراک، سفیر آمریکا در آنکارا، در مصاحبه‌های اخیر خود به «امکان رفع تحریم‌های کاتسا تا پایان سال» اشاره کرده است.

موضوعات منطقه‌ای نیز بخشی از دستور کار هستند: سوریه، وضعیت فلسطین به ویژه حملات اسرائیل به غزه و دیگر موضوعات امنیتی که برای ترکیه اهمیت دارند.

اردوغان نیز تاکید کرده که موضوع فلسطین، سوریه و روابط تجاری را مطرح خواهد کرد.

به بیان دیگر، او می‌خواهد این دیدار را به فرصتی برای تثبیت نقش منطقه‌ای ترکیه و باز کردن گره‌های اقتصادی داخلی تبدیل کند.

100%

اهمیت و چالش‌ها

این دیدار هم فرصت و هم چالشی جدی برای دو طرف است و از جمله می‌تواند به بهبود روابط تجاری منجر شود.

لغو تعرفه‌های تلافی‌جویانه و امکان توافقات بزرگ تجاری می‌تواند به رشد صادرات ترکیه یا واردات از آمریکا کمک کند.

همچنین اگر مقررات و موانع مرتبط با اف۳۵ و قراردادهای نظامی حل شود، آنکارا می‌تواند تسلیحات پیشرفته‌تر و همکاری فنی-نظامی بیشتری دریافت کند.

این سفر از نظر دیپلماسی منطقه‌ای هم واجد اهمیت است: ترکیه تلاش دارد نفوذ خود را در خاورمیانه افزایش دهد و این دیدار می‌تواند برای آن‌ها امکان طرح مسائل مورد نظرشان مانند فلسطین، سوریه و مهاجرت را در سطح بین‌المللی فراهم کند.

از سوی دیگر چالش‌هایی هم وجود دارد: مساله اس۴۰۰ روسیه هنوز یکی از بزرگ‌ترین موانع همکاری نظامی ترکیه و آمریکاست. نگرانی واشینگتن این است که سامانه روسی امنیت فناوری‌های ناتو و پروژه‌هایی مثل اف۳۵ را به خطر اندازد.

در داخل آمریکا، کنگره، رسانه‌ها و افکار عمومی همچنان نسبت به ترکیه حساس‌اند.

روابط نزدیک آنکارا با مسکو، عملیات‌های مداوم در سوریه علیه نیروهای کُرد و وضعیت حقوق بشر در داخل ترکیه، همه عواملی هستند که در آمریکا حساسیت ایجاد می‌کنند.

ترامپ ممکن است بخواهد توافق‌هایی امضا کند اما اجرای آن‌ها می‌تواند تحت فشار قوانین نظارتی، تحریم‌ها یا مخالفت‌های کنگره قرار گیرد.

به علاوه، همیشه این خطر وجود دارد که توافقات بزرگ صرفا برای لحظات سیاسی مفید باشند و در صورت تغییر شرایط منطقه‌ای یا سیاست‌های دو طرف یا حتی اختلاف جدید، به سرعت شکست بخورند.

دیداری با سرنوشت نامعلوم

دیدار ۲۵ سپتامبر اردوغان و ترامپ در کاخ سفید، جدیدترین حلقه در زنجیره‌ای است که از ۲۰۱۷ آغاز شد: دوره‌ای از نزدیکی، بحرانی تازه، تماس‌های شخصی برای آرام‌سازی و دوباره تنش.

این بار هم احتمال دارد توافق‌هایی تجاری و نظامی اعلام شوند و روابط برای مدتی گرم‌تر به نظر برسد اما تجربه گذشته نشان می‌دهد تضادهای ساختاری، از موضوع سامانه اس۴۰۰ گرفته تا سیاست خارجی استقلال‌گرایانه ترکیه، به‌زودی دوباره سر بر خواهند آورد.

رابطه ترامپ و اردوغان بیش از آن که شراکتی پایدار باشد، صحنه‌ای از معامله‌های مقطعی و شخصی است.

در کوتاه‌مدت شاید این معاملات منافع ملموسی برای هر دو طرف به‌همراه داشته باشند اما در بلندمدت بعید است بر شکاف‌های راهبردی غلبه کنند. به همین دلیل، دیدار پیش‌ روی اردوغان و ترامپ در واشینگتن هم‌زمان نماد امید و نشانه تردید است: امید به مصالحه‌ای تازه و تردید درباره دوام آن.