عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی در افتتاحیه دومین همایش ایران و سازمان همکاری اقتصادی در پاسخ به سؤالی درباره نقش قطر بهعنوان میانجی در مذاکرات احتمالی با آمریکا گفت: کشورهای متعددی در منطقه تلاش میکنند نقش مثبتی ایفا کنند.
او افزود: «موضوع اصلی، اراده طرف مقابل برای توافقی مبتنی بر منافع متقابل و بدون تهدید و ارعاب است.»
عراقچی تاکید کرد که جهان با «یکجانبهگرایی افسارگسیخته» روبهرو است و نیاز به ایجاد ائتلافها و سازمانهای همکاری چندجانبه وجود دارد.
او درباره تحولات دالان زنگزور و مسائل قفقاز گفت: این موضوع را دارای «پیچیدگیهای خاص خودش» است و آمریکا، کمکی به صلح پایدار در این منطقه نکرده است.
او خطاب به جوانان در پستی در رسانه اجتماعی ایکس نوشت: «من در این مبارزه در کنارتان هستم.»
شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد: «[شما] آینده آزاد را با دستان خود خواهید ساخت و رویای مهسا و همه جانباختگان راه آزادی ایران را به حقیقت بدل خواهید کرد.»
مهسا امینی ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ به دست نیروهای گشت ارشاد بازداشت شد و مورد ضرب و جرح قرار گرفت. او سه روز پس از دستگیری در اثر شدت جراحات وارده در بیمارستان کسری در تهران جان خود را از دست داد.
مرگ او بزرگترین اعتراضات سراسری در ایران را با شعار «زن، زندگی، آزادی» شکل داد که تغییراتی عمده در فضای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران پدید آورد.
در جریان این اعتراضات، جمهوری اسلامی دست به سرکوب خونین زد و تنها از اواخر شهریور تا آذرماه ۱۴۰۱ دستکم ۵۵۲ نفر را کشت، صدها نفر را مجروح کرد و حداقل ۳۴ هزار نفر بازداشت شدند.
شاهزاده رضا پهلوی با اشاره به اینکه «مهسا امینی بیگناه به قتل رسید اما صدایش خاموش نشد؛ بلکه نام و تصویرش جهانی شد»، افزود: «نام مهسا، یادآور همه زنان و مردان دلیری است که در خیزش سراسری ۱۴۰۱، جان خود را فدای آزادی ایران کردند. آنان که با گلوله و باتوم مجروح شدند. آنان که چشمهای خویش را از دست دادند. آنان که در زندانها شکنجه شدند.»
از سوی دیگر در سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا امینی، خانوادههای بیش از ۱۰۰ تن از جانباختگان و همچنین شماری از آسیبدیدگان جنایات جمهوری اسلامی، در نامهای سرگشاده به رهبران جهان خواستار اقدام فوری برای مقابله با تشدید خشونت و سرکوب جمهوری اسلامی شدند.
این خانوادهها در نامه سرگشاده خود که سهشنبه ۲۵ شهریور منتشر شد، از جامعه جهانی خواستند «نه تنها برای حفاظت از مردم ایران بلکه برای حفظ امنیت و ثبات جهانی، قاطعانه عمل کند».
همزمان، اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال از تهدید و اعمال فشار بر خانوادههای جانباختگان خیزش سراسری ایرانیان در سال ۱۴۰۱ حکایت دارد.
بر این اساس، نهادهای اطلاعاتی و امنیتی تعدادی از خانوادههای جانباختگان و قربانیان سرکوب جمهوری اسلامی را احضار کردهاند یا بهصورت تلفنی تحت فشار و تهدید قرار دادهاند.
بر اساس گزارشها، برخی از اعضای این خانوادهها به نهادهای اطلاعاتی تهران و دیگر شهرستانها احضار شدهاند.
در دو سال گذشته نیز گزارشهایی مشابه از تهدید گسترده و تلاش برای جلوگیری از شکلگیری اعتراضات به یاد مهسا و دیگر کشتهشدگان خیزش انقلابی منتشر شده بود.
اواسط مرداد ۱۴۰۲، نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی تعدادی از بازداشتشدگان جنبش «زن، زندگی، آزادی» را احضار کردند و از آنها خواستند متعهد شوند در هفته پایانی شهریور از خانه خارج نخواهند شد.
وزارت خارجه آمریکا دوشنبه ۲۴ شهریور با انتشار یادداشتی به مناسبت «سومین سالگرد قتل فجیع مهسا (ژینا) امینی»، یاد او را گرامی داشت و تاکید کرد که نام مهسا هرگز فراموش نخواهد شد و قتل او، همراه با بسیاری دیگر، «کیفرخواستی قاطع درباره جنایات جمهوری اسلامی علیه بشریت» است.
در بیانیه وزارت خارجه آمریکا آمده است: «جمهوری اسلامی به مدت ۴۶ سال با شکنجه و اعدام حکومت کرده و صدای مخالفان را با اعدامهای علنی و ضرب و جرح خاموش ساخته است.»
مهسا (ژینا) امینی ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ به دست نیروهای گشت ارشاد بازداشت شد و مورد ضربوجرح قرار گرفت. او سه روز پس از دستگیری، در اثر شدت جراحات وارده، در بیمارستان کسری تهران جان باخت.
مرگ او بزرگترین اعتراضات سراسری در ایران را با شعار «زن، زندگی، آزادی» شکل داد که تغییراتی عمده در فضای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران پدید آورد. در جریان این اعتراضات، جمهوری اسلامی دست به سرکوبهای خونین زد و تنها از اواخر شهریور تا آذرماه ۱۴۰۱ دستکم ۵۵۲ نفر را کشت، صدها نفر را مجروح ساخت و حداقل ۳۴ هزار نفر را بازداشت کرد.
خانوادههای جانباختگان و قربانیان جنایات جمهوری اسلامی در نامه سرگشاده خود که سهشنبه ۲۵ شهریور از جامعه جهانی خواستهاند نه تنها برای حفاظت از مردم ایران بلکه برای حفظ امنیت و ثبات جهانی قاطعانه عمل کند.
در این نامه از دولتها خواسته شده که فورا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهند و تمامی روابط دیپلماتیک و اقتصادی را که به مشروعیت جمهوری اسلامی و یا حمایت از آن میانجامد، قطع کنند.
در این نامه همچنین از دولتها خواسته شده که تحریمهایی جامع را بر شبکههای مالی، نظامی و سایبری سپاه اعمال کنند و از مردم ایران در گذار به حکومتی دموکراتیک بهشکلی حداکثری و عملی حمایت کنند.
وزارت امور خارجه آمریکا دوشنبه ۲۴ شهریور با انتشار یادداشتی به مناسبت «سومین سالگرد قتل فجیع مهسا (ژینا) امینی»، یاد او را گرامی داشت و تاکید کرد که نام مهسا هرگز فراموش نخواهد شد و قتل او، همراه با بسیاری دیگر، کیفرخواستی قاطع درباره جنایات جمهوری اسلامی علیه بشریت است.
امضاکنندگان این نامه هشدار دادهاند که کوتاهی در اقدام، تنها جمهوری اسلامی را بهعنوان بزرگترین حامی تروریسم دولتی در جهان جسورتر خواهد کرد و به بیثباتی بیشتر در منطقه منجر خواهد شد؛ امری که پیامدهایی جدی برای امنیت جهانی در پی دارد.
در این نامه که خطاب به رهبران و مردم جهان نوشته شدهَ آمده است: «ما امضاکنندگان، قربانیان و خانواده قربانیانی هستیم که همراه با عزیزانمان در جریان قیامهای سراسری، از جمله سه قیام بزرگ دی ماه ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و اعتراضات ۱۴۰۱، به خیابانها آمدیم تا علیه ماهیت دیکتاتوری جمهوری اسلامی اعتراض کنیم و با سایر اقشار ملت همبستگی نشان دهیم. پاسخ رژیم به اعتراضات ما، وارد آوردن آسیبهای شدید جسمی، نابیناسازی یا قتل عزیزانمان با گلوله جنگی، و شکنجه و اعدام آنها با طناب دار در زندانهایش بود.»
همزمان با سومین سالگرد آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی» و جانباختن مهسا ژینا امینی، وبسایت حقوقبشری هرانا در بیانیهای اعلام کرد با وجود جمعبندی صریح کمیته حقیقتیاب سازمان ملل درباره مسئولیت جمهوری اسلامی در مرگ او، هیچ پاسخگویی از سوی حکومت رخ نداده و سرکوب همچنان ادامه دارد.
در این بیانیه که دوشنبه ۲۴ شهریور صادر شد، «مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران» با ارائه دادههای مستند از کشتار، بازداشت، اعدام و فشار بر زنان، از جامعه جهانی خواست با استفاده از «صلاحیت جهانی»، تحریمهای هدفمند و پشتیبانی از سازوکارهای تحقیقاتی، به مصونیت مقامهای مسئول پایان دهد.
امضاکنندگان این نامه در ادامه افزودهاند: «از لحظه به قدرت رسیدن، جمهوری اسلامی منابع مالی و ظرفیتهای کشور را از رفاه و بهبود زندگی مردم منحرف کرده و در عوض صرف ایجاد زیرساختهای سرکوب و کشتار کرده است. در داخل، مردم را با اعدام و سرکوب خاموش میکند و در خارج، امنیت جهانی را با تروریسم دولتی، گروگانگیری، جنگهای نیابتی، تولید موشکهای دوربرد و پیگیری دستیابی به سلاح هستهای تهدید میکند.»
خانوادههای عباسی شفیعی، پژمان قلیپور، امیر عطایی، جواد حیدری، نوید بهبودی، مجید کاظمی، آیدا رستمی، مینو مجیدی، بهنام لایقپور، امیر الوندیمهر، محمدحسین عرفان، آمنه شهبازی، حمیدرضا کرمی، عرقان دشتی و پویا بختیاری از جمله امضاکنندگان این نامه سرگشاده هستند.
همچنین حمید پارسا غلامی، علی زارعی، پوریا علیپور، مرسده شاهینکار، مجید موفق، علی مجیدی، حامد داوودی، حسین نورینیکو، مصطفی رحمانزاده، سامان پوریغما، پارسا قبادی، محمد فرزی، علی دلپسند، الهه توکلیان، عرفان شکوری، یاسر الوندیانی، میثم دهقانی، حمیدرضا حیدری، محسن عبدالرضا و حسین اشتری، از جمله مجروحان و بازداشتشدگانی هستند که این نامه را امضا کردهاند.
در این نامه گفته شده است: «این رژیم جنایتکار اکنون در تاریکترین نقطه تاریخ خود ایستاده است: زندگی روزمره مردم از هم پاشیده و هر روز بحرانهای تازهای از فروپاشی اقتصادی تا فاجعه زیستمحیطی سر برمیآورد. ایران بهسرعت به سوی خشکسالی میرود که به معنای موجهای تازه مهاجرت اجباری است؛ تهدیدی مستقیم برای کشورهایی که هماکنون نیز با چالش مهاجرت دستوپنجه نرم میکنند. رژیم نیروهای کلیدی سرکوب خود را از دست داده و پس از جنگ ۱۲ روزه و ناپدید شدن خامنهای از انظار عمومی، حتی دستگاه تبلیغاتیاش نیز بیاثر شده است.»
بهگفته نویسندگان نامه، جمهوری اسلامی «از طریق پیگیری دستیابی به سلاح هستهای، شبکههای تروریستی جهانی سپاه و نیروهای نیابتیاش که جنگها را در منطقه شعلهور میکنند، همچنان تهدیدی جدی برای صلح و امنیت بینالمللی محسوب میشود. برقراری صلح و امنیت جهانی نیازمند اقدامی هماهنگ و جامع است. هرچند دیر، اما هنوز برای جلوگیری از خطرات بزرگتر فرصت وجود دارد.»
مهسا (ژینا) امینی ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ به دست نیروهای گشت ارشاد بازداشت شد و مورد ضربوجرح قرار گرفت. او سه روز پس از دستگیری، در اثر شدت جراحات وارده، در بیمارستان کسری تهران جان باخت.
مرگ او بزرگترین اعتراضات سراسری در ایران را با شعار «زن، زندگی، آزادی» شکل داد که تغییراتی عمده در فضای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران پدید آورد. در جریان این اعتراضات، جمهوری اسلامی دست به سرکوبهای خونین زد و تنها از اواخر شهریور تا آذرماه ۱۴۰۱ دستکم ۵۵۲ نفر را کشت و حداقل ۳۴ هزار نفر را بازداشت کرد.
در بیانیه وزارت امور خارجه آمریکا که دوشنبه ۲۴ شهریور منتشر شد، آمده است: « جمهوری اسلامی به مدت ۴۶ سال با شکنجه و اعدام حکومت کرده و صدای مخالفان را با اعدامهای علنی و ضربو جرح خاموش ساخته است.»
در بیانیه وزارت امور خارجه آمریکا بهمناسبت سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی گفته شده است: « در حالی که جمهوری اسلامی سرمایههای کشور را صرف صدور ترور میکند، مردم خود را در بیتوجهی رها کرده است؛ مردمی که با کمبود آب و برق، فقر و زیرساختهای رو به زوال دستوپنجه نرم میکنند. ایران باید یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان باشد، اما آینده آن به دست طبقهای فاسد از حاکمان بر باد رفته است.»
در این بیانیه گفته شده است: «ایالات متحده در کنار مردم ایران و خواست آنان برای کرامت و زندگی بهتر ایستاده است. ما به اعمال فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی ادامه خواهیم داد تا این رژیم در قبال اقداماتش علیه مردم خود و علیه همسایگانش پاسخگو باشد و جنایاتش با عدالت و قاطعیت روبهرو شود.»
خیزش زن، زندگی، آزادی بازتابی گسترده در جهان یافت و همراهی افکار عمومی و بسیاری از سیاستمداران، هنرمندان و چهرههای پرنفوذ جهانی را برانگیخت.
پیشتر نیز در ۲۰ شهریور امسال استرالیا و نیوزیلند بهمناسبت سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا امینی و آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی» بر حمایت خود از زنان و دختران ایرانی و نگرانی از نقض حقوق بشر در ایران تاکید کردند.
وزارت امور خارجه استرالیا با انتشار بیانیهای اعلام کرد که این کشور در کنار زنان و دختران ایران ایستاده و از مبارزه آنان برای برابری حمایت میکند.
در این پیام با تاکید بر نگرانی شدید استرالیا نسبت به آزار و خشونت علیه زنان و تحمیل حجاب اجباری در ایران، تاکید شده بو د که این کشور به فشارها بر جمهوری اسلامی برای پایبندی به تعهدات حقوق بشری و پاسخگو کردن عاملان نقض حقوق بشر ادامه خواهد داد.
وزارت امور خارجه نیوزیلند نیز در بیانیهای خود اعلام کرد که همچنان نگرانی عمیقی نسبت به وضعیت حقوق بشر در ایران دارد و این نگرانیها شامل محدودیت آزادی بیان، خشونت و تبعیض علیه زنان و دختران، و سرکوب اقلیتهای قومی و مذهبی میشود.
وزارت امور خارجه نیوزیلند تاکید کرد که در واکنش به نقض گسترده حقوق بشر، سیاست تعامل محدود با تهران ادامه خواهد داشت و این کشور نگرانیهای خود را هم در مجامع بینالمللی و هم در تماسهای دوجانبه مطرح خواهد کرد.
در این بیانیه که دوشنبه ۲۴ شهریور صادر شد، «مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران» با ارائه دادههای مستند از کشتار، بازداشت، اعدام و فشار بر زنان، از جامعه جهانی خواست با استفاده از «صلاحیت جهانی»، تحریمهای هدفمند و پشتیبانی از سازوکارهای تحقیقاتی، به مصونیت مقامهای مسئول پایان دهد.
این بیانیه که به مناسبت سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی در ۲۵ شهریور ۱۴۰۱ در هرانا منتشر شده، کشتهشدن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد را نقطه آغاز بزرگترین موج اعتراضی دهههای اخیر توصیف کرده و افزوده است با وجود تداوم سرکوب، جنبش «زن، زندگی، آزادی» متوقف نشده و به اشکال نوین کنشگری منتقل شده است
در این بیانیه تاکید شده که کمیته حقیقتیاب سازمان ملل در گزارش سال ۲۰۲۴ خود، با اتکا به شواهد و الگوی خشونت در اجرای حجاب اجباری، جمهوری اسلامی را «مسئول مرگِ غیرقانونی» مهسا امینی دانسته؛ با این حال «عدالت و پاسخگویی محقق نشده و عاملان از مصونیت برخوردارند».
مهسا (ژینا) امینی ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ به دست نیروهای گشت ارشاد بازداشت شد و مورد ضربوجرح قرار گرفت. او سه روز پس از دستگیری، در اثر شدت جراحات وارده، در بیمارستان کسری تهران جان باخت.
مرگ او جرقه موجی از اعتراضهای سراسری با شعار «زن، زندگی، آزادی» شد که بهسرعت به محور مطالبهگری در سراسر ایران بدل شد.
روند سرکوب و جابهجایی عرصه اعتراض
مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، در بخش دیگری از بیانیه خود نوشت پس از عقبنشینی اجباری اعتراضات از خیابان، کنشگری به فضای دیجیتال و زندگی روزمره زنان منتقل شده است.
این بیانیه با اشاره به اینکه حکومت همزمان با «نظارت مبتنی بر هوش مصنوعی، بازگشت گشتهای موسوم به ارشاد، پلمب واحدهای صنفی و پیگیری لایحه حجاب و عفاف» تلاش کرده کنترل را حفظ کند، تعویق اجرای این لایحه در آذر ۱۴۰۳ را نشانه فشار اجتماعی و استمرار جنبش دانسته است.
در این بیانیه آمده است که در اوج اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» بین شهریور تا آذر ۱۴۰۱، دستکم ۵۵۲ نفر کشته و حداقل ۳۴ هزار نفر بازداشت شدهاند.
بهنوشته این نهاد، پس از فروکش کردن تجمعات خیابانی نیز روند سرکوب متوقف نشده و دستکم ۱۲ نفر از بازداشتشدگان مرتبط با اعتراضات اعدام و هشت نفر دیگر در صف اعدام قرار دارند.
در حوزه کنترل اجباری حجاب، ۳۳ هزار و ٬۸۱ مورد هشدار حکومتی ثبت شده، ۶۵۴ زن به اتهام مخالفت با حجاب اجباری بازداشت شده و هزار و ۳۸۶ واحد صنفی بهدلیل ارائه خدمت به زنان بدون حجاب پلمب موقت یا دائم شده است.
همچنین موارد ممنوعالخروجی احضار، شکنجههای جسمی و روانی و اعترافات اجباری ادامه دارد؛ بیانیه برای نشاندادن پیامدهای انسانی، به یک نمونه اشاره کرده است: «مادر ۳۱ سالهای که پس از شلیک ماموران به خودرو توقیفشده بهدلیل حجاب اجباری، دچار معلولیت دائمی شده است.»
رضا اکوانیان، روزنامهنگار و فعال حقوق بشر، در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «الگوی فشار و سرکوب علیه خانوادههای دادخواه تکرار میشود؛ از احضار به نهادهای امنیتی و تماسهای تهدیدآمیز که در روزهای آخر شهریور بهطور واضح برای خاموشکردن صدای دادخواهی اعمال شده است.»
خواستههای هرانا از جامعه جهانی
هرانا از دولتها و نهادهای بینالمللی خواسته با اقدام «فوری و هماهنگ» به مصونیت پایان جمهوری اسلامی دهند.
آغاز پیگرد کیفری بر پایه صلاحیت جهانی درباره جنایات بینالمللی، اعمال تحریمهای هدفمند حقوقبشری علیه آمران و عاملان، تقویت سازوکارهای تحقیقاتی و پشتیبانی موثر از کمیته حقیقتیاب سازمان ملل، حمایت عملی از بازماندگان و خانوادهها و فشار دیپلماتیک مستمر برای واداشتن مقامات جمهوری اسلامی به پاسخگویی، از جمله اقداماتی است که در این بیانیه به آنها اشاره شده است.
به نوشته هرانا، این مطالبات در امتداد یافتههای کمیته حقیقتیاب سازمان ملل و با هدف حرکت از انکار و بیعملی به سمت سازوکارهای موثر عدالتخواهی طرح شده است.
ایراناینترنشنال پیشتر گزارش داده بود که همزمان با سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا امینی، شماری از خانوادههای جانباختگان و قربانیان سرکوب در جنبش «زن، زندگی، آزادی» احضار و تهدید شدهاند.
