مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، راهی اسرائیل شد. این سفر در شرایطی انجام میشود که روابط واشینگتن با کشورهای عربی متحدش در خاورمیانه پس از حمله اسرائیل به رهبران حماس در قطر و گسترش شهرکسازیها در کرانه باختری با تنش روبهرو است.
روبیو شنبه ۲۲ شهریور پیش از عزیمت به اسرائیل به خبرنگاران گفت ایالات متحده و دونالد ترامپ، رییسجمهوری این کشور، از حمله اخیر اسرائیل به قطر «خشنود نیستند».
اسرائیل ۱۸ شهریور در حملهای هوایی رهبران حماس در دوحه را هدف قرار داد. با این حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۲۲ شهریور بهصورت تلویحی اذعان کرد مقامهای ارشد حماس از این حمله جان سالم به در بردهاند.
مقامهای آمریکایی پیشتر حمله اسرائیل به قطر را اقدامی تنشزا توصیف کرده و گفته بودند این عملیات نه منافع ایالات متحده را تامین کرد و نه منافع اسرائیل را.
روبیو: روابط آمریکا و اسرائیل تحت تاثیر حمله به قطر قرار نمیگیرد
روبیو در ادامه سخنان خود تاکید کرد روابط آمریکا با اسرائیل تحت تاثیر عملیات دوحه قرار نخواهد گرفت، اما واشینگتن با طرف اسرائیلی درباره اینکه این حمله چگونه میتواند بر خواست ترامپ برای بازگرداندن همه گروگانها، نابودی حماس و پایان جنگ در غزه اثر بگذارد، گفتوگو میکند.
وزیر امور خارجه آمریکا گفت: «آنچه رخ داده، رخ داده است. ما با آنها دیدار خواهیم کرد. ما درباره آیندهای که در پیش است، صحبت خواهیم کرد.»
او افزود: «هنوز ۴۸ گروگان وجود دارند که سزاوار آزادی فوری، یکباره و کامل هستند. و هنوز کار دشوار پس از پایان این جنگ باقی میماند: بازسازی غزه به گونهای که کیفیت زندگی مورد انتظار همه مردم این منطقه را فراهم آورد.»
پس از سفر به اسرائیل، روبیو قرار است هفته آینده در سفر ترامپ به بریتانیا او را همراهی کند.
بر اساس آخرین برآوردهای مقامهای اسرائیلی، حدود ۲۰ گروگان دیگر در غزه در اسارت به سر میبرند و پیکر حدود ۲۸ گروگان نیز در اختیار حماس قرار دارد.
قطر به همراه ایالات متحده و مصر از میانجیهای اصلی برای دستیابی به توافق آتشبس در غزه و آزادی گروگانهای در بند حماس است.
حمله اسرائیل به قطر که از نزدیکترین متحدان آمریکا در خاورمیانه به شمار میرود، با محکومیت گسترده دیگر کشورهای عربی روبهرو شد و مذاکرات آتشبس را به بنبست کشاند.
۲۱ شهریور، روبیو در کاخ سفید با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، دیدار کرد.
ترامپ نیز در همان تاریخ در نیویورک با نخستوزیر قطر شام صرف کرد.
سفر روبیو به اسرائیل در آستانه برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک انجام میشود؛ جایی که انتظار میرود کشورهایی از جمله فرانسه و بریتانیا، فلسطین را بهعنوان کشور مستقل به رسمیت بشناسند.
اسرائیل بهشدت با چنین اقدامی مخالفت کرده و واشینگتن هشدار داده است که این امر میتواند به تقویت حماس بینجامد.
روبیو نیز تاکید کرده که چنین روندی ممکن است به الحاق بخشهایی از کرانه باختری به اسرائیل منجر شود؛ اقدامی که برخی اعضای کابینه نتانیاهو بهدنبال آن هستند.
نتانیاهو ۲۰ شهریور توافقی را امضا کرد که شامل پیشبرد طرحهای توسعه شهرکسازی در کرانه باختری است.
هفته گذشته، امارات متحده عربی هشدار داد که چنین اقدامی عبور از خطوط قرمز ابوظبی است و به تضعیف «پیمان ابراهیم» که روابط امارات و اسرائیل را در سال ۲۰۲۰ عادیسازی کرد، خواهد انجامید.
نتانیاهو شنبه ۲۲ شهریور بهصورت غیرمستقیم گفت رهبران حماس همچنان زنده هستند و باید بار دیگر هدف قرار گیرند.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «سران تروریست حماس که در قطر زندگی میکنند، هیچ اهمیتی به مردم غزه نمیدهند. آنها همه تلاشها برای آتشبس را مسدود کردند تا جنگ را بیپایان ادامه دهند.»
نتانیاهو افزود: «خلاص شدن از شر آنها بهمعنای برطرف شدن مانع اصلی در راه آزادی همه گروگانها و پایان جنگ خواهد بود.»
جنگ کنونی غزه با حمله بیسابقه و مرگبار حماس به اسرائیل در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و با وجود تلاشها برای رسیدن به یک توافق میان دو طرف، نبرد همچنان ادامه دارد.
گزارشهای پیشین از احتمال شکست حمله اسرائیل به رهبران حماس
۲۰ شهریور روزنامه بریتانیایی تلگراف گزارش داد شک و تردیدهای مقامات اطلاعاتی اسرائیل درباره کشته شدن رهبران حماس در حمله اخیر به دوحه افزایش یافته است.
این روزنامه نوشت مقامات ارشد اطلاعاتی اسرائیل نسبت به موفقیت حمله اخیر به قطر مشکوک هستند.
یک منبع ناشناس اطلاعاتی نیز به کانال ۱۲ اسرائیل گفت: «در حال حاضر هیچ نشانهای وجود ندارد که تروریستها کشته شده باشند.»
همچنین گزارشهای مشابهی در دیگر رسانههای عبریزبان از جمله شبکه عمومی کان و روزنامه یدیعوت آحارونوت منتشر شده بود.
کانال ۱۲ اسرائیل همچنین پیشتر گزارش داد عملیات دوحه شکست خورده، زیرا رهبران حماس برای نماز رفته و تلفنهای خود را در همان مکان گذاشته بودند، و این باعث شد نیروهای اطلاعاتی اسرائیل گمان کنند آنها هنوز در ساختمان حضور دارند.
حماس پس از حمله اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد رهبران ارشد این گروه جان سالم به در بردهاند، اما پنج عضو سطح پایینتر کشته شدهاند، از جمله پسر خلیل الحیه، رهبر حماس در غزه و مذاکرهکننده ارشد آن و همچنین سه محافظ و رییس دفتر الحیه.
با این حال، حماس هیچ مدرکی دال بر زنده بودن رهبرانش در دوحه ارائه نکرد. این گروه در گذشته نیز عموما از تایید علنی و سریع ناکامیهای خود پرهیز کرده است.
برای نمونه، تایید مرگ یحیی سنوار، طراح اصلی حملات هفتم اکتبر، با چند هفته تاخیر صورت گرفت.
افیخای ادرعی، سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل، شنبه ۲۲ شهریور در شبکه اجتماعی ایکس نوشت بر اساس برآوردها، بیش از یکچهارم از ساکنان غزه «برای حفظ جان خود» این شهر را ترک کردهاند.
سازمان ملل متحد پیشتر تخمین زده بود حدود یک میلیون فلسطینی در شهر غزه و مناطق اطراف آن زندگی میکنند.
ارتش اسرائیل همچنین ۲۲ شهریور از حمله به ساختمانی مرتفع در شهر غزه خبر داد و گفت این برج مقر نیروهای حماس بود.
به گفته ارتش اسرائیل، حماس زیرساختهای نظامی خود را در این ساختمان مستقر کرده بود تا از آن برای حمله به نیروهای اسرائیلی در منطقه استفاده کند.
ساعتی پیش از این حمله، ارتش اسرائیل برگههایی در شهر غزه پخش کرد و از ساکنان مناطق غربی شهر خواست خانههای خود را تخلیه کنند.
در این برگهها آمده بود: «ارتش اسرائیل با شدتی بسیار بالا در منطقه شما مشغول انجام عملیات است و مصمم است حماس را متلاشی کند و شکست دهد... برای حفظ جان خود، فورا از طریق خیابان الرشید خود را به جنوب غزه برسانید.»
در سوی دیگر، سازمان دفاع مدنی نوار غزه که تحت کنترل حماس فعالیت میکند، از ادامه حملات هوایی و بمبارانها در شهر غزه خبر داد.
حماس اعلام کرد اسرائیل ۳۵۰ هزار نفر را از شرق شهر غزه به مرکز و غرب آن آواره کرده است.
به گفته این گروه، ارتش اسرائیل از زمان آغاز حملات هزار و ۶۰۰ ساختمان چندطبقه و ۱۳ هزار چادر را در شهر غزه تخریب کرده و از بین برده است.
اسرائیل با فشار فزاینده بینالمللی برای توقف حملاتش مواجه شده، اما دولت بنیامین نتانیاهو مصمم است حماس را در شهر غزه که آن را یکی از آخرین پایگاههای این گروه میخواند، از بین ببرد.
ارتش اسرائیل در هفتههای اخیر اکثرا ساختمانهای مرتفع را هدف قرار داده و حماس را به استفاده نظامی از این مکانها متهم کرده است.
سازمان ملل و جامعه جهانی نسبت به ادامه حملات ارتش اسرائیل هشدار داده و گفتهاند این عملیات میتواند بحران انسانی در شهر غزه را که با قحطی روبهروست، وخیمتر کند.
بر اساس اعلام سازمان دفاع مدنی، از بامداد شنبه ۲۲ شهریور تاکنون پنج نفر در حملات اسرائیل کشته شدهاند.
این نهاد همچنین اعلام کرد ۲۱ شهریور دستکم ۵۰ نفر در سراسر غزه جان خود را از دست دادند.
همزمان با حملات به غزه، ارتش اسرائیل از حمله پهپادی به شهرک عیترون در جنوب لبنان در شامگاه جمعه ۲۱ شهریور خبر داد و گفت در این حمله یکی از نیروهای حزبالله کشته شد.
به گفته ارتش اسرائیل، این فرد در بازسازی زیرساختهای حزبالله در جنوب لبنان و نقض توافق آتشبس مشارکت داشت.
نیروی هوایی اسرائیل جمعه ۲۱ شهریور افزود که این حملات در پنج موج اصلی صورت گرفت و سه موج نخست بر محلههای دراج، تفاح و شیخ رضوان در شهر غزه متمرکز بودند.
بر اساس این گزارش، در روزهای اخیر، ارتش اسرائیل دامنه حملات خود را به اردوگاه الشاطی و مناطق بیشتری در شیخ رضوان گسترش داده است.
این حملات چندین برج بلندمرتبه را که به گفته ارتش اسرائیل از سوی حماس برای نظارت، مواضع تکتیرانداز، انبار سلاح، و برخی نیز برای تونلهایی زیر آنها استفاده میشد، تخریب کرده است.
پیش از انجام این حملات، ارتش اسرائیل برای غیرنظامیان فلسطینی ساکن در منطقه هشدارهایی صادر کرده بود.
تشدید حملات اسرائیل
رویترز به نقل از مقامات بهداشتی محلی در نوار غزه گزارش داد که در حملات روز جمعه اسرائیل دستکم ۴۰ فلسطینی در نوار غزه و بهویژه در خود شهر غزه کشته شدهاند.
اسرائیل اعلام کرده که قصد دارد کنترل کامل این شهر را که حدود یک میلیون نفر در آن پناه گرفتهاند، در چارچوب طرح خود برای نابودی گروه شبهنظامی حماس، به دست گیرد.
امجد الشوا، رییس شبکه سازمانهای غیردولتی فلسطینی که با سازمان ملل و گروههای امدادی بینالمللی همکاری میکند، به رویترز گفت که از زمانی که اسرائیل یک ماه پیش اعلام کرد قصد دارد کنترل شهر را به دست گیرد، حدود ۱۰ درصد از مردم شهر غزه آنجا را ترک کردهاند.
گسترش گذرگاه برای ورود کامیونهای امدادرسانی بیشتر
ارتش اسرائیل گفت که شروع به گسترش «گذرگاه ۱۴۷» در منطقهای در جنوب نوار غزه کرده که موجب افزایش ورود کمکهای بشردوستانه میشود.
در بیانیه ارتش اسرائیل آمده است: «باید تاکید شود که پس از تکمیل، ظرفیت این گذرگاه برای پذیرش کامیونها به ۱۵۰ کامیون در روز خواهد رسید – یعنی سه برابر سطح کنونی – و بدین ترتیب امکان ورود بیشتر کمکها، بهویژه مواد غذایی، فراهم خواهد شد.»
سازمان ملل و بسیاری از دولتهای خارجی، از جمله دولتهایی که بهطور سنتی متحد اسرائیل هستند، دستور تخلیه شهر غزه را محکوم کردهاند، خواستار آتشبس شدهاند و شرایط انسانی موجود در منطقه را بهشدت مورد انتقاد قرار دادهاند.
جنگ غزه با حملات حماس از غزه به جنوب اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد که طی آن، بنا به آمارهای اسرائیل، ۱۲۰۰ نفر، عمدتا غیرنظامی، کشته شدند و ۲۵۱ نفر دیگر به گروگان گرفته شدند.
حمله نظامی اسرائیل به غزه به گفته مقامات بهداشت محلی بیش از ۶۴ هزار نفر، عمدتا غیرنظامی، را کشته، آوارگیهای گسترده ایجاد کرده و بخش اعظم این منطقه را به ویرانه تبدیل کرده است.
در بیانیه شورای امنیت سازمان ملل که پنجشنبه ۲۰ شهریور و پیش از برگزاری نشست منتشر شد و هر ۱۵ عضو شورا، از جمله ایالات متحده آن را امضا کردند، نامی از اسرائیل برده نشد.
این بیانیه ضمن محکوم کردن حمله به دوحه، بر «همبستگی» شورای امنیت ملل متحد با قطر تاکید کرد و به کشورهای منطقه هشدار داد که از «اقدامهای تحریکآمیز» بپرهیزند.
اعضای شورای امنیت در این بیانیه تاکید کردند: «آزادی گروگانها، بازگرداندن پیکر گروگانهای کشتهشده و پایان دادن به جنگ و رنج در غزه باید اولویت اصلی ما باقی بماند.»
رئیس امور سیاسی سازمان ملل نیز در آغاز نشست اضطراری که بعد از ظهر پنجشنبه ۲۰ شهریور در مقر سازمان ملل در نیویورک برگزار شد، این حمله را «ناقض حاکمیت قطر» و «تهدیدی جدی برای صلح و امنیت منطقه» خواند.
رُزماری دیکارلو گفت که چنین اقداماتی تلاشهای بینالمللی برای میانجیگری بهمنظور پایان دادن به جنگ غزه و بازگرداندن گروگانها را تضعیف میکند.
علاوه بر دیکارلو، نمایندگان فرانسه، بریتانیا، دانمارک و چین این حمله را بهشدت محکوم کردند.
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل در این جلسه، حمله روز سهشنبه کشورش به قطر را حامل پیامی خطاب به «تمامی تروریستها» دانست و گفت: «پیام این حمله در سراسر این مجلس طنینانداز شود. نه در غزه، نه تهران، نه دوحه، هیچ پناهگاهی برای تروریستها وجود ندارد و آنها هیچکجا مصونیت نخواهند داشت. ما علیه رهبران تروریسم هر جا که پنهان شده باشند، اقدام میکنیم.»
اسرائیل طی حمله روز سهشنبه تلاش کرد رهبران سیاسی حماس را که در قطر زندگی میکنند هدف قرار دهد و حذف کند اما بنابر گزارشها دور شدن سران حماس از تلفنهای همراهشان مانع تحقق کامل اهداف این حمله شد.
همچنان گمانهزنیها در خصوص پیامدهای حمله از این حکایت دارد که سران اصلی حماس کُشته نشدهاند.
قطر، اسرائیل را به تضعیف مذاکرات متهم کرد
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر قطر، در این جلسه اسرائیل را به تلاش برای از مسیر خارج کردن تلاشها برای پایان دادن به جنگ در غزه متهم کرد، با این حال گفت که کشورش همچنان به میانجیگری برای پایان جنگ متعهد است.
او خطاب به کشورهای حاضر در نشست گفت: «اسرائیل تلاش میکند هرگونه چشمانداز صلح را تضعیف کند و رنج مردم فلسطین را تداوم بخشد. همچنین نشان میدهد که افراطگرایانی که امروز بر اسرائیل حکومت میکنند، به گروگانها اهمیتی نمیدهند. گروگانها برای آنها اولویت ندارند.»
پاکستان همچنین این سوال را مطرح کرد که آیا آزادی گروگانهای اسیر حماس برای اسرائیل در اولویت است یا خیر.
عاصم افتخار احمد، سفیر پاکستان در سازمان ملل، خطاب به حاضران در این نشست گفت: «آشکار است که اسرائیل مصمم است برای تضعیف و از بین بردن هرگونه امکان صلح هر کاری انجام دهد.»
امتناع آمریکا از محکوم کردن اسرائیل
دوروتی شیا، سفیر موقت ایالات متحده در سازمان ملل، در واکنش به اظهارات مرتبط با گروگانها گفت: «برای هیچ کدام از اعضای شورای امنیت مناسب نیست که از این موضوع برای زیر سوال بردن تعهد اسرائیل به بازگرداندن گروگانهایش به خانه استفاده کند.»
او در سخنانش در این نشست تا حد زیادی اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در واکنش به این حمله را تکرار کرد، این حمله را «تاسفبار» خواند و گفت که هرچند این حملات اهداف ایالات متحده یا اسرائیل را پیش نمیبرد، اما «میتواند فرصتی برای صلح باشد.»
شیا، نابودی حماس را «هدفی شایسته» خواند و تاکید کرد که «تروریستها نباید هیچ آیندهای در غزه داشته باشند».
او ضمن تاکید بر تعهد ایالات متحده به تحقق آتشبس، ارائه کمکهای بشردوستانه به ساکنان غزه و پایان دادن به درگیریها، از حماس خواست هرچه سریعتر گروگانهای زنده را آزاد و پیکر گروگانهای کشتهشده را تحویل دهد.
چین: حمله به قطر نفرتانگیز و ناشی از سوءنیت و بیمسئولیتی اسرائیل است
نماینده چین در سازمان ملل ضمن یادآوری طرح جدید ایالات متحده برای آتشبس که هفتم سپتامبر ارائه شد، گفت: «آمریکا مدعی شد اسرائیل با این طرح موافقت کرده است. اما دیدیم که دو روز بعد، اسرائیل هیأتی از حماس را که در حال گفتوگو درباره همین طرح بود، هدف گرفت. این اقدامِ نفرتانگیز، ناشی از سوءنیت، بیمسئولیتی و خرابکاری عمدی اسرائیل در روند مذاکرات است.»
همصدایی روسیه، فرانسه، بریتانیا و دانمارک
نماینده فرانسه ضمن ابراز حمایت از قطر، حملات اسرائیل به دوحه را نقض حقوق بینالملل خواند و تأکید کرد که راهحل سیاسی بر اساس چارچوب دو دولت ضروری است.
او در توضیح این راهحل، آن را بر پایه «بهرسمیت شناختن یک دولت مستقل فلسطینی با حکمرانی اصلاحشده» استوار دانست.
نماینده بریتانیا هم این حملات را محکوم کرد و گفت که این دست اقدامها در بلندمدت به برقراری صلح در خاورمیانه یا حفاظت از امنیت اسرائیل کمکی نخواهد کرد.
نماینده روسیه نیز علیرغم اختلافهای عمده با کشورهای اروپای غربی بر سر مساله اوکراین، در این نشست با دیگر کشورهای اروپایی همسو بود و حمله اسرائیل به قطر را حاوی «پیامدهای جدی برای وضعیت فاجعهبار غزه و امنیت کل منطقه خاورمیانه» خواند.
او در خلال صحبتهایش به کشته شدن اسماعیل هنیه، یکی از رهبران حماس، در تهران نیز اشاره کرد و گفت: «حذف فیزیکی چهرههای برجسته سیاسی و نظامی نهتنها جنایت است، بلکه بیاحترامی به اصول همکاری متمدنانه است و میتواند به بروز تنشهای غیرقابل کنترل در منطقه بیانجامد.»
