فایلهای صوتی تازه نشان میدهد آهارون حلیوا، رییس پیشین اطلاعات ارتش اسرائیل (امان)، پیش از هفتم اکتبر به نتانیاهو «هشدار راهبردی جنگ» داده بود؛ اما در میانه جدال اصلاحات قضایی، این هشدارها جدی گرفته نشد.
هاآرتص با استناد به فایل پخش شده در کانال ۱۲ نوشت حلیوا میگوید در روز رأیگیری کنست برای لغو «استاندارد معقولبودن»—یکی از لوایح کلیدی طرح اصلاحات قضایی—به پارلمان رفت تا پیامدهای امنیتی این روند را برای کشور توضیح دهد، اما جلسه به حضور دو مقام «نامرتبط» و بیاعتنا محدود شد. او تاکید کرده ارزیابیهای رسمی با امضای او ارسال شده بود: «ما هشدار راهبردی میدهیم»؛ یعنی خطر قریبالوقوع.
حلیوا توضیح داده از دوره فرماندهی آویو کوخاوی، مسیر ارائه اطلاعات به نخستوزیر تغییر کرده و اطلاعات ارتش اسرائیل دیگر تصمیمگیر نهایی نیست؛ گزارشها از طریق سامانههای مشترک و نیز موساد و شاباک جریان مییابد. به گفته او، نتانیاهو افسر اطلاعاتی شخصی دارد که روزانه—گاه دوبار در روز—جمعبندی اختصاصی مینویسد.
او همچنین مدعی است نخستوزیر بهتدریج دیدارهای کاری هفتگی با رییس اطلاعات نظامی را کم و کمتر کرد: «هفتگی شد ماهیانه، بعد دوماهه و در نهایت هر شش ماه یکبار؛ همان هم بهسختی.» حلیوا این فاصلهگرفتن را ناشی از «عدم توافق» نتانیاهو با تحلیلهای اطلاعاتی دانسته: «وقتی میگوید دیگر برایم نیاورید… معنا روشن است.»
در بخش دیگری از فایلها که هفته پیش نیز خبرساز شد، حلیوا گفت حتی اگر شب قبل از حمله ۷ اکتبر بیدار میشد، ارزیابی او تغییر نمیکرد، چون به جمعبندی افسر اطلاعاتی لشکر فرماندهی جنوب و شاباک اتکا میکرد: «هرکس غیر از این بگوید، دروغ میگوید.»
اظهارات جنجالی او درباره تلفات فلسطینیان نیز بازتاب گسترده یافت: به روایت این فایلها، حلیوا گفته «برای هر قربانی حمله ۷ اکتبر باید ۵۰ فلسطینی کشته شوند… هر از گاهی باید نکبتی رخ دهد تا پیامدها حس شود»—جملههایی که او «پیامی برای آینده» توصیف کرده نه «انتقام». این بخش با موجی از انتقادهای داخلی و بینالمللی روبهرو شد.
هاآرتص اضافه میکند حلیوا در ۶ اکتبر، ساعاتی پیش از یورش حماس، در ایلات در مرخصی بود؛ تماسی درباره نشانههای نگرانکننده در مرز دریافت کرد اما آن را کماهمیت دانست و به خواب برگشت—جزئیاتی که بهگفته منتقدان، بخشی از زنجیره خطاهای ساختاری پیش از حمله بود.
حلیوا شش ماه بعد، در آوریل ۲۰۲۴، استعفا داد و نخستین مقام ارشد اسرائیلی شد که مسئولیت شکستهای پیش از ۷ اکتبر را پذیرفت. او در نامه کنارهگیری نوشت «همواره در کنار اختیار، مسئولیت سنگینی نیز هست» و خواستار تشکیل کمیسیون رسمی حقیقتیاب برای بررسی «عمیق و جامع» عوامل منجر به وقایع شد.
انتشار این فایلها، به نوشته هاآرتص، بحث درباره سهم مستقیم نتانیاهو در نادیدهگرفتن هشدارها را شدیدتر کرده است. مخالفان میگویند تمرکز دولت بر اصلاحات قضایی، جامعه و نهادهای امنیتی را دوپاره و کشور را آسیبپذیر کرد. حامیان اما میگویند قصور تنها سیاسی نبود و ارزیابی اشتباه از نیت و توان حماس در سطوح مختلف امنیتی رخ داد.
هاآرتص مینویسد با ادامه جنگ و نبود یک کمیسیون تحقیق فراگیر، بحران پاسخگویی در بالاترین سطوح قدرت باقی است؛ در حالیکه روایتهای متعارض از «چه کسی چه میدانست و چه زمانی گفت» همچنان آینده سیاسی نخستوزیر را در مه فرو برده است.
فلدکامپ که پیشتر سفیر هلند در اسرائیل بوده، اعلام کرده بود در واکنش به عملیات نظامی برنامهریزیشده اسرائیل در شهر غزه و سایر مناطق پرجمعیت این منطقه، قصد دارد واردات کالا از شهرکهای اسرائیلی را ممنوع کرده و تحریمهایی را اعمال کند. با این حال، او نتوانست پشتیبانی شرکای ائتلافی خود در دولت را برای اجرای این طرح به دست آورد.
فلدکامپ در توضیح استعفای خود به خبرنگاران گفت: «احساس میکنم قادر نیستم سیاستی را که ضروری میدانم، شخصاً اجرا کنم و مسیر مورد نظر خود را پیش ببرم.» در پی این استعفا، دیگر اعضای کابینه از حزب میانهرو «پیمان اجتماعی نوین» نیز دولت را ترک کردند. ادی فان هایوم، رهبر این حزب، با اعلام خروج از دولت، اقدامات دولت اسرائیل را «در تضاد کامل با معاهدات بینالمللی» خواند.
دولت ائتلافی هلند پیشتر در ماه ژوئن و پس از خروج حزب راست افراطی ضداسلام «آزادی» به رهبری خیرت ویلدرز بر سر موضوع مهاجرت، فروپاشیده بود و تنها سه حزب باقیمانده به عنوان دولت موقت تا زمان برگزاری انتخابات اداره کشور را در دست داشتند.
نخستوزیر موقت، دیک سخوف، شامگاه جمعه در پارلمان گفت از استعفای فلدکامپ و خروج حزبش ابراز تاسف کرده است و افزود: «اوضاع در غزه وخیم و فاجعهبار است و همه از این مسئله آگاهند.»
سازمان ملل پیشتر در روز جمعه هشدار داده بود که شهر غزه دچار قحطی است و در صورت ادامه محاصره و نبود آتشبس، این بحران به دیگر مناطق نوار غزه گسترش خواهد یافت. این در حالی است که اسرائیل این گزارشها را «دروغ» و «اتهامی مدرن از نوع خوننوشی» خوانده است. ایالات متحده نیز بهطور ضمنی این ادعاها را بخشی از «روایت نادرست گرسنگی عامدانه» از سوی حماس توصیف کرد؛ گروهی که جنگ جاری را با حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به جنوب اسرائیل آغاز کرد.
پیشنهاد اعمال تحریم علیه اسرائیل در هلند باعث ایجاد اختلافهای سیاسی گسترده شد. برخی از نمایندگان احزاب چپ، از جمله کاتی پیری از حزبهای متحد چپ سبز و کارگر، گفتند: «در غزه قحطی، پاکسازی قومی و نسلکشی در جریان است و کابینه ما ساعتها درباره اینکه آیا باید اقدامی انجام دهد یا نه، بحث میکند. این مایه شرمساری است.»
فلدکامپ در طرح پیشنهادی خود خواهان توقف واردات کالا از شهرکهای اسرائیلی شده بود، اما نهتنها با مخالفت درونکابینهای مواجه شد، بلکه برخی احزاب مخالف نیز او را متهم به تعلل در اقدام علیه اسرائیل کردند و خواستار رای عدم اعتماد به او شدند.
ماه گذشته، هلند دو وزیر راستگرای اسرائیلی، ایتمار بنگویر و بزالل اسموتریچ را «عنصر نامطلوب» اعلام کرد. همچنین، هلند یکی از ۲۱ کشوری بود که روز پنجشنبه با امضای بیانیهای مشترک، ساخت شهرکهای جدید در کرانه باختری را «غیرقانونی و برخلاف قوانین بینالمللی» خواند.
طبق این گزارش، ۵۱۴ هزار نفر – حدود یکچهارم جمعیت غزه – در شرایط قحطی قرار دارند و این رقم تا پایان سپتامبر به بیش از ۶۴۰ هزار نفر خواهد رسید. حدود ۲۸۰ هزار نفر از این افراد در شهر غزه و اردوگاههای اطراف آن زندگی میکنند؛ مناطقی که پس از ۲۲ ماه جنگ اسرائیل و حماس عملاً به کانون بحران انسانی تبدیل شدهاند.
این نخستین بار است که آیپیسی قحطی را خارج از قاره آفریقا ثبت میکند. این سازمان هشدار داد که شرایط قحطی احتمالاً تا پایان ماه آینده به دیرالبلح و خانیونس نیز گسترش خواهد یافت. در بخشهایی از شمال غزه، اوضاع حتی وخیمتر از شهر غزه گزارش شده اما نبود داده کافی مانع از اعلام رسمی قحطی در آن مناطق شده است.
قحطی چیست و چه معیارهایی دارد؟
طبق استانداردهای سازمان ملل، قحطی زمانی اعلام میشود که دستکم ۲۰ درصد خانوارها با کمبود شدید غذا مواجه باشند، یکسوم کودکان دچار سوءتغذیه حاد شوند و روزانه دو نفر از هر ۱۰ هزار نفر به دلیل گرسنگی یا بیماری مرتبط جان خود را از دست بدهند. نهادهای بینالمللی تاکید میکنند قحطی در غزه نه یک فاجعه طبیعی، بلکه نتیجه مستقیم جنگ، محاصره و جلوگیری از ورود کمکهاست.
واکنشها در سازمان ملل و نهادهای امدادی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، قحطی در غزه را «فاجعهای ساخت بشر، محکومیت اخلاقی و شکست بشریت» خواند و خواستار آتشبس فوری، آزادی گروگانها و دسترسی بدون مانع کمکهای بشردوستانه شد.
فولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، هشدار داد که مرگ ناشی از گرسنگی میتواند مصداق «جنایت جنگی» باشد. تام فلتچر، رییس امور بشردوستانه سازمان ملل، نیز گفت: «این قحطی قابل پیشگیری بود اگر اجازه میدادند کمکها وارد شود.»
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد «بیش از نیم میلیون نفر در غزه در قحطی گرفتارند» و این بحران نیازمند آتشبس فوری برای رساندن کمکها است. صلیب سرخ نیز تاکید کرد اسرائیل بهعنوان «قدرت اشغالگر مسئول تامین نیازهای اولیه غیرنظامیان» است.
سازمانهای امدادی مانند آکسفام و امداد اسلامی، اسرائیل را متهم کردند که با استفاده از گرسنگی بهعنوان «ابزار جنگ»، مانع ورود مواد غذایی و دارویی میشود. آکسفام اعلام کرد بیش از ۳.۳ میلیون دلار کمک غذایی حیاتی در انبارها مانده و اسرائیل مانع ورود آن شده است. مدیرعامل «حفاظت از کودکان» در بریتانیا هم پایان «محاصره و سلاحسازی کمکها» را خواستار شد.
موضع اسرائیل
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گزارش آیپیسی را «دروغ محض» توصیف کرد و گفت: «اسرائیل سیاست گرسنگی ندارد بلکه مانع آن میشود.» وزارت خارجه اسرائیل نیز مدعی شد این گزارش بر اساس «اطلاعات حماس» تهیه شده است. تزیپی هوتوولی، سفیر اسرائیل در بریتانیا، این گزارش را «مثال دیگری از تبلیغات» خواند. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد یافتههای این گزارش دادههای مربوط به ورود کمکهای انسانی را نادیده گرفته است.
واکنش حماس و تشکیلات خودگردان فلسطین
حماس در بیانیهای خواستار پایان فوری جنگ و باز شدن گذرگاهها برای ورود بیقیدوشرط کمکها شد و اسرائیل را به استفاده از گرسنگی بهعنوان «ابزار جنگ» متهم کرد. وزارت خارجه تشکیلات خودگردان فلسطین نیز تاکید کرد گزارش آیپیسی «تردیدها را پایان داده» و زمان بسیج فشارهای بینالمللی فرارسیده است.
واکنش کشورهای عربی و منطقهای
عربستان سعودی اعلام کرد وضعیت غزه «ننگی برای جامعه جهانی» است و خواستار مداخله فوری شورای امنیت شد. کویت نیز سیاستهای اسرائیل را «نقض آشکار حقوق بینالملل» دانست و شورای همکاری خلیج فارس تاکید کرد باید گذرگاهها بدون محدودیت برای ورود کمکها باز شود.
اروپا و آمریکا
دیوید لَمی، وزیر خارجه بریتانیا، شرایط غزه را «رسوایی اخلاقی و فاجعهای ساخت بشر» خواند و گفت: «امتناع اسرائیل از ورود کافی کمکها، این فاجعه را رقم زده است.» جان سوینی، وزیر اول اسکاتلند، نیز وضعیت غزه را «نسلکشی آشکار» توصیف کرد. ایرلند با لحنی شدیدتر، ممانعت از ورود غذا و آب برای غیرنظامیان را «جنایت جنگی» خواند و خواستار بازنگری روابط تجاری با اسرائیل شد. وزیر خارجه بلژیک نیز تاکید کرد قحطی نتیجه «انتخابهای سیاسی» است، نه یک فاجعه طبیعی.
در آمریکا، شورای روابط اسلامی-آمریکایی قحطی در غزه را نتیجه مستقیم محاصره دانست و از دولت ترامپ خواست حمایت بیقیدوشرط از اسرائیل را پایان دهد. در همین حال، یک نظرسنجی رویترز/ایپسوس نشان داد ۶۵ درصد آمریکاییها معتقدند کشورشان باید به مردم گرسنه غزه کمک کند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ماه گذشته تایید کرد بسیاری از مردم غزه با گرسنگی دست و پنجه نرم میکنند.
پیامدهای دیپلماتیک
گزارش آیپیسی شکاف میان اسرائیل و متحدان غربیاش را عمیقتر کرده است. بریتانیا به همراه اتحادیه اروپا و استرالیا طرح جدید اسرائیل برای ساخت شهرک در شرق اورشلیم را محکوم کرد و آن را نقض آشکار حقوق بینالملل دانست. بسیاری از ناظران میگویند اعلام رسمی قحطی، فشارها برای آتشبس و ورود کمکهای گستردهتر را بیش از پیش افزایش خواهد داد.
اعلام رسمی قحطی در غزه توسط نهاد وابسته به سازمان ملل، نقطه عطفی در بحران انسانی این منطقه است. در حالی که سازمانهای بینالمللی و رهبران جهان این شرایط را «مرحله تازهای از جهنم» توصیف میکنند، اسرائیل همچنان یافتهها را رد میکند.
اما آنچه روشن است اینکه بیش از نیممیلیون نفر در غزه با گرسنگی شدید مواجهاند و هر روز بر شمار قربانیان افزوده میشود.
کاتز، جمعه ۳۱ مرداد در حساب ایکس خود نوشت: «بهزودی درهای جهنم به روی قاتلان و متجاوزان حماس در غزه گشوده خواهد شد؛ مگر آنکه با شروط اسرائیل برای پایان جنگ، از جمله آزادی همه گروگانها و خلع سلاح موافقت کنند.»
او افزود: «اگر موافقت نکنند، غزه، پایتخت حماس، به سرنوشت رفح و بیتحانون دچار خواهد شد. همانطور که وعده دادم، چنین خواهد شد.»
همزمان، رسانههای اسرائیلی به نقل از منابع اطلاعاتی گزارش دادند حماس بازسازی تونلهای خود را در غزه آغاز کرده است.
به گفته ارتش اسرائیل، این روند حتی در مناطقی که اسرائیل پیشتر در آنها عملیات نظامی انجام داده بود، ادامه دارد.
با آغاز اجرای طرح تصرف غزه بهوسیله اسرائیل، ارتش این کشور اعلام کرد افراد مسلح حماس توانستند به یک اردوگاه این ارتش در خان یونس در جنوب نوار غزه - از جمله به ساختمانی که نیروها در آن مستقر بودند - نفوذ کنند اما سربازان موفق شدند با این حمله مقابله کرده و آن را دفع کنند.
نتانیاهو و تغییر چهره خاورمیانه
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۳۰ مرداد در مصاحبهای گفت: «اگر قصد نسلکشی داشتیم در یک بعدازظهر انجام میشد اما این کار را نمیکنیم.»
او با بیان اینکه جنگ اسرائیل برای «حمایت از تمدن در مقابل بربریت و وحشیگری» است، گفت: «در روز دوم جنگ غزه، زمانی که حزبالله به آن پیوست، گفتم ما چهره خاورمیانه را تغییر خواهیم داد.»
او افزود: «برای من کاملا روشن بود که ما تنها با حماس نمیجنگیم بلکه با ایران و نیروهای نیابتی گوناگون آن میجنگیم؛ همان حلقه مرگی که میخواستند با آن ما را خفه کنند.»
اسرائیل در روزهای اخیر بهدنبال اجرای طرح تصرف شهر غزه است تا با تحت فشار گذاشتن هر چه بیشتر حماس، زمینه را برای آزادی گروگانهای در بند این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی فراهم کند.
این طرح با توجه به وخامت اوضاع انسانی در غزه و تکرار کوچ اجباری شهروندان فلسطینی، موجی از نگرانی را در میان فعالان و سازمانهای حقوق بشری برانگیخته است.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، ۲۹ مرداد هشدار داد اقدامات اسرائیل در غزه ممکن است منطقه را بهسوی جنگی دائمی بکشاند.
ارتش اسرائیل پنجشنبه ۳۰ مرداد گزارش داد افراد مسلح حماس از تونلی بیرون آمدند که در فاصله حدود ۴۰ تا ۵۰ متری از این پایگاه نظامی قرار داشت؛ پایگاهی که نیروهایی از یک تیپ پیادهنظام و همچنین یک گردان زرهی اسرائیل در آن مستقر بودند.
بر اساس این گزارش، این تونل برای ارتش شناختهشده بوده و بخشی از آن پیشتر تخریب شده بود.
ارتش اسرائیل افزود که افراد مسلح حماس در سه گروه حمله کردند: «یک گروه روی یک تپه خاکی برای شلیک آتش مستقر بود، گروه دوم به ساختمانی در اردوگاه رفت که هیچ سربازی در آن حضور نداشت و گروه سوم به ساختمانی حمله کرد که نیروها در آن مستقر بودند.»
این گزارش خبر داد که دو نفر از افراد مسلح حماس وارد ساختمانی شدند که سربازان در آن حضور داشتند و تیراندازی میان آنها به مدت حدود پنج دقیقه جریان یافت. همچنین در بیرون ساختمان نیز با دیگر افراد مسلح همان گروه درگیری رخ داد.
بر اساس ارزیابی ارتش اسرائیل، دستکم یکی از مهاجمان بهوسیله سربازان اسرائیلی داخل ساختمان کشته شد و دیگری که گریخته بود، در بیرون به قتل رسید.
در این تبادل آتش، سه سرباز اسرائیلی نیز زخمی شدند.
دهها سرباز در یک پایگاه ارتش اسرائیل دچار تهوع و استفراغ شدند
رسانههای اسرائیلی پنجشنبه گزارش دادند که دهها کارآموز و اعضای کادر در یک پایگاه هوایی در صحرای نقب طی روزهای اخیر علائمی از قبیل استفراغ و اسهال داشتهاند.
تایمز اسرائیل به نقل از رسانههای عبریزبان نوشت که حدود ۴۰ کارآموز و ۱۰ عضو کادر به درمان پزشکی نیاز پیدا کردهاند و ارتش اسرائیل تحقیقاتی را برای تعیین منشا این شیوع آغاز کرده است.
سربازان و والدین از شرایط بهداشتی نگرانکننده در این پایگاه سخن گفتهاند؛ از جمله غذای فاسد، هجوم سوسکها و وجود یک کبوتر مرده در نزدیکی آشپزخانه.
همچنین گزارش شده است برخی نیروها به دلیل گرمای شدید و نبود دستگاه تهویه از حال رفتهاند و عدهای دیگر در بیمارستان بستری شدهاند.
یکی از سربازان به کانال ۱۲ اسرائیل گفت: «این پایینترین سطح [بهداشتی] است که ارتش اسرائیل میتواند ارائه دهد. غذا پر از مگس و سوسک است. بعد از یک دقیقه نشستن در سالن غذاخوری، مجبوریم به سمت سرویس بهداشتی بدویم. همه از مسمومیت غذایی، اسهال و استفراغ رنج میبرند. این موضوع همیشه تکرار میشود.»
تایمز اسرائیل نوشت این رویداد در شرایطی رخ میدهد که نگرانیهای گستردهتری درباره بهداشت و مشکلات زیرساختی در تاسیسات ارتش اسرائیل وجود دارد.
این گزارش در شرایطی است که وزارت دفاع اسرائیل چهارشنبه اعلام کرد وزیر دفاع این کشور طرح تصرف غزه را تصویب کرده است.
طبق اعلام وزارت دفاع، یسرائیل کاتز همچنین مجوزی برای فراخوان حدود ۶۰ هزار نیروی ذخیره بهمنظور اجرای این طرح صادر کرد.
بیش از ۲۵۰ کامیون کمکرسانی چهارشنبه وارد غزه شدند
سازمان هماهنگکننده فعالیتهای دولتی اسرائیل در سرزمینهای فلسطینی اعلام کرد چهارشنبه بیش از ۲۵۰ کامیون حامل کمکهای بشردوستانه از طریق گذرگاههای زمینی وارد نوار غزه شدند.
به گفته این نهاد وابسته به وزارت دفاع اسرائیل و مسئول هماهنگی امور انسانی در نوار غزه، نزدیک به ۳۹۰ کامیون کمک نیز چهارشنبه از سوی سازمان ملل و دیگر نهادهای بینالمللی در غزه و در محل گذرگاهها آماده شدند تا محمولههای آنها توزیع شوند.
همچنین به گفته ارتش اسرائیل، ۱۵۴ محموله کمک معادل حدود چهار کامیون که از سوی آلمان، امارات متحده عربی، اندونزی، سنگاپور، فرانسه و هلند تامین شده بود، از هوا در غزه پرتاب شدند.
هر محموله هوایی شامل صدها کیلوگرم مواد غذایی است.
با این حال، سازمان ملل متحد اعلام کرده بهمنظور تامین غذای کافی برای جمعیت حدود دو میلیون نفری نوار غزه، به روزانه ۶۰۰ کامیون کمک نیاز است.
