نشست واشینگتن؛ تضمینهای امنیتی برای اوکراین محور گفتوگوها
مقامهای آمریکایی اعلام کردند که ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در نشست آلاسکا با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا موافقت کرده تا ایالات متحده و متحدان اروپایی بتوانند برای اوکراین تضمینهای امنیتی مشابه با ماموریت دفاع جمعی ناتو ارائه کنند.
در آستانه نشست دوشنبه در کاخ سفید، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، تاکید کرد که پشتیبانی آمریکا برای تضمین یک صلح پایدار حیاتی است و گفت خطوط مقدم کنونی جنگ باید مبنای مذاکرات قرار گیرد.
سخنگوی کمیسیون اروپا اعلام کرد رهبران اروپایی در نشست مجازی یکشنبه بر مسائلی چون تضمینهای امنیتی برای اوکراین، توقف کشتار و ادامه فشار تحریمی بر روسیه تمرکز داشتند.
هشدار رهبران اروپایی درباره ضعف در برابر مسکو
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، هشدار داد که نشان دادن ضعف در برابر روسیه میتواند زمینهساز درگیریهای آینده باشد. آنتونیو کوستا، رییس شورای اروپا، نیز وحدت فراآتلانتیکی را برای دستیابی به صلح پایدار در اوکراین ضروری دانست.
مواضع واشینگتن پیش از دیدار ترامپ و زلنسکی
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، گفت پوتین در نشست آلاسکا پذیرفته که آمریکا و اروپا بتوانند برای اوکراین تضمین امنیتی مشابه ماده ۵ ناتو ارائه کنند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تاکید کرد که برای رسیدن به توافق صلح، هم اوکراین و هم روسیه باید امتیازاتی بدهند. او هشدار داد که واشینگتن شاید نتواند سناریویی برای پایان جنگ طراحی کند.
ترامپ نیز در پیامی در تروث سوشال از «پیشرفت بزرگ درباره روسیه» خبر داد و جنگ سه ساله میان مسکو و کییف را «جنگ احمقانه بایدن» توصیف کرد.
رهبران بریتانیا، ایتالیا، فرانسه، آلمان، فنلاند و همچنین رییس کمیسیون اروپا اعلام کردند که دوشنبه زلنسکی را در دیدار با ترامپ همراهی خواهند کرد.
در حالیکه رایزنیهای سیاسی جریان دارد، حملات موشکی روسیه ادامه یافته است. مقامهای محلی اعلام کردند دستکم ۱۱ غیرنظامی در خارکیف زخمی شدند.
جبهه اصلاحات در بیانیهای با اشاره به اینکه امروز، روان جمعی ایرانیان زخمی است و سایه ناامیدی و اضطراب، همچنان بر زندگی روزمره مردم سنگینی میکند، بر ضرورت اقداماتی نظیر تعلیق داوطلبانه غنیسازی اورانیوم و گشودگی نسبی در فضای سیاسی و اقتصادی کشور تاکید کرد.
در این بیانیه که یکشنبه ۲۶ مرداد منتشر شد و واکنش منفی طیف دیگری از نیروهای جمهوری اسلامی را برانگیخت، با اشاره به نتایج جنگ ۱۲ روزه، گفته شده است: « پیامدهای جنگ در کنار تورم افسارگسیخته، رکود تولید، سقوط ارزش پول ملی و فرار سرمایه، خطر فلج اقتصادی را بیش از هر زمان برجستهتر کرده است.»
این جبهه در بیانیه خود از جمله خواستار اعلام آمادگی تعلیق داوطلبانه غنیسازی و پذیرش نظارت آژانس انرژی اتمی در قبال رفع کامل تحریمها شده و این اقدام را تلاش برای آغاز مذاکرات جامع و مستقیم با آمریکا و عادیسازی روابط با این کشور خوانده است.
جبهه اصلاحات در این بیانیه از همه «نیروهای سیاسی ملی مدافع رویکرد اصلاحات مسالمت جویانه و خشونت پرهیز اعم از داخل و خارج کشور، و از تمام نهادهای تصمیمگیر حامی حقوق ملت» خواسته است که «بهجای تداوم مرزبندیهای مصنوعی و بیثمر، بر محور منافع ملی گرد هم آیند.»
پیش از این، حسن روحانی و مهدی کروبی نیز در اظهاراتی با انتقاد از برنامه جمهوری اسلامی درباره خطر شروع دوباره جنگ هشدار داده و خواستار تجدیدنظر در سیاستهای کنونی جمهوری اسلامی شده بودند.
مهدی کروبی، از رهبران جنبش سبز، با انتقاد از سیاستهای حاکمیت از جمله برنامه هستهای، گفت که این مسیر کشور را به «کف دره» برده و خواستار «بازگشت به مردم و اصلاحات ساختاری» شد. حسن روحانی نیز کاهش تنش با آمریکا را «لازم و واجب» دانست و بر ضرورت تدوین استراتژی ملی نوین تاکید کرد.
کروبی پنجشنبه ۲۳ مرداد گفت برای اینکه ایران بماند و بیش از آنکه دیر شود، «حاکمان به مردم برگردند و زمینه اصلاحات ساختاری مبتنی بر رای ملت» را فراهم کنند.
روحانی، رییس دولتهای یازدهم و دوازدهم نیز چهارشنبه ۲۲ مرداد در جمع مشاوران خود خواستار تدوین و تکمیل «یک استراتژی ملی جدید» بر اساس خواست مردم و تمرکز بر توسعه و عظمت ایران شد.
او هشدار داد بیتوجهی به این اقدامات میتواند کشور را دوباره در معرض خطر جنگ قرار دهد.
جبهه اصلاحات که از ۲۷ تشکل اصلاحطلب هوادار جمهوری اسلامی تشکیل شده، در بیانیه یکشنبه ۲۶ مرداد خود تهدید فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی را بسیار واقعی خوانده و نوشته است که بازگشت پرونده هستهای ایران به فصل هفتم منشور ملل متحد، تحریمهای سازمان ملل را بازمیگرداند و رکودی عمیقتر از پیامدهای جنگ اخیر به بار خواهد آورد.
بریتانیا، فرانسه و آلمان سهشنبه ۲۱ مرداد در نامهای رسمی خطاب به شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل اعلام کردند اگر جمهوری اسلامی به مذاکرات بازنگردد، آمادهاند مکانیسم ماشه را فعال کنند. اقدامی که به اعمال مجدد تحریمهای شورای امنیت منجر خواهد شد.
آنان تاکید کردند برای جلوگیری از این اقدام تا پایان ماه جاری میلادی به تهران مهلت دادهاند.
در بیانیه جبهه اصلاحات با چنین استدلالی تداوم وضع موجود با آتشبسی شکننده و آیندهای مبهم یا تکرای الگوی ۲۲ سال گذشته برای مذاکره تاکتیکی و خرید زمان رد و در مقابل تاکید شده است که تنها راه نجات جمهوری اسلامی، « انتخاب شجاعانه آشتی ملی و ترک تخاصم در داخل و خارج کشور با هدف اصلاح ساختار حکمرانی و بازگشت به اصل حاکمیت مردم از طریق برگزاری انتخابات آزاد و حذف نظارت استصوابی و از سوی دیگر پایان دادن به تنش زایی و انزوای بینالمللی است.»
۱۱ مطالبه قدیمی و بیپاسخ مانده
جبهه اصلاحات در ادامه بیانیه خود، و برای آنچه «تحقق آتشی ملی و ترک تخاصم در داخل و خارج کشور» خوانده، ۱۱ خواسته و مطالبه را بهعنوان « نقشه راه فوری و عملیاتی خود را برای انجام اصلاحات ساختاری در دو حوزه سیاست داخلی و سیاست خارجی » مطرح کرده است.
جبهه اصلاحات در بند اول مطالبات خود خواستار «اعلام عفو و بخشودگی عمومی، برداشتن حصر مهندس میرحسین موسوی و دکتر زهرا رهنورد، رفع محدودیتهای سیاسی سیدمحمد خاتمی، آزادی همه زندانیان سیاسی، عقیدتی و فعالان مدنی و پایان دادن به سرکوب منتقدان مصلح برای بازسازی اعتماد ملی و ترمیم شکاف ملت–حاکمیت» شده است.
جبهه اصلاحات در ادامه همچنین خواستار تغییر گفتمان حکمرانی به توسعه ملی بر محور رفاه، آبادانی و کرامت شهروندان، به جای اولویتدادن به منازعات ایدئولوژیک، انحلال نهادهای موازی و تغییر معنادار در نهادهای انتصابی و رویکرد آنها و پایان دادن به چندگانگی در تصمیمگیریها و بازگرداندن اختیارات دولت و عدم مداخله شوراهای متعدد فراقانونی و غیر شفاف و غیر پاسخگو در اداره کشور شده و بر ضرورت بازگشت نیروهای نظامی به پادگانها و خروج آنان از حوزه سیاست، اقتصاد و فرهنگ تاکید کرده است.
این جبهه همچنین خواستار کاهش نگاه امنیتی به جامعه و حذف نگاه گزینشی خودی و غیرخودی، اصلاح رویکرد و مدیریت صدا و سیما و آزادی رسانهها و حذف سانسور و تغییر در قوانین مربوط به حقوق زنان شده است.
جبهه اصلاحات در حوزه اقتصاد این مطالبه را مطرح کرده است: «خارج کردن اقتصاد کشور از تیول الیگارشهای حکومتی و ایجاد فرصتهای برابر اقتصادی برای همه مردم و فراهم کردن بستر برای سرمایه گذاران داخلی و خارجی.»
این جبهه سپس به موضوعات مطرح در عرصه سیاست خارجی پرداخته و خواستار تغییراتی شده که همچون مطالبات مطرحشده در حوزه سیاست داخلی تا کنون از سوی جمهوری اسلامی بدون پاسخ مانده است.
در بیانیه جبهه اصلاحات، بر «اصلاح سیاست خارجی بر پایه آشتی ملی و همبستگی میان همه ایرانیان داخل و خارج از کشور» و «همگرایی منطقهای برای ایجاد صلح پایدار و استفاده از فرصت تعامل با همسایگان» تاکید شده است.
بهدنبال انتشار بیانیه جبهه اصلاحات، رسانههای طیف رقیب در جمهوری اسلامی، بهتندی از این بیانیه انتقاد کردند.
روزنامه کیهان عنوان اصلی شماره روز دوشنبه ۲۷ مرداد خود را به همین بیانیه اختصاص داد و در حمله به آن نوشت: «متن، بطن و مضامین بیانیههای جبهه اصلاحات همسو، همرنگ و همراستا با مطامع جبهه غرب یعنی دولتهای اروپا، آمریکا و اسرائیل است.»
بهنوشته کیهان، «گزاره و مصادیق مطرح شده در بیانیههای جبهه اصلاحات که اخیراً فَلهای عرضه و منتشر میشود؛ به طرز عجیبی در راستای ماموریت اسرائیل و میل و اراده دولتهای غربی است؛ به شکلی که متن این بیانیهها را میتوان «ترجمه اظهارات نتانیاهو» دانست.»
کیهان افزود: «طرح ناتمام اسرائیل و آمریکا مبنی بر حذف نظام اسلامی به معاونت و همت جبهه غربگرا و سران فتنه در ایران کمافیالسابق تداوم دارد؛ بدین شرح که ناکامی اسرائیل در دستیابی به اهدافی که در جنگ ۱۲ روزه محقق نشد، از طریق تحرکات مدعیان اصلاحات جبران شود.»
بهنوشته کیهان، جبهه اصلاحات در بیانیه خود به جای دغدغههای عمومی به مطالبات نامشروع جناحی پرداخته و «رفع حصر»، «تغییر رویکرد صداوسیما» و «اصلاح سیاست خارجی بر پایه آشتی ملی و همبستگی میان همه ایرانیان داخل و خارج از کشور» را به عنوان گریز از شرایط فعلی پیشنهاد کرده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران نیز در این زمینه نوشت: « انتشار بیانیه جبهه موسوم به اصلاحات ایران که در آن بر ضرورت آشتی ملی، تعلیق داوطلبانه غنیسازی هستهای، پذیرش نظارت گسترده آژانس بینالمللی انرژی اتمی، و تعامل بیشتر با غرب و همسایگان تأکید شده، موجی از انتقادات از سوی تحلیلگران را به دنبال داشته است.»
بهنوشته فارس، برخی از کارشناسان این بیانیه را که در شرایط حساس پس از جنگ ۱۲ روزه منتشر شده، «سند سرسپردگی به دشمنان خارجی» خواندهاند در حالی که حامیان اصلاحطلب آن را نقشه راهی برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی و امنیتی کشور میدانند.
فارس تاکید کرده است: «شواهد و تحلیلها نشان میدهد که محتوای بیانیه، خواستههایی را تکرار میکند که مستقیماً با اهداف بلندمدت آمریکا و رژیم صهیونیستی همخوانی دارد، و این همسویی میتواند نشانهای از وابستگی ایدئولوژیک یا عملیاتی باشد.»
ملانیا ترامپ، بانوی اول آمریکا در نامهای به ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، بدون نام بردن از جنگ اوکراین از او خواسته است که «خندههای آهنگینِ کودکان را بازگرداند.»
او در این نامه درباره «معصومیت کودکانه» نوشته و آن را پدیدهای «ماورای جغرافیا، حکومت و ایدئولوژی» خوانده است.
ملانیا ترامپ به پوتین یادآور شده است: «وظیفه ما به عنوان والدین پرورش امید در کودکان است و به عنوان رهبران جامعه، فراتر از آسایش، در قبال حیات کودکان مسئولیم. بیتردید باید بکوشیم جهانی سرشار از کرامت برای همه بسازیم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، که در دیدار هفته گذشته خود با پوتین این نامه را به او تحویل داده بود، یکشنبه ۲۶ مرداد نسخهای از نامه را در شبکه اجتماعیاش، تروثسوشال، به اشتراک گذاشت.
در بخش دیگری از این نامه آمده است: «در جهان امروز، برخی کودکان ناچارند خندهای خاموش با خود حمل کنند، خندهای دستنخورده از تاریکی اطرافشان ــ نوعی مقاومت خاموش در برابر نیروهایی که میتوانند آیندهشان را از آنها بگیرند. آقای پوتین، شما میتوانید به تنهایی خنده آهنگین آنها را بازگردانید.»
به دنبال آن، آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در تماس با همتای آمریکایی خود «مراتب قدردانیاش از بانوی اول آمریکا بابت این اقدام بهراستی انساندوستانه» را ابراز کرده است.
سیانان در مقالهای به بررسی دستآوردهای دیدار تازه دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده با همتای روس خود، ولادیمیر پوتین پرداخته و نتیجه گرفته است که هرچند این نشست به معنای شکست کامل اوکراین نیست اما ترامپ به مسکو فرصت داد برای پیشروی در جنگ و رسیدن به دستآوردهای راهبردی زمان بخرد.
این مقاله با اشاره به سرد شدن هوا در مناطق جنگی تا نیمه اکتبر نوشته است: «پوتین تا زمانی که پیشرویها سختتر شود دو ماه کامل فرصت دارد. نیروهای تا آن زمان وقت دارند پیشرویهای کوچک و پرهزینه اخیر را به دستآوردی راهبردی تبدیل کنند.»
به نوشته این مقاله نتیجه عملی این نشست «نرسیدن به توافق» بود و این برخلاف نگرانیها به سود اوکراین تمام شد زیرا بیم آن میرفت که این دیدار با توافقی شتابزده و پر از امتیاز برای مسکو پایان یابد.
این مقاله دیگر دستآورد نشست آلاسکا برای اوکراین را «آشکار شدن سرسختی پوتین» با وجود تملقهای ترامپ میداند که در نهایت سبب شد ترامپ در پایان جلسه بیمیل و دلسرد به نظر برسد.
با این حال، مقاله هشدار میدهد که تحول در نگاه ترامپ لزوما به نفع زلنسکی نیست؛ چون اکنون مطالبه «آتشبس» که تا هفته پیش هم اوکراین و هم اروپا بر آن تاکید داشتند، ناپدید شده است.
از دید نویسندگان مقاله، تمرکز مذاکرات اکنون به سوی «یک توافق صلح سریع و پایدار» تغییر کرده است؛ چیزی که رسیدن به آن ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد. از سوی دیگر این تغییر گفتمان به سود پوتین است زیرا او هرگز آتشبس را نمیخواست و توقف جنگ مانع پیشروی نظامیاش میشد.
مقاله همچنین به محتوای پیشنهادی پوتین اشاره میکند که شامل کنترل کامل بر منطقه دونباس است؛ درخواستی غیرقابلپذیرش برای اوکراین.
مقاله، پوتین را «عملگرایی صبور» میداند که میتواند بخشی از خواستههایش را اکنون بگیرد، بدون نگرانی از چرخههای انتخاباتی جنگ را طولانی کند و بعدتر برای بقیه خواستههای بلندپروازانهاش بازگردد.
این مقاله در پایان «زمان» را میدان اصلی نبرد میداند: «زمان چیزی است که پوتین برای تسخیر اوکراین به آن نیاز دارد، ترامپ از تلف کردنش بدون رسیدن به نتیجهای که میخواهد بیزار است، گذر آن به ضرر نیروهای زلنسکی در میدان جنگ است، و رهبران اروپایی امیدوارند با اتکا به آن توان اقتصادی روسیه برای جنگیدن فرسوده شود.»
میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین، شامگاه یکشنبه با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس گفت: «در توافق صلح آتی مسکو هم به تضمینهای امنیتی کارآمد نیاز خواهد داشت.»
او در این پست از موافقت روسیه با ارائه تضمینهای امنیتی به اوکراین خبر داد و نوشت که مسکو نیز در مقابل از حقی مشابه برای دریافت تضمین امنیتی برخوردار است.
این دیپلمات روس ادعا کرد که غرب هنوز به پیشنهادهای ممکن فکر نکرده است و افزود که روسیه در جریان مذاکرات در این زمینه به غربیها کمک خواهد کرد.
مقامهای اوکراین شامگاه یکشنبه ۲۶ مرداد به وقت محلی اعلام کردند در جریان حملات موشکی روسیه به منطقهای مسکونی در خارکیف، دستکم ۱۱ نفر از جمله یک کودک زخمی شدهاند.
خدمات اضطراری اوکراین اعلام کرده موج انفجار پنجرهها را شکست و ساکنان برخی ساختمانها مجبور به تخلیه شدند. امدادگران در محل مشغول مداوای مجروحان و بررسی خرابیها هستند.
همزمان، مقامات اوکراین از حمله هوایی روسیه به منطقه سومی خبر دادند که طی آن، زنی ۵۷ ساله زخمی و بیش از ۱۲ خانه مسکونی و یک مرکز آموزشی آسیب دیدند. رییس دولت محلی سومی در تلگرام نوشت: «دشمن بهطور عمدی و شبانه زیرساختهای غیرنظامی را هدف میگیرد.»
خارکیف که در شمالشرقی اوکراین و نزدیک مرز روسیه قرار دارد، از آغاز جنگ هدف حملات منظم پهپادی و موشکی روسیه بوده است.
